داستارقان مادەنيەتىمىزدى ۇلىقتاي بىلەيىك

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 09:11:11 11/10/2016

    قوناقتار داستارقانداعى دامنەن جەي وتىرىپ، الۋان تاقىرىپتا اڭگىمەلەر شەرتىسىپ، قىزۋ تالقىلار جۇرگىزەدى. تاماشا شەبەر تىلمەن ايتىلعان تارتىمدى اڭگىمەلەر اۋىزدان اۋىزعا تارالىپ، اڭىز بولىپ ايتىلىپ، ءوز قۇندىلىعىن ارتتىرىپ وتىرادى. بۇل سول داستارقانداعى دامدەس بولىپ وتىرعان قۇيما قۇلاق بالالار ءۇشىن ءتىپتى دە وزىندىك تاربيەلىك قۇنى جوعارى، قوناق پەن قوناق يەسى ءۇشىن سي ـ قۇرمەت بولادى، بالالار جونىندە داستارقانداعى اڭگىمەلەر تاربيەلىك رول اتقارادى. سول ءۇشىن ۇرپاقتارىمىزدى داستارقاندا ءتالىم - تاربيە الۋعا ۇيرەتسەك، ادەپ - يباسىن ساقتاپ، داستارقان تاربيەسىنىڭ ۇرپاققا بولعان ۇلگىلى ونەگەسى بولماق.

    ۇلتىمىزدىڭ ۇلتتىق مادەنيەتى بولعان داستارقاندى قۇرمەتتەۋ، قادىرلەپ - قاسيەتتەۋ تۋرالى تاماشا ونەگەلىك رول، تاربيەلىك قۇنى مەن ىرىمدارى دا بار. سونىمەن بىرگە شاڭىراقتىڭ يەسى ءوز داستارقانىنا ۇلكەن قۇرمەت كورسەتىپ، اق تىلەكپەن اتىرعان ءار تاڭنان كەيىنگى العاشقى استى وتباسىنداعى بارلىق مۇشەلەرمەن بىرگە وتىرىپ، ورازالارىن اشىپ، بىلايعى جۇمىستاردى اقىلداسىپ، كۇندەلىكتى تىرشىلىك تۇرمىسىڭىزدى جالعاستىرىپ وتىرساڭىز مۇنىڭ ءوزى داستارقانداس ورتاق استان ءدام تاتىپ، ورتاق نيەت - تىلەكتە بولا وتىرىپ، سول وتباسىنداعى ازدى - كوپتى جۇمىستاردى جايعاستىرىپ، بەرەكە ـ بىرلىك ۇيىتقىسى بولعان. سوندىقتان ءبىر ءۇيلى جان ءبىر ۋاقىتتا بىرگە وتىرىپ داستارقاننان ءدام تاتۋى ۇلكەن تاربيەلىك رول اتقارادى.

    ۇلتىمىز داستارقاندى، اۋەلى وعان سالىنعان ءدامدى قادىرلەيدى، داستارقان ۇستىنە كەلگەن ادام ءدام تاتپاي كەتسە، داستارقان يەسىنىڭ سوگىسىنە قالادى. اسىرەسە، داستارقانداعى تاڭەرتەڭگى استان «تاڭەرتەڭگى استى تاستاما، كەشكى اسقا قاراما» دەپ داستارقان دامىنە ەرەكشە كوڭىل بولگەن، ءار ادامنىڭ ءوز رىزدىعىن الۋعا شاقىرادى. ودان اۋىز تيمەسە بولمايدى. اسىعىس جۇرگەن ادامداردىڭ وزىندە «قۋىس ۇيدەن قۇرى شىقپا» دەپ ءدام تاتقىزىپ اتتاندىرادى. جۇمىسپەن اسىعىس جۇرگەن ادام بولسا دا، داستارقاننان نان اۋىز ءتيىپ اتتانادى.

    سوندىقتان حالقىمىزدا «ادامنان اتتاساڭ دا، دامنەن اتتاما»، «جاستان ۇلكەن بولساڭ دا، استان ۇلكەن ەمەسسىڭ» دەگەن اتالى سوزدەر ايتىلىپ قالدىرىلعان. ءجون ـ جوسىنعا جۇگىنگەن، ۇلتىمىزدا قانداي ءبىر قىسىلتاياڭ اسىعىس كەزدەردە داستارقانسىز تاماق ىشپەگەن. داستارقاندى رەتتى، تازا ۇستاعان، داستارقاندى بەت الباتى باسپاعان، ودان اتتاماعان، داستارقانداعى نان قوقىمدارىن بالالارعا جەگىزگەن، ءدام تۇيىلگەن داستارقاندى قۇرى قايتارماعان. ەجەلدەن كەلە جاتقان سالتىمىزدا داستارقانداعى نان قوقىمدارىن سول شاڭىراقتىڭ جاسى ەڭ كىشكەنە بالاسىنا جەگىزگەن، «مىنانى جەسەڭ باي بولاسىڭ» دەپ جەگىزىپ وتىرعان. بۇدان حالقىمىزدىڭ ۇرپاقتارىمىزدى استا - توك ىسىراپشىلدىققا قارسى بولىپ، ۇنەمشىلدىككە، ۇقىپتى بولۋعا تاربيەلەگەنىن بىلەمىز.

    داستارقانداس بولعان ادامدار داستارقان باسىندا ءوزارا ءبىر ـ بىرىنە سي ـ قۇرمەت جاساسادى. ءبىرىن ـ ءبىرى بەرەكە ـ بىرلىككە، ىنتىماققا، تاتۋلىققا شاقىرادى. كوڭىل قالعاندار ارا وكپە ـ ناز، كيكىلجىڭدەردى ايتپاي، تاتۋلىققا شاقىراتىن داستارقان جايدىم دەگەن ءبىر اۋىز سوزبەن قۇرمەت بىلدىرگەن. سوندىقتان حالقىمىزدا «ءبىر كۇن ءدام تاتقانعا، قىرىق كۇن سالەمدەسەدى، داستارقان جايىپ، ءدام تاتتىرىپ، ءبىر - بىرىنە جايىلاتىن داستارقان، اقسارباس ايتىپ سويىپ، قۇداي دەسىپ قۇدا بولعان قۇدالىق داستارقان، مەرەكە - مەيرامداردا جايىلاتىن قۇربان ايت، ورازا ايت، ناۋرىز كۇنى بىرىنە ءبىرى قۇتتى بولسىن ايتىپ، اۋىل ـ ايماقتاعىلارىنا تازا جاڭا كيىمدەرىن كيىپ، قۇشاقتاسىپ كورىسىپ، ىستىق ىقىلاسپەن كۇلە امانداسىپ، قۋانىشقا، شاتتىققا بولەنىپ، سالاۋاتىن ايگىلەپ وتىرادى.

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى