بالا تاربيەسىنىڭ التىن تۇعىرى

  • كەلۋ قاينارى: ىلە كەشى گازەتى
  • 04:07:17 22/09/2017

    چىن انجى

    

    بالانىڭ اقاۋسىز ەسەيىپ-ەرجەتۋى تاماشا وتباسى تاربيەسىنەن قول ۇزە المايدى، ال، تاماشا وتباسى تاربيەسى اتا- انالاردا تولىمدى ساپا، دۇرىس تاربيە كوزقاراسى مەن ءادىس-امال بولۋدى قاجەت ەتەدى.

    گوركي: «بالانى ماپەلەۋ، ايالاۋ تاۋىق تا ىستەي الاتىن ءىس، الايدا، بالانى باۋلىپ، باپتاۋدىڭ ءوزى ۇلكەن قوعامدىق مىندەت» دەگەن.

    قازىر جۇڭگو ءارقانداي ىستە دۇنيەدەگى دامىعان مەملەكەتتەرمەن دەڭگەيلەس بولۋدى دارىپتەيدى، الايدا، دامىعان مەملەكەتتەرمەن ۇزەڭگىلەس بولۋدا اتا-انا تاربيەسى توتەنشە قاجەت ەكەنىن ۇمىت قالدىرعان-دى. باتىس ەلدەرىندەگى دامىعان مەملەكەتتىڭ ماحابباتتاسۋ جاسىنداعى جاستارى نەكەلەنۋ كۋالىگىن الماقشى بولسا، الدىمەن، ءسوزسىز، ۇكىمەت ۇيىمداستىرعان اتا-انالاردى تاربيەلەۋ مەكتەبىندە ءبىلىم الىپ، اتا-انا بولۋ تولىمدىلىق كۋالىگىن العاننان كەيىن، نەكە كۋالىگىن الۋىنا بولادى ەكەن.

    شىنتۋايتىندا، ءبىزدىڭ اتا-انالار نەكە كۋالىگىن الۋعا تىم جەڭىل-جەلپى پوزيتسيا ۇستانىپ: « نەكە كۋالىگىن السا بولعانى بالالى بولۋعا بولادى، تەك، بالالى بولۋ قۋاتى بولسا بولعانى بالانى تاربيەلەپ الۋعا بولادى» دەپ قارايدى. ءتىپتى، كەيبىر اتا-انالار «ءارقانداي ەرەسەك ادام، اتا-اجەلەر، ءتىپتى بالا باعۋشىلار دا بالا تاربيەلەي بەرەدى» دەپ قارايدى. اتا-انالار قاي كەزدە بالا تاربيەلەۋدىڭ جاپالى ەكەنىن شىنداپ مويىندايدى دەيسىز عوي، ارينە، بالاسى مەكتەپكە ءتۇسىپ «ناشار بالا» اتانعاندا عانا بالا تاربيەسى ماسەلەسىنە شىنداپ باس قاتىرا باستايدى.

    اتا – انا بالانىڭ ءوسىپ- جەتىلۋى تۇرعىسىنان، ولاردىڭ ەسەيىپ– ەرجەتۋ زاڭدىلىعىن جەتە ءتۇسىنۋ ءتيىس. ديقاندار استىق ەككەندە، تەك، كۇن نۇرىنا سۇيەنىپ، مول ءونىم الۋىنا بولمايتىنى سياقتى بالا تاربيەلەۋدە بالاعا بار مەيىرىن توگۋ جەتكىلىكسىز، بالانىڭ ەسەيىپ-ەرجەتۋ زاڭدىلىعىن جەتە تۇسىنگەندە عانا ونىڭ بولاشاعى نۇرلى بولادى.

    امەريكاداعى ايگىلى پەداگوك دەۆۋي «بالا ەرجەتە قويماعان ەرەسەك ادام، ونىڭ دا وزىندىك قۇنى بولادى» دەگەن ەدى.

    بىرىنشىدەن، بالا «قايتاراتىن زات» ەمەس. بالا تاربيەسى قوعامداعى بارىنەن ماڭىزدى شارۋا، ول ەڭ كۇردەلى ءىلىم. اتا-انا ماڭگى زەينەتكە شىقپايتىن كلاس جەتەكشىسى ىسپەتتى، بالاعا ءومىر بويى جاۋاپتى بولادى. مەيلى بالاڭ ەستى بولسىن، ەسەر بولسىن، سەن ودان باس تارتا المايسىڭ نەمەسە ول ساعان ۇناماسا «قايتاراتىن زات» ەمەس.

    بالانىڭ تاعدىرى اتا-انانىڭ قولىندا. «كاسىپتەن تابىسقا جەتكەن اتا-انا بالا تاربيەسىندە تابىسقا جەتەدى» دەپ ايتۋ قيىن-اق. جەتەلى بالانىڭ جەتەسىز بولۋى وتباسى تاربيەسىمەن تىكە قاتىستى، وندا قوعامنىڭ ۇلكەن جاۋاپكەرلىگى بار. كوپ ساندى وتباسى جالعىز پەرزەنتى بولعاندىقتان دا، بالا تاربيەلەۋدە تاجيربيە جيناقتاپ قاتەلىكتى تۇزەتەتىن وراي بولمايدى. سوندىقتان، بالا تاربيەسىنە باسا ءمان بەرۋ بارىنەن ماڭىزدى، استە، نەمقۇرايدى قاراۋعا بولمايدى، ۇيتكەنى بالانىڭ تابىسى- اتا- انانىڭ ەڭ زور جەتىستىگى.

    ەكىنشىدەن، بالانىڭ ءار دامۋ كەزەڭىن مىقتى يگەرىڭىز. بالانىڭ دامۋ كەزەڭى دەگەنىمىز ادامنىڭ ءمالىم ءبىر قيمىلى، ونەرى مەن ءبىلىم قابىلەتى، قايسى كەزەڭدە تەز ەسەيىپ، قايسى كەزەڭدە وڭاي ىقپالعا ۇشىرايدى دەگەندىك.

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى