جەتى اتا جانە جەتى پۇشتى تۋرالى

  • كەلۋ قاينارى: ىلە كەشى گازەتى
  • 12:32:10 23/06/2017

    نۇرجاپار ايتمولدا ۇلى

 

   جەتى اتا ما؟ جوق الدە جەتى پۇشتى ما؟ ۇلتتىق داستۇرگە قۇرمەت ەتەتىن ءبىر ازامات بولۋ سالاۋاتىممەن ۇلتىمىزدا اۋىز ەكى تىلدە ايتىلىپ جۇرگەن، «جەتى اتاعا تولماي قىز الىسۋعا بولمايدى» دەيتىن سوزگە توقتالا كەتۋدى ءجون كوردىم. مەنىڭشە، بۇلاي ايتىلۋ قاتە ەمەس. ءبىراق جەتكىزۋ بارىسىنداعى ءسوز ساپتاۋ ءادىسى دۇرىس بولماي كەلەدى. ياعني لوگيكالىق قاتەلىك بار، ويتكەنى قىزدى اتاڭ ەمەس بوتاڭ الادى. بالا، ءتۇپ اتادان ءاربىر اتا (بۋىن) ارالىعىن 30 جىلدان ەسەپتەگەندە 200 نەشە جىلدان كەيىن تۋىلعان بولىپ، ءتۇپ اتاعا جەگجات ەسەپتەلەدى. جوعارى قاراي ساناپ كورەلىك: اكە، اتا، ۇلكەن اتا، ۇلى اتا، بابا، ۇلى بابا، ءتۇپ اتا. مۇندا بالا 8-ۇرپاق. ال، ەندى تومەن قاراي وزىڭە جەگجات بولاتىن ادامدى ساناپ كورەلىك: اكە، بالا، نەمەرە، شوبەرە، شوپشەك، تۋاجات، كوگەنجات، جەگجات. دەمەك، وزىڭنەن تاراعان ۇرپاقتىڭ سەگىزىنشىسى، قۇدالاسىپ قىز الىسۋىنا بولادى دەگەن ءسوز. سوندا جەتى اتا قۋىپ جوعارى قاراي ساناعاندا ءتۇپ اتاعا جاقىنداسىپ، تۋىستىق قانداستىق قاتىناسى جاقىن بولادى. ال جەتى پۇشتى قۋىپ تومەن قاراي ساناعاندا بارعان سايىن جاتتاسادى.

    كوكتەن تامىپ، جەردەن ونگەمىز جوق. جەتپىس جەتى اتادان جالعاسىپ كەلە جاتقان ۇرپاقپىز، ۇلتىمىز وسى ۇرپاقتى جالعاستىرۋدا. «جەتى اتاسىن بىلمەگەن جەتەسىزدىڭ بەلگىسى» دەيتىن ءداستۇرىمىز بار، بۇل ءتورت ءتۇرلى مازمۇندا ايتىلادى.

    ادامنىڭ باسقا جانۋارلارعا ۇقسامايتىن ءبىر جەرى، ادامدا سۇيىسپەنشىلىك، مەيىر، ساعىنۋ، جاناشىرلىق، قورلانۋ، ت،ب، سەزىمدەر بولادى. وسىنىڭ بارىندە ادام جان اشىر جاقىندارىنىڭ قاسىندا بولۋىن تىلەيدى، ويتكەنى تۋىسقاندىق مەيىردىڭ سۇيىسپەنشىلىگى تەربەتكەن جۇرەكتىڭ ءدىرىلى وتە كۇشتى. ادامدار ءبىر-بىرىنە كۇن نۇرى بەرە الماعان جارىقتى ءتۇسىرىپ، ءدىلىن نۇرلاندىرادى. كۇن نۇرى بەرە الماعان جىلۋدى بەرىپ، جانىن جىلىتادى، جۇرەگىن جىبىتەدى. سوندىقتان جەتى اتا سۇراستىرۋدىڭ ءبىرىنشى مازمۇنى جان اشىر جاقىن، تۋىستارىن ىزدەۋ بولىپ تابىلادى. جوعارى قاراي اتا ساناعاندا تۋىستىق قاتىناسى ەڭ جاقىن بولادى، بۇل جونىندە كەيىن جانە توقتالامىز. سوندىقتان قىز الىپ قىز بەرىسۋدە «جەتى اتاعا تولىپ» دەپ قولدانۋ دۇرىس ەمەس.

    ەكىنشى، جەتى اتا قۋالاۋ ۇرپاقتارعا ءوز جەتى اتاسىنىڭ كىمدەر ەكەنىن ۇعىندىرىپ، اتا-بابالارىنا بولعان قۇرمەتىن اسىرادى، سۇيىسپەنشىلىگىن تەرەڭدەتەدى ءارى ءوز جەتى اتالارىن تانۋ ارقىلى باسقا حالىقتاردىڭ دا وسىنداي اتا-بابالاردان تاراعاندىعىن ءبىلدىرىپ، ۇلكەندەرگە قۇرمەتىن تەرەڭدەتەدى، كوپشىل ەتىپ جەتىلدىرەدى. ءۇشىنشى، ۇرپاقتارعا ءوز جەتى اتالارىنىڭ اتتارىن جاتقا الدىرۋ ارقىلى بالالاردىڭ جاتتاۋ قابىلەتىن ءوسىرەدى، كىسى تانۋ قابىلەتىن جەتىلدىرەدى. ءتورتىنشى، سول بالانىڭ ەسەيە كەلە، جوعارى قاراي ساناپ، قانداستىق قاتىناسى ەڭ جاقىن، قىز الىسۋعا بولمايتىن تۋىسىن ىزدەۋىن، تومەن قاراي جەتى پۇشتى ساناپ، جاتتاسىپ بارا جاتقانىن ءتۇسىنىپ، قىز الىسۋعا بولاتىنىن بىلدىرەدى. سوندىقتان قازاقتىڭ بارلىق جۇمىستارى جەتى اتاسىنان تارتىپ جەتى پۇشتىنا دەيىن سۇراۋ سالىنىپ، انىقتالىپ ىستەلەدى. تۋىس ىزدەۋدە جەتى اتا سۇراپ، جوعارى قاراي سانايمىز، جەگجات ىزدەۋدە تومەن قاراي ساناپ، جەتى ۇرپاقتان اسقان سوڭ قىز الىسامىز.

 

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى