داقىلداردى اڭىز اۋىستىرىپ ەگۋ جانە كىرىستىرىپ ەگۋ جونىندە

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 09:25:05 13/05/2017

       مۇقتار كادىرقان ۇلى

 

    ءارقايسى ءوڭىردىڭ تابيعي شارت–جاعدايىنا نەگىزدەلە وتىرىپ، ۇقساماعان داقىلداردى اڭىز اۋىستىرىپ ەككەندە، ياعني بىرنەشە جىل ءبيداي ەگىلگەن جەرگە جوڭىشقا نەمەسە باسقا داقىلداردى اۋىستىرىپ ەككەندە سول جەردىڭ توپىراعىنداعى قورەكتىك تەڭشەلىپ، تىڭايتقىشتىڭ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋعا، توپىراقتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا ءارى دەرت–دەربەز، ارام شوپتەردىڭ زيانىنان ساقتانۋعا بولاتىندىعىن كوپ جىلدان بەرگى عىلمي زەرتتەۋ مەن ءوندىرىس امالياتى دالەلدەپ وتىر. داقىلداردى اڭىز اۋىستىرىپ ەگۋدىڭ ارتىقشىلىعىن تومەندەگى تۇيىندەرگە جيناقتاۋعا بولادى.

    توپىراق قۇرامىنداعى قورەكتىك زاتتاردى تەڭشەيدى. ۇقساماعان ەگىس داقىلدارىن ءوزارا اۋىستىرىپ ەككەندە، توپىراق قۇرامىنداعى بەلگىلى ءبىر تۇردەگى قورەكتىك زاتتىڭ ارتىپ قالۋى نەمەسە بەلگىلى ءبىر تۇردەگى قورەكتىك زاتتىڭ كەمەيۋى سياقتى جايتتەن ساقتانۋعا بولادى، ويتكەنى ۇقساماعان داقىلداردىڭ قورەكتىك زاتتارعا بولعان قاجەتى مەن قورەكتىك زاتتاردى ءسىمىرۋى ۇقسامايدى. مىسالى، ءداندى داقىلداردىڭ ازوتقا بولعان قاجەتى ءبىرشاما جوعارى بولسا، ال بۇرشاق تۇقىمداس داقىلداردىڭ فوسفورعا بولعان قاجەتى، مايلى شەكىلدەۋىك پەن كارتوپتىڭ كاليعا بولعان قاجەتى ءبىرشاما جوعارى بولادى. بۇدان تىس كەيبىر تاياز تامىر تارتاتىن داقىلدار تەك توپىراقتىڭ ايدالما قاباتىنداعى قورەكتىك زاتتاردى عانا سىمىرسە، ال تەرەڭ تامىر تارتاتىن داقىلدار توپىراقتىڭ تەرەڭ قاباتىنداعى قورەكتىك زاتتاردى سىمىرەدى.

    توپىراقتىڭ ساپاسىن جاقسارتادى. ۇقساماعان داقىلداردى ءوزارا اۋىستىرىپ ەگۋ ارقىلى توپىراق قۇرامىنداعى ءشىرىندى ورگانيكالىق زاتتاردى مولايتىپ، توپىراقتىڭ ساپاسىن جاقسارتىپ، داقىلدارعا قاجەتتى قورەكتىك زاتتاردى تولىقتاۋعا بولادى. مىسالى، ءبيداي، ارپا، كۇرىش، جۇگەرى سياقتى داقىلداردىڭ توپىراقتان سىمىرەتىن قورەكتىگى كوپ، توپىراققا قالدىراتىن ءشىرىندى ورگانيكالىق زاتتارى از. ال جوڭىشقا، بۇرشاق تۇقىمداس داقىلداردىڭ توپىراقتان سىمىرەتىن قورەكتىك زاتتارى سالىستىرمالى تۇردە از، توپىراققا قالدىراتىن ءشىرىندى ورگانيكالىق زاتتارى مول بولادى. ويتكەنى جوڭىشقا جانە باسقا دا بۇرشاق تۇقىمداس داقىلدار جاپىراعى ارقىلى اتموسفەرادان ەركىن كۇيدەگى ازوتتى ءسىمىرىپ، تامىر تۇينەك باكتەرياسىن توپتايدى. ونىڭ ۇستىنە اتىزداعى قالدىق ساباق–جاپىراقتارى مەن توپىراق قاباتىنداعى قالدىق تامىرلارى ءشىرىندى ورگانيكالىق زاتتارعا اينالادى. ناتيجەدە توپىراقتىڭ ساپاسى جاقسارىپ، دەرت–دەربەز، ارام–شوپتەردەن ساقتانۋعا بولادى. زياندى دەرت–دەربەز جانە ارام شوپتەر كوبىنەسە توپىراق ارقىلى تارالىپ زيان سالادى، مىسالى، ءبيداي جانە جۇگەرىدە بولاتىن اقسولما، قارا كۇيە سياقتى دەرت–دەربەز ميكروبى توپىراقتا 2–3 جىلعا دەيىن تىرشىلىك ەتە الادى. ەگەر وسى جەرلەرگە جوعارىداعى داقىلدار قايتالاي ەگىلسە دەرت–دەربەزدەردىڭ پايدا بولۋ مولشەرى ءتىپتى دە ارتا تۇسەدى. قارا سۇلى سياقتى ارام شوپتەردىڭ تۇقىمى دا نەگىزىنەن توپىراق ارقىلى تارالاتىندىقتان، ءبيداي، ارپا سياقتى داقىلداردى جالعاستى ءبىر اتىزعا ەككەندە قارا سۇلىنىڭ زيانى جىلدان جىلعا اۋىرلاي بەرەدى. سوندىقتان ۇقساماعان داقىلداردى دەرت–دەربەزگە توزىمدىلىك قۋاتىنا قاراي ءوزارا اۋىستىرىپ ەگۋ ارقىلى دەرت–دەربەزدەن ساقتانۋعا بولادى.

    ال ەندى ۇقساماعان داقىلداردى ءبىر اتىزدا ءوزارا كىرىستىرىپ ەگۋ وسى زامانعى ەگىنشىلىك ءوندىرىسىنىڭ ءبىر ءتۇرلى وزىق فورماسى بولىپ، جەردەن پايدالانۋ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋمەن بىرگە، سۋدان، تىڭايتقىشتان، كۇن نۇرىنان، اۋادان ويداعىداي پايدالانۋعا بولادى. مۇندا تومەندەگى ءبىرقانشا ءتۇيىندى مىقتى يگەرۋ كەرەك.

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى