قازاق حالقىنىڭ سوعىم سويۋى جونىندە

  • كەلۋ قاينارى: التاي اقپارات تورابى
  • 09:59:57 17/12/2015

    باقىتبەك قۇمارحاجى ۇلى

    سوعىم قازاقتىڭ قىستى كۇنى جاتا – جاستانىپ جەۋ ءۇشىن الدىن-الا سويىلاتىن مالدى ايتادى. بۇرىن سوعىمدى ەكى ءتۇردە سويادى. ءبىرى قىستاۋدا قالعان ادامدار جەيتىن سوعىم، ەندى ءبىر وتار سوعىمى دەپ بولەدى. سوعىمدىق مالدى سوياردان ءبىر ەكى اي بۇرىن دايىنداپ، مولشەرلەپ قويادى، سوعىم مالى نەگىزىنەن سەمىز مال بولادى. بۇرىڭعى كەزدەردە باي باردام ادامدار، شەتىنەن كوزدەگەن مالدارىن سويا بەرەدى. ورتاشا، جوق جىتىك ادامدار، بار مالدارىنا سەمىز مال ايىرباستاپ سويادى. ال جوق – جىتىك ادامدارعا سول اۋىلداعى باردام – باي ادامدار مال بەرىپ كومەكتەسەدى. نەگىزىنەن قىستا سوعىم سويمايتىن قازاق كەمدە-كەم بولادى. ال، سوعىمعا سويىلاتىن مالدار تۇيەنىڭ سەمىزى، تۋ بيە، تۋ سيىر، تۋ قوي، سەمىز قۇنان قوي، دونەن قوي قاتارلىلاردى سويادى. قىستاۋدا نەگىزىنەن ءىرقارا جانە وعان قوي قوسىپ سويىلادى. ال، وتاردا (وتار دەگەنىمىز- نەگىزىنەن مال وتارلاتۋعا قاراتىلعان، وتارلايتىن مالدار تۇيە، قوي، جىلقى قاتارلىلار قاراتىلعان) تۋ قوي، سەمىز قۇنان قوي، دونەن قويلار سويىلادى.

    سوعىم سوياردان بۇرىن، سوعىم سوياتىن سەميا بىرنەشە كۇن دايىندىق كورىپ، كورشىلەرگە ايتىپ، ەرتەڭ، نە بۇرسىكۇنى سوعىم سويامىز دەپ حابارلاپ قويادى. ءدال سوعىم سوياتىن كۇنى كورشىلەر نەمەسە جاقىن تۋىس – تۋعاندار كەلىپ سوعىم سويادى. ايەلدەر نەگىزىنەن ءىشى قارىن ارشىپ كومەكتەسەدى. سوعىمعا جىلقى سويىلسا، پىسىق ايەلدەر مەن كەيبىر ءجونىن بىلەتىن ەركەكتەر قازى اۋدارادى. قازى، سەمىز جىلقىنىڭ مايى كوبىنەسە قابىرعانىڭ ەتەك جاعىنا جينالادى، ول سۇبە قابىرعانىڭ مايىمەن تۇتاسادى، بۇل قابىرعالاردى مايىمەن جىلقىنىڭ اش ىشەگىنە تىعادى. ءدال وسى مۇشەنى قازاق «قازى» دەپ اتايدى.

    سوعىم سويعان ءۇي، سوعىم ەتى بۇزىپ بولعان سوڭ، ەتتىڭ جۇمساق جەرىنەن الىپ، ەت تۋراپ، قۋىرداق قۋىرادى. كەشىندە مال سويعان ادامدارعا، سوعىمنىڭ كادەلى جىلىگىن اسىپ، قوناقاسى بەرەدى. ودان كەيىن سوعىم سويىسقان سەمياعا جانە ۇلكەن كىسىلەرى بار كورشىلەرگە قول ۇزدىك بەرەدى. بۇل قول ۇزدىك كادەلى جىلىك جانە قوسىمشاسىمەن ەت بەرىپ جىبەرەدى.

جاۋاپتى رەداكتور: بەرىك وقاباي ۇلى