ءبيداي جانە تىڭايتقىش

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 02:57:03 26/07/2017

     ءبيدايدىڭ ءوسىپ–جەتىلۋ ەرەكشەلىگى ءۇش كەزەڭگە بولىنەدى.

    1. مايسا مەزگىلىنەن بۋىن تارتۋعا دەيىنگى كەزەڭ. ءبيداي مايسا كەزىندە ءوسىپ تۇپتەنەدى جانە تامىر تارتادى. قورەكتىك جەتەرلىك بولسا جاس مايسا جاپىراعىنىڭ فوتوسينتەز رولى كۇشەيىپ، ونداعى ورگانيكالىق زاتتار تەز بىرىگەدى، كۇن ىلگەرى تۇپتەنەدى. ەرتە تۇپتەنگەن ءبيدايدىڭ تامىر جۇيەسى جەتىلىپ، توپىراقتان قاجەتتى قورەكتىك جانە سۋدى ەمىن–ەركىن قابىلداپ، ۇلكەن جەبە قالىپتاستىرۋىنا زور نەگىز قالانادى. مايسا كەزىندە ازوت ايرىقشا رول اتقارادى دا، لايىقتى بەرىلسە تۇپتەنۋى تەزدەپ، فوتوسينتەز ارقىلى قورەكتىك زاتتار مول جينالادى. سوندىقتان ءبيداي مايسا كەزىندە ازوتتى تىڭايتقىش ۇيلەسىمدى بەرىلگەن ءجون. فوسفور، كالي تىڭايتقىشتارى دا ماڭىزدى رول اتقارادى. فوسفور بەلوكتىڭ الماسۋىن تەزدەتىپ، ءبيداي مايساسىنىڭ ەرتە تۇپتەنۋىنە، ەرتە تامىر تارتۋىنا، تامىر جۇيەسىنىڭ ويداعىداي جەتىلۋىنە كومەگىن تيگىزسە، كالي وگلوۆتتاردىڭ قالىپتاسۋى مەن وزگەرۋىن تەزدەتىپ، ازوت، فوسفور، كالي ۇيلەسىمدى بەرىلسە مايسا تەز تۇپتەنىپ، تەز بۋىن تارتادى. ءبىرشاما كوپ وگلوۆوتتاردى ساقتايدى، سۋىققا توزىمدىلىگى كۇشەيەدى.

    2. بۋىن تارتۋدان باس جارۋعا دەيىنگى كەزەڭ. بۇل ءبيداي جەبەسىنىڭ قالىپتاسۋىنداعى ماڭىزدى كەزەڭ ەسەپتەلەدى. مۇندا تەمپەراتۋرانىڭ جوعارىلاۋىنا بايلانىستى ساباق پەن جاپىراق كۇن سايىن جەتىلەدى دە قورەكتىككە بولعان قاجەتى ارتا تۇسەدى. وسى كەزدە ازوتتى تىڭايتقىشتى ۇستەمەلەپ بەرسە تۇينەك جاپىراقتار تەز جەتىلىپ، جەبەنىڭ كەيبىر مۇشەلەرىنىڭ قالىپتاسۋى تەزدەپ، ءاربىر جەبە كوپتەگەن ۇساق جەبەلەر مەن ۇساق گۇلدەرگە بولىنەدى ءارى جەبەنىڭ قالىپتاسۋىندا ماڭىزدى رول اتقارادى. توزاڭدانۋدى، ءدان بۇرشىگىنىڭ ءدان الۋىن تەزدەتىپ، ءونىمدى ارتتىرادى. ءبيداي بۋىن تارتقاننان كەيىن كاليعا بولعان قاجەتى ارتا تۇسەدى دە، كالي جەتكىلىكتى بەرىلسە ءبيداي ساباعىنىڭ مەحانيكالىق قۇرىلىمى تەز قالىپتاسىپ، جاپىرىلۋعا قارسىلىق قۋاتى ارتا تۇسەدى. ءدان العان كەزدە ءبيداي جاپىراعىنىڭ ءوسۋى باياۋلاپ، ۇساق جەبەلەرىنىڭ كوبەيۋى دە تۇراقتانادى. قابىلدانعان ازىقتىق الدىمەن جەبەنىڭ ورتا بولەگى مەن ۇساق جەبەلەردىڭ 1–، 2–ۇساق گۇلدەرىنە جەتكىزىلەدى. وسى كەزدە قورەكتىك جەتىسپەسە، جەبەنىڭ ۇشى مەن نەگىزگى ۇساق جەبەلەر، 3–گۇلدىڭ جوعارى جاعىنداعى ۇساق گۇلدەر ەكىنىڭ بىرىندە ءدان المايدى. ال قورەكتىك جەتەرلىك بولسا ءدانسىز جەبەلەردى ازايتۋعا، ءداننىڭ سانى مەن ساپاسىن جوعارىلاتۋعا بولادى.

    3. باس جارۋدان پىسۋعا دەيىنگى كەزەڭ. ءبيداي باس جارىپ، گۇل اشقاننان كەيىن پىسۋ باسقىشىنا وتەدى، بۇل ءبيدايدىڭ ءدان الۋ ساتىسى بولىپ تابىلادى. ءبيداي گۇل اشقان كەزدە توپىراقتاعى زاتتاردىڭ الماسۋى وتە تەز بولىپ، ءبيداي دا قورەكتىكتى ءبىرشاما كوپ قاجەت ەتەدى. سوندىقتان ءدان سانىن، سالماعىن ارتتىرۋ ءۇشىن، تاماشا قورەكتىك شارت–جاعداي ازىرلەۋگە تۋرا كەلەدى. ازوت ۇيلەسىمدى بەرىلسە ۇشقىر جاپىراقتاردىڭ جەبە ۇشىنداعى 2–، 3–جاپىراقتارىنىڭ ءوسۋى تەزدەپ، سوڭعى مەزگىلگە جەتكەندە ءبىرشاما ۇلكەن جاپىراقتار شىعارىپ، فوتوسينتەزدىك رولىن كۇشەيتىپ، ءبيداي اناعۇرلىم مول قورەكتىك جيناۋعا تىرىسادى. الايدا ازوت شەكتەن تىس بەرىلسە، جاپىراقتىڭ بىرىكتىرۋ رولى كۇشەيىپ، سۋدىڭ ىدىراۋى توسىلىپ، ورگانيكالىق زاتتاردىڭ تۇينەك جاپىراقتان دانگە اينالۋ جولى بوگەلەدى. سونىمەن ساباق جاسىلدانىپ تۇرىپ الادى دا كەش پىسۋ، ءدان سالماعى تومەندەۋ، جاپىرىلۋ ءجايتى كورىلەدى. سوڭعى كەزدە، اسىرەسە، ءدان الۋ مەزگىلىندە فوسفورعا بولعان قاجەتى ارتا تۇسەدى. بۇل كەزدە فوسفور مەن كالي تۇينەك جاپىراقتاعى وگلوۆوتتار مەن ازوتتى تىڭايتقىشتاردىڭ وزگەرۋى مەن جوتكەلۋىن تەزدەتەدى. وتە–موتە، داندەگى بەلوك قوسىلىسىن مولايتادى.

 

    (ماتەريالدان)

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى