داستارقان مادەنيەتىمىزدى ۇلىقتاي بىلەيىك

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 09:11:11 11/10/2016

    داستارقان - ۇلتىمىز وتباسىلارىندا كۇندەلىكتى قولدانىپ وتىرعان ۇلتتىق سالتىمىز. قازاقتىڭ داستارقانى اق پەيىلدىگىمىزدى، كەڭ كوڭىلدىگىمىزدى باسقا ۇلتتارعا تانىتاتىن قازاق مادەنيەتىنىڭ ماقتانىشى. قازاق حالقىنىڭ قالىپتى جاعدايلاردا جايىلاتىن داستارقاندارى نەگىزىنەن تاڭەرتەڭگى شاي داستارقانى، تۇسكى تاماق داستارقانى، كەشكى اس داستارقانى سىندى ءۇش ۋاقىتتىق وتباسىنىڭ داستارقانى بولادى.

    قازاق داستارقانى بەرەكە – بىرلىكتى، كەڭپەيىلدىكتى، مەيىرىمدىلىكتى، جاقىندىقتى، بارىس - كەلىستى، ءدام - تۇزدىعىن بىلدىرەتىن ءداستۇرلى ۇيىلگەن دانەكەرلىكتى ۇيىتقى ەتەدى. داستارقاندى دامدىلەپ، ساندەپ جاسايدى. حالقىمىزدىڭ ءوندىرىس، تۇرمىس شارت - جاعدايىنا قاراي، وركەنيەتتى زامانىمىزدىڭ بەتالىسىنا قاراي وتىرىپ داستارقاندى ءار ءتۇرلى ـ دوڭگەلەك، ۇزىنشاق، ءتورت بۇرىشتى، گۇلدى، كەستەلى ەتىپ جاسايدى. ارناۋلى نارىن جايۋعا پايدالاناتىن جۇقا پەرەزەنتتەردەن، ياكي جۇقا تەرىلەردەن يلەپ جاسايدى. داستارقان (سىپىرا) قولايلى، ءتۇرلى سۋلياۋ داستارقاندارى بوياۋى قانىق ويۋ ـ ورنەكتەرى، ۇلتتىق ەرەكشەلىككە يە ءتۇس العان داستارقانداردىڭ تۇرلەرىن كەزدەستىرەمىز.

    قازاق - داستارقاندى بەرەكە ـ بىرلىكتىڭ ۇيىتقىسى، كەڭپەيىلدىلىكتىڭ بەلگىسى، مەيىرىمدىلىك پەن قايىرىمدىلىقتىڭ نىشانى ەتىپ، ارنايى تۋىسشىلاعاندا، قۇدالىق - جورالعىلارعا، قوناققا بارعاندا، شاي بەرگەندە، توي - تومالاق، تىلەۋ، كادە - جورالعىلار سياقتى قۋانىشتى ىستەرگە ىستەتەدى. شاشۋ شاشقاندا، ولىمگە، اسقا باتا بەرگەندە، ءتۇرلى مەرەكەلىك قيمىلدار وتكىزگەندە، ارنايى ۇيگە قوناق كەلگەندە، ت. ب ىستەردىڭ بارلىعى داستارقانسىز جۇرمەيدى.

    داستارقاننىڭ جايىلۋ سەبەپتەرى تۇرلىشە بولادى. ءمان - جايى دا، ءتارتىبى دە پارىقتى بولادى. ۇلتىمىزدا تانىمايتىن قوناق كەلسە قۇت، قىزىر كەلەدى، قوناقتىڭ ءوز ىرىسى بولادى دەپ ىرىمداپ قۇدايى قوناقتى توبەسىنە كوتەرىپ، توردەن ورىن بەرىپ، ايرىقشا كۇتىپ، جىلى ـ جۇمساق ءدامدى تاعامدارىن داستارقانعا سالىپ قوناعىنا بەرەدى. ال كەرىسىنشە بولسا، ۇلكەن سوگىسكە قالادى. سىنعا ۇشىرايدى، قوناق رەنجىسە باق، بايلىعى تايادى دەپ ىرىمدايدى.

    ارنايى قوناق بەلگىلى دايىندىقپەن شاقىرىلاتىندىقتان، قوناقتى قىزۋ مەرەيمەن قارسى الۋ نيەتىن بىلدىرۋمەن بىرگە، داستارقاندى دامگە تولتىرىپ، ءتىپتى، سىباعاسىن بەرىپ، ءدامدى تاعامدارعا تولتىرادى. بۇل ەجەلدەن ەنشىمىز بولىنبەگەن، ءبىر شاۋگىم شايدى ءبولىپ ىشەتىن بەرەكە ـ بىرلىگىمىزدى بەينەلەيدى. حالقىمىزدا بىرەۋ دامگە شاقىرسا بارماۋ ۇلكەن قۇرمەتسىزدىك سانالادى. ال دامگە شاقىرعان قوناعىنا قاراي سي ـ قۇرمەت كورسەتىپ، سىباعاسىن بەرىپ، قوناعىنىڭ قوعامدىق ورنىنا، جاس شاماسىنا، اۋەستىگىنە قاراي وتىرىپ تاعى باسقا ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي دايىندىق جاساپ، شاقىرعان قوناقتارىن رازى ەتىپ قايتارۋعا ايرىقشا ءمان بەرەدى.

    داستارقان مادەنيەتى - حالقىمىزدىڭ ۇلكەن مادەنيەتى، قوناقتارىنىڭ از ـ كوپتىگىنە قاراي وتىرىپ ءۇي يەسى داستارقان جايىپ، سي ـ قۇرمەت كورسەتىپ، سيلى سىباعاسىن، كادەلى جىلىكتەرىن الدىنا تارتىپ قۇرمەتتەيدى. مۇندا قوناقتار وزدەرىنىڭ جاسى، قۇرمەتىنە قاراي وتىرىپ ءوز سىباعالارىن وزدەرى الىپ تۋراپ، قايتادان ءۇي يەسىنە جولىن بەرۋدە وزگەشە وڭىرلىك سيپات بولادى. داستارقانداعى ءدام - تاعامنىڭ ۇلتتىق ءتۇس الۋى، قويىلۋى (تاباقتى ساپ قويۋ) سول وتباسىنىڭ ۇقىپتىلىق پەن شەبەرلىگىنە سايادى. ونەگەلىگىن ءبىر قىرىنان ايگىلەي تۇسەدى. ەندى ءبىر قىرىنان ۇلتىمىزدىڭ اس ـ سۋ مادەنيەتىنىڭ ۇلتتار اراسىنداعى توعىسىپ جاتاتىندىعىن دالەلدەيدى.

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى