تامساندىرعان تاڭبالى(1)

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 03:59:31 25/09/2017

    ءشاپيح زاكاريا ۇلى

 

    تاڭبالى _ نىلقى اۋدانى قالاشىعىنىڭ شىعىسىندا 105 كيلومەتر قاشىقتىقتا. ابىرالى تاۋى ورتا بولەگىنىڭ قىر ارقاسىنان سولتۇستىككە قاراي كولبەي سوزىلىپ تۇسكەن 15 كيلومەتر ۇزىندىقتاعى قىساڭداۋ كەلگەن ۇزىن سايعا بەرىلگەن تاريحي ات. ساي ورتاسىمەن سەكۋندىنا 1.7 تەكشە مەترلىك اعىسپەن اعاتىن ۇلكەنىرەك بۇلاق سۋى قاس وزەنىنە قۇيادى. تاڭبالى سايىنىڭ باسىنان شىعار اۋىزىنا دەيىن جىرا تاس بەتكەيلى، نۋ ورماندى، جاسىل جايىلىمدى، جەلىپ اققان بۇلاقتى تابيعي كورىنىس رايونى. اۋەل باستا اۋدان جاعىنان ءتۇيىندى ساياحاتتاۋ، سەيىل–سەرۋەن قۇرۋ كورىنىس وڭىرلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە تۇراقتاندىرىلعان. تاياۋداعى جىلداردان بەرى قوعامدىق ەكونوميكالىق شارۋاشىلىقتا ساياحات كاسىبىنىڭ بارعان سايىن باسىمدىلىققا يە بولۋىنا بايلانىستى باسەكەلىك دەڭگەيى بيىكتەپ، «تاڭبالى» دەگەن وسى اتاۋ نىلقى اۋدانىنداعى قاس وزەنىنىڭ جوعارى اعىسىنداعى تۇتاس القاپتى قامتىعان ساياحاتتىق كورىنىس وڭىرلەرىنىڭ جالپى ورتاق اتاۋىنا ءارى اۋداننىڭ ساياحات كاسىبىندەگى وبرازدى سيموۆلعا اينالدى. كەڭ اۋماقتى كولەمنەن ايتقاندا، اۋداننىڭ شىعىسىندا 25 كيلومەترلىك جەردەگى جىرىنتاي قىساڭىنان جوعارى قاراي قاس وزەنىنىڭ قاينار باسىنداعى ەرەنقابىرعا تاۋ سىلەمىنىڭ كۇنگەي بەتى، بۇلعىنۇر، ابىرالى تاۋ سىلەمىنىڭ تەڭىز دەڭگەيىنەن 4 مىڭ مەتردەن استام بيىكتە توعىسقان جەرىنە دەيىن تاڭبالى ساحاراسى اتالىپ، كوز تارتاتىن اسەم بوياۋلى سانىمەن، مىڭعىرعان ءتورت تۇلىك مالىمەن، باران ارا بالىمەن، جانعا شيپا اراسانىمەن، جۇمباق سىرلارعا تولى تاۋ–تاسىنداعى، جەر استىنداعى كەنىشتى كەنىمەن، وسى زامان مادەنيەتىمەن توعىسقان ۇلتتىق سالت–داستۇرىمەن شينجياڭداعى ەڭ كوركەم بەس ۇلكەن ساحارانىڭ قاتارىنان ورىن العان. تارىراق اۋماقتى كولەمنەن ايتقاندا، نىلقى قالاشىعىنان شىعىسقا قاراي 80 كيلومەتر قاشىقتىقتاعى اسىل تۇقىمدى بال اراسى فەرماسىنان شىعىسقا قاراي سوزىلعان قاس وزەنىنىڭ ەكى القابى«ءجۇز شاقىرىمدىق ۇلاسپالى تابيعي سۋرەت كاريدورى» دەگەن اتپەن جالپاق الەمگە تانىلا باستادى. 2013–جىلى «جۇڭگوداعى ەڭ كوركەم ساحارا كورىنىسى» بولىپ باعالاندى. مەملەكەتتىك ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەسى جالپى اۋماعى 5 ميلليون 140 مىڭ مۋلىق ءوڭىردى مەملەكەت دارەجەلى ورمان باقشاسى دەپ بەكىتسە، 2014–جىلى ماۋسىم ايىندا شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونى جاراتىلىستىق ورتادان ۇلگى كورسەتۋ بازاسى دەپ تۇراقتاندىردى. كەيىنگى جىلداردا A4 دارەجەلى كورىنىس رايونى ورەسىنە كوتەرىلىپ «ىلە اڭعارىنداعى ون ۇلكەن كورىنىس» قاتارىنا ەنگىزىلدى. تەك «12–بەس جىلدىق» كەزىندە 22 ميلليون 340 مىڭ ادام–رەت ساياحاتشى كەلىپ قايتىپتى. 2016–جىلى 700 مىڭ ادام–رەت ساياحاتشى كەلىپ الدىنداعى جىلدان %7.14 ارتقان.

    – دەسە دەگەندەي تاڭبالى ساحاراسىنىڭ كوز مەيىرىن قاندىراتىن، كوڭىلدى شالقىتاتىن، كورگەندەردى ەرىكسىز وزىنە باۋراپ تامساندىراتىن ەرەكشەلىگى اسىرا اسىرەلەۋدەن ايتىلعان ەمەس. قاس وزەنى اڭعارىنىڭ ەكى قاناتىنداعى اسپانمەن تىلدەسىپ، بۇلت بۇركەنگەن ورقاش–ورقاش شىڭداردى، سالماۋ–سالماۋ قىرلاردى، جاپ–جاسىل جايىلىمدار مەن قاراعايلى نۋ ورمانعا تولى قاتپار–قاتپار قويناۋلاردى، تاۋلاردان كولبەپ تۇسەتىن اتتى ادامعا كۇنشىلىك جول–ساي، اڭعارلاردىڭ كوركەم كورىنىستەرىن كورگەن سايىن كورگىڭىز كەلەدى. وسى «ءجۇز شاقىرىمدىق سۋرەتتەي كاريدور» دا 113 ساي، اڭعار، 113 بۇلاق، وزەنشە، وزەن بار. سولتۇستىگىندەگى ەرەنقابىرعا، بۇلعىنۇر تاۋلارىنىڭ قويناۋ–قويناۋ بيىكتىگىندەگى مۇزدىقتاردان باستاۋ الىپ، وڭتۇستىككە قاراي قاس وزەنىنە قۇياتىن ساتىلى، بور قورا، اقوزەن، تالدى اشا، تەنتەك، موڭكىتى، سارىكتى، اراسان، تۇرگەنشاعان، ارسىلاڭ سياقتى وزەن–اڭعارلاردىڭ ىشىندە ەڭ ۇزىنى ارسىلاڭ 22 تارماق اعىننان قۇرالىپ، سەكۋندىنا 15 تەكشە مەترلىك اعىسپەن جوڭكىلەدى.

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى