حالقىمىزدىڭ اسىل مۇراسى: كيىز ءۇيدىڭ جابدىقتارى

  • كەلۋ قاينارى: ءتاڭىرتاۋ تورابى
  • 03:01:44 30/03/2016

    مىنە اسپانىمىزدا كۇن كۇلىمدەپ، شۋاقتى كوكتەم كەلىپ، ۇلىق مەرەكەمىز ءاز-ناۋرىز دا ءوتتى.

    مەرەيلى مەرەكە قارساڭىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى جاڭعىرتىپ، جۇرتتى مەرەكەلىك كوڭىل- كۇيگە بولەپ، ەلىمىزدەگى ءار قالانىڭ ورتالىق الاڭدارىندا قازاقتىڭ باستى بوگەنايى رەتىندە، اق شاڭقان كيىز ۇيلەر تىگىلدى.

    مەرەكە كۇندەرى قالانىڭ ءسانىن كەلتىرىپ، قاز-قاتار تىگىلگەن بۇل كيىز ۇيلەردى قازىرگى ادامدار سىرتتاي جاقسى تانىعانمەن، ىشكى جابدىقتارىن جىلىكتەپ بىلە بەرمەيدى. وسى ورايدا، حالقىمىزدىڭ قۇندى مۇراسىن كوپشىلىك وقىرمانعا جان- جاقتى تانىستىرۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز.

    كيىز ءۇي - حالقىمىزدىڭ اتامزاماننان بەرگى ەڭ جاقىن سەرىگى، اسىل بەلگىسى بولىپ سانالادى. كيىز ءۇي اۋا رايىنىڭ قانداي جاعدايىندا دا پايدالانۋعا ىڭعايلى. ىشىنە جارىق جاقسى تۇسەدى، اۋا الماسۋى تالاپقا ساي، جەل، داۋىلعا شىدامدى. توبەسى كۇمبەز ءتارىزدى بولىپ كەلگەندىكتەن جاڭبىر وتپەيدى، جيناپ تىگۋگە وڭاي. كيىز ءۇيدىڭ نەگىزگى قاڭقاسىن (كەرەگە، ۋىق، شاڭىراق، سىقىرلاۋىق) سۇيەگى دەپ اتايدى. كيىز ءۇيدىڭ سۇيەگى جاسالاتىن «ءۇي اعاشتى» التى اي نەمەسە ءبىر جىلدا دايارلايدى. ءۇي اعاشتى جاسايتىن شەبەردى ادەتتە «ءۇياعاششى» دەپ اتاعان. ءۇي اعاشى نەگىزىنەن تال مەن قايىڭنان دايىندالادى.

    ەڭ اۋەلگى ءسوزىمىزدى سىقىرلاۋىقتان باستاعانىمىز ءجون بولار.

    سىقىرلاۋىق (جارما ەسىك) كەرەگە شەڭبەرىن تۇيىقتاپ، كيىز ۇيگە كىرىپ - شىعاتىن ەسىك قىزمەتىن اتقارادى. ول تابالدىرىق پەن ماڭدايشادان، قوس بوساعادان جانە جارما بەتتەردەن قۇرالادى. سىقىرلاۋىق كيىز ءۇيدىڭ باسقا ماتەريالدارى سياقتى جينالمالى بولادى.

    كەرەگە - كيىز ءۇيدىڭ نەگىزگى قاڭقاسىن قۇرايدى. كەرەگەنىڭ ءار اعاشىن جەلى، ال كەرەگەلىك جەلىنىڭ ەڭ ۇزىنىن - ەرىسىن، قىسقالاۋىن - بالاشىق، ەڭ قىسقاسىن - ساعاناق دەپ اتايدى.

    كەرەگەنىڭ كوكتەلىپ بىتكەن ءار بولىگىن قانات دەپ اتايدى. قانات سانى (3 قاناتتان باستاپ 12 قاناتقا دەيىن) ءۇي كولەمىنە قاراي كوبەيە بەرەدى. كەرەگەنىڭ باس سانىنا قاراي ۋىق سانى ازايىپ، كوبەيىپ وتىرادى.

    ۋىق - كەرەگە باسى مەن شاڭىراقتى ۇستاستىراتىن اعاش. ول ءسامبى تالدان جاسالادى. ۋىقتىڭ كەرەگە باسىنا بايلاناتىن جاعى جالپاقتاۋ، يمەكتەۋ بولىپ كەلەدى، مۇنى ۋىقتىڭ ءيىنى دەپ اتايدى.

    ۋىقتىڭ جوعارى ءتۇزۋ جاعىن قارى، شاڭىراق كوزىنە سۇعىناتىن ءتورت قىرلى ۇشىن قالامى دەيدى. ۋىقتىڭ كەرەگە باسىنا بايلاناتىن جاعىن تەسىپ، باۋ وتكىزەدى، ونى ۋىق باۋ دەيدى.

    شاڭىراق - كيىز ءۇيدىڭ ەڭسەسىن قۇراپ، تۇتاستىرىپ تۇراتىن كۇمبەز. ونى كوبىنە توراڭعىدان، سوم قايىڭنان ءيىپ قيۋلاستىرادى، قوسپالارىن جىلتىراۋىق مەتالمەن، كۇمىسپەن قۇرسايدى. شاڭىراقتىڭ دوڭگەلەك شەڭبەرىن توعىن دەيدى.

    وعان ۋىق سۇعىناتىن ءتورت قىرلى كوز - قالامدىقتار تەسەدى. تۇندىكتى كوتەرىپ تۇرۋ ءۇشىن جانە كيىز ءۇيدىڭ توبەسىنە جاۋىن - شاشىن ىركىلمەۋى ءۇشىن 45 گرادۋس شاماسىندا ايقاستىرا بەكىتىلگەن اعاشتاردى كۇلدىرەۋىش دەپ اتايدى.

جاۋاپتى رەداكتور: بەرىك وقاباي ۇلى