جاسىل تىڭايتقىشتىڭ توپىراقتى قۇنارلاندىرۋ رولى

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 04:15:59 16/08/2017

    مۇقتار كادىرقان ۇلى

    

    جاسىل تىڭايتقىش دەگەنىمىز ادەتتە تۇيە جوڭىشقا، جابايى بۇرشاق، اق ميا سياقتى بۇرشاق تۇقىمداس وسىمدىكتەردى جانە كۇنباعىس، قىشى سياقتى كوك قالپىندا اتىزدا اۋدارىلاتىن داقىلداردى كورسەتەدى. بۇرشاق تۇقىمداس وسىمدىكتەر مەن باسقا دا جاسىل تىڭايتقىشتىق داقىلداردىڭ قۇرامىندا ءشىرىندى ورگانيكالىق زاتتار مول بولۋمەن بىرگە، تاعى دا ازوت، فوسفور، كالي جانە ميكرو ەلەمەنتتەر مول بولادى. مىنە، بۇل، جاسىل تىڭايتقىشتاردا بولاتىن ورتاق ەرەكشەلىك ەسەپتەلەدى. جاسىل تىڭايتقىشتار توپىراققا ارالاسقاننان كەيىن شىرىندىگە اينالىپ، توپىراقتىڭ ءتۇزىلىسى مەن ساپاسىن جاقسارتادى. سوندىقتان جاسىل تىڭايتقىشتار ادەتتە «تابيعي تىڭايتقىش قامباسى» دەپ تە اتالادى. ويتكەنى جاسىل تىڭايتقىشتىق وسىمدىكتەر قورەكتىك زاتتاردى كوبىنەسە اۋا جانە توپىراقتان سىمىرەدى، ونىڭ ۇستىنە، جاسىل تىڭايتقىشتار جاپىراعى ارقىلى اۋاداعى ەركىن كۇيدەگى ازوتتى ءسىمىرىپ، ازوتتى تامىر تۇينەك باكتەرياسىن تۇراقتاندىراتىن ەرەكشە قاسيەت بولادى. ەسەپتەۋگە قاراعاندا، ءبىر مۋ جەردەگى بۇرشاق تۇقىمداس جاسىل تىڭايتقىش ءبىر جىلدا ورتا ەسەپپەن اۋادان 5–10 كيلوگرام اينالاسىندا ازوتتى ءسىمىرىپ تۇراقتاندىرىپ، توپىراق قۇرامىنداعى ازوتتى قورەكتىكتەردى تولىقتاپ، داقىلداردىڭ قاجەتىن قامداپ وتىرادى ەكەن. سونىمەن بىرگە، ونىڭ قۇرامىنداعى ورگانيكالىق زاتتار ىدىراپ، شىرىندىگە اينالۋ بارىسىندا كەرىش توپىراقتى جۇمسارتىپ، قۇمدى توپىراقتى بىرىكتىرەدى. ناتيجەدە توپىراقتىڭ دىمقىلدىعى مەن قۇنارلىلىعى جوعارىلاپ، اۋا، جىلۋلىق الماسۋ شارت–جاعدايى جاقسارادى دا داقىلداردىڭ ءوسىپ–جەتىلۋىنە ءتيىمدى ورتا جاراتىلادى.

    بۇرشاق تۇقىمداس جاسىل تىڭايتقىشتىق وسىمدىكتەردىڭ تامىر جۇيەلەرى جەر استىنا تەرەڭ بويلاپ وسەتىندىكتەن ىدىراپ شىرىندىگە اينالۋ بارىسىندا توپىراق قاباتىندا ۇلكەندى–كىشىلى ساڭلاۋلار قالىپتاستىرادى. ال وسى ساڭلاۋلار ارقىلى جاۋىن سۋى جەر استىنا سىڭەدى دە، توپىراقتىڭ تۇزسىزدانۋ بارىسىن تەزدەتىپ، جەر استى سۋ دەڭگەيى مەن تۇزدى سۋ مولشەرىن بەلگىلى شامادا تومەندەتەدى. ونىڭ ۇستىنە، جاسىل تىڭايتقىشتاردىڭ ساباق–جاپىراعى جەر بەتىن بۇركەپ جاتاتىندىقتان، توپىراقتىڭ سۋ قۇرامىنىڭ بۋلانۋىن ازايتىپ، توپىراق قاباتىنداعى تۇز قۇرامىنىڭ جەر بەتىنە ورلەۋىن تەجەيدى. سوندىقتان جاسىل تىڭايتقىشتاردى باسقا داقىلداردان بۇرىن سورتاڭ جەرلەرگە ەگۋگە بولادى. بۇدان تىس، جاسىل تىڭايتقىشتاردا توپىراق قىرتىسىنىڭ شايىلۋىن تەجەپ، قۇمدى بوراننىڭ حاۋپىنە توتەپ بەرەتىن جانە ارام شوپتەردىڭ زيانىن تەجەيتىن ايرىقشا ەرەكشەلىكتەر بار. سوندىقتان جاسىل تىڭايتقىش ەگۋدى بەلسەنە دامىتۋ جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي تىڭايتقىش ماسەلەسىن شەشۋدىڭ، توپىراق قۇنارلىلىعىن جوعارىلاتىپ، تومەن ءونىمدى اتىزدى وزگەرتۋدىڭ پارمەندى شاراسى بولىپ تابىلادى.

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى