قازاق ىرىم-تيىمدارىنىڭ ءمورالدىق ءمانى

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 02:14:36 06/02/2016

   

 ايبۇبى ءمۇتان قىزى

  

     «ىرىم»، «تيىم» دەسە بايىرعى زاماندا قالىپتاسقان كوزقاراس رەتىندە مۇرىن شۇيىرگەننەن گورى، سول ءبىر ەسكى ءداستۇردىڭ بۇگىنگى بىزگە بەرەرى بار ما ەكەن دەپ ءۇڭىلىپ كورگەن ءجون بە دەيمىن. ءداۋىر جاڭالانعان سايىن، ادامدار ساناسىنىڭ ءوسىپ، كەي ىرىم - تيىمداردىڭ كەرەكسىز تۇرلەرىنە كوزى جەتكەن سايىن، سايكەسپەيتىندەرىن ءار كەزەڭنىڭ وزىندە - اق ەكشەپ، سۇرىپتاپ بىلگەن، كەرەكتى بولسا جاڭالارىن دا جارىققا شىعارعان. سول سەبەپتى بىزگە سىننان وتكەن، ومىرشەڭ تۇرلەرى عانا جەتىپ وتىر دەۋگە ابدەن بولادى.

    كەلسە - كەلمەس ادامعا قاراپ قولىڭدى شوشايتپا، ساۋساقتى، قولدى ورىنسىز اۋىزىڭا سالما، باسىڭدى شايقاما، كىسىگە قاراپ ەرىن شىعارىپ، ەسىنەپ-قۇسىناپ وتىرما، ۇلكەندەردىڭ الدىندا اياعىڭدى كوسپە، ادامعا قاراپ تۇشكىرمە، كىسىگە قاراپ كەرىلمە، ت.ب لاردىڭ ءبارىن ولاي ىستەسەڭ «جامان بولادى» دەپ، جاس ۇرپاققا ادەپتى بولۋدى ۇيرەتۋدە سول كەزدىڭ جاعدايىنا قاراي ىرىم - تيىمداردان دا ءساتتى پايدالانعانىن كورەمىز. ەندى بۇگىنگى كۇننىڭ عىلمي ورەسىمەن بايلانىستىرا سول ءبىر تيىم سوزدەرگە كوز جۇگىرتسەك، باس شايقاۋدىڭ جۇيكە اۋرۋنىڭ بەلگىسى، تۇشكىرۋدىڭ تۇماۋ سەكىلدى جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ تارالۋىنىڭ جولى ەكەنىن، ال كەلسە - كەلمەس تۇكىرىپ، ەسىنەپ-قۇسىناپ، قولىن شوشايتىپ، ت.ب كوزگە وتە ەرسى كورىنەتىن ارەكەتتەردى ىستەۋ ەسى دۇرىس ادامداردىڭ قيمىلى ەمەس ەكەنى تۇسىنىكتى. قازاق حالقىنىڭ بۇل ىرىم-تيىمدارىنىڭ اقىل-وي تولىسقان بەرتىنگى داۋىرلەردىڭ، مادەنيەتتى زاماننىڭ تالابىنا نەگىزدەلىپ جاسالعان ىرىم-تيىمدار ەكەنى جالپى قولدانىلۋ بارىسىنان – اق اڭعارىلادى. ال سول ءبىر بۇرىنعى «جامان بولادى» دەپ «قورقىتىپ» قويۋدىڭ بالانىڭ ادەپتى، ءمورالدى بولۋىنا كەرى اسەرى بولماعان.

    ءتۇن ىشىندە تىرناق المايدى، شاش، تىرناقتى باسپايدى، ونى وتقا تاستامايدى، ادام باسپايتىن جەرگە كومەدى، قازاننىڭ قاقپاعىن جەرگە توڭكەرمەيدى، تۇندە بەتى اشىق قالعان استى جەمەيدى، ت.ب لار تۋرالى ويلانىپ كورسەك، مۇنداعى شاش، تىرناق تۋرالى ايتۋدان تارتىپ، قازانداعى اسقا دەيىنگى تيىمداردىڭ ءبارىنىڭ دە حالقىمىزدىڭ «دەنساۋلىق -زور بايلىق» دەگەن تالىمدىك كوزقاراسىمەن بايلانىسىپ جاتقانىن بايقايمىز.

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى