«ۇكىلىم - اي» ءانى تۋرالى از ءسوز

  • كەلۋ قاينارى: ءتاڭىرتاۋ تورابى
  • 09:32:51 02/02/2016

    باقىت وتارباي ۇلى

 

    قازاق حالىق اندەرىنىڭ اۋماعى وتە كەڭ. بىردە ەل باسىنا تۋعان اۋىر تاۋقىمەتتى كۇندەردى مۇڭلى اۋەندەر ارقىلى كەيىنگى ۇرپاقتىڭ ەسىنە سالىپ، حالىقىمىزدىڭ باسىنان كەشكەن مۇڭلى تاريحىنان سىر شەرتسە، ەندى ءبىر قىدىرۋ اندەرىمىز ادال ماحابباتقا، ادامگەرشىلىككە جول نۇسقاپ جاتادى. حالىقتىق ەتنوگرافيانى، ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى دارىپتەيتىن اندەرىمىزدە وتە كوپ. ماحابباتتان تۋىنداعان عاشىقتىق، كوڭىل ىڭكارلىعىن جىرعا قوسقان اندەرىمىز دە بارشىلىق.

    سول اندەرىمىزدىڭ ءبىرى «ۇكىلىم - اي». امال قانشا ءان ورىنداۋشىلارىمىزدىڭ ءبىر ءبولىمى وسى ءاندى «جەڭەشە» دەپ شىرقاپ ءجۇر. اۋىل اراسىنداعى كىشى - گىرىم توي - تومالاقتاردا بولسىن بىرىنەن - ءبىرى ۇيرەنىپ، «ۇكىلىم - اي» ءانىن «جەڭەشە» دەپ وزگەرتىپ شىرقاعاندا، ءان ءسوزىنىڭ لوگيكاعا، ۇلتتىق بولمىسىمىزعا ۇيلەسپەي جاتقان جەرلەرىن ىشتەي سەزىنەمىز. الايدا ونى كىمنەن كورەمىز... حالىق اندەرىنىڭ ءسوزىن كىم كورىنگەن وزنشە وزگەرتىپ، كەيدە باسقا ءبىر ءاننىڭ ءسوزىن اكەلىپ جانە ءبىر ءان ىرعاعىمەن ايتىپ تا جاتادى. ءان ورىنداۋشىلار ءوزىنىڭ تۋعان جەرىندەگى وزەن - سۋلاردى، مىسالى، ەدىلدىڭ ورنىنا ەرتىستى نەمەسە ەمىلدى اۋىستىرا سالادى، بۇندا ۇلكەن اعاتتىق جوق، ءبارى دە جاراسىپ تۇر. حالىققا ىرىس بەرگەن تۋعان جەردىڭ جەر - سۋ اتتارى عوي. ال ەندى ەل اراسىندا ءازىلقوي جەڭگەلەرى قايىندارىنا ءبىزدى دە ءان - جىرىڭا قوسىپ ايتساڭشى دەپ ءازىل ايتسا، ءوز جانىنان شىعارعان تىڭ تەبىندى ەش جاڭالىعى بولماعان كەي اۋەسقويلارىمىز «جەڭگەشە - اي» دەگەن ءسوزدى حالىق انىندەگى ءبىر ءسوزدىڭ ورنىنا ايىرباستاي سالىپ شىرقاي بەرەتىن جايتتەردى اۋىلداردا كوپ كەزىكتىرەمىز. سول سەبەپتى مە، ايتەۋىر كەيىنگى جاس بۋىن ونەرپازدارىمىزدىڭ كەيبىرەۋلەرى حالىق اندەرىنىڭ اۋەنىن بىلاي قويعاندا ءان ءسوزىنىڭ ءوزىن جاڭىلىس ايتىپ جۇرگەنىن بايقايمىز. مىسالى، حالىق اندەرىندەگى «قۇربىم - اي»، «كوكەم - اي»، «ىڭكارىم - اي»، «ساۋلەم - اۋ» دەگەنگە ۇقساس كوپتەگەن تۇراقتى سوزدەردىڭ ورنىنا جەڭىل - جەلپى «جەڭگەشە - اي» دەپ اۋىستىرا سالسا، بۇنىڭ سالماعى قالاي بولماق؟ ءان مازمۇنى بۇكىلدەي وزگەرىپ كەتەتىنىن بىرەۋ بىلسە دە، بىرەۋ بىلمەي ايتا ءجۇرىپ، قۇلاققا دا ءسىڭىس بولىپ كەتە مە قالاي؟

جاۋاپتى رەداكتور: بەرىك وقاباي ۇلى