تامساندىرعان تاڭبالى(2)

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 04:51:10 09/10/2017

    شاپيح زاكاريا ۇلى

    

    عاجايىپ كورىنىستى زەكۋ مەن ارسالاڭ. زەكۋ اۋدان قالاشىعىنىڭ شىعىسىنان 60 كيلومەتر ارالىقتاعى تاۋ باۋرايىنداعى كەڭ اڭعار. زەكۋ وزەنى 26 تارماق اعىننان قۇرالعان. سەكۋندىنا 15 تەكشە مەتر اعىسپەن اعادى. ۇزىندىعى 33 كيلومەتر. باسى زاڭعار قار–مۇزدى تاۋلاردان باستالىپ قاس وزەنىنە قۇيادى. اڭعاردىڭ ءىشى باسىنان اياعىنا دەيىن ورمانمەن كومكەرىلگەن، اسىرەسە، جازدى كۇنى جانناتتاي قۇلپىرىپ جاتادى. ىلەدەگى 4–ديۆيزيا 79–پولكىنىڭ ( بۇرىن2–شارۋا مايدان دەپ اتالعان) شتابى وسى زەكۋ اڭعارىنىڭ اۋزىندا. مۇنداعى عاجايىپ كورىنىستىڭ ءبىرى زەكۋ وزەنى اڭعاردىڭ اۋزىنا شىعاردا ەكى بوساعاداعى بيىكتىگى ون نەشە مەتر كەلەتىن، مانەرلەپ قولمەن اكەلىپ قويعانداي قىزعىلتىم تاس قاقپادان اتىلىپ شىعاتىندىعى. بالكىم، نەشە مىڭ جىلداردىڭ الدىندا وسى تاس قاقپا تۇتاسىپ تۇرعان جارتاس بولار. عاسىرلار بويى زەكۋ وزەنىنىڭ تولاسسىز ۇرعان تولقىنى جارتاستى ەگەپ، ارنا اشىپ ءارى تار، ءارى جىلتىراعان مايدا وسىناۋ تاس بوساعالى قاقپانى قالىپتاستىرعان شىعار. الىپ جارتاستى تىك تۇرعان بوساعا كەرەمەت كورىنىسىمەن كورگەندەردى ەرىكسىز وزىنە باۋرايدى. دەسە دە، بۇل كۇندەرى تار ارنالى تاس قاقپا تاپجىلمايتىن مىزعىماس قالپىمەن توسپانىڭ بەرىك تىرەگىنە اينالعان. تاس قاقپادان اتىلىپ شىعاتىن زەكۋ وزەنى ەندى شىمىرلاعان كوك ايدىنمەن تولىقسىپ تۇرعان ءارى توسپادان اسىپ توگىلىپ جاتقان، بۇرقىراعان اق مونشاقتارىن جان–جاققا شاشىراتقان، قىزىعا قاراپ تۇرارلىقتاي سارقىراماعا اينالعان.

    زەكۋدىڭ اۋزىنداعى عاجايىپ تاس كورىنىس بۇل ارادا عانا ەمەس، باتىسقا قاراي تاعى ەكى شاقىرىم سوزىلىپ تاس بەلدەۋ قالىپتاستىرعان. ۇلكەندەرى ۇيدەي نەمەسە تۇيەنىڭ وركەشىندەي، كىشكەنەلەرى قىرىپ–جونىپ قويا سالعان تاباقتاي، كەيبىرەۋى سوزىلعان تاسپاداي، تاعى بىرەۋلەرى سۋ ىشكەلى ەڭكەيىپ تۇرعان جىلقى يا بۇعى سەكىلدى. ارىستان، قوي، ءيت، قويانعا ۇقسايتىندارى دا بار. ايداعارداي ءيىرىلىپ، بارىستاي شوككەندەرى دە، قاناتىن قومداپ، ۇشاتىن قۇستاي ۇمتىلىپ تۇرعاندارى دا كەزدەسەدى. كورىنىستەرى سان الۋان، مىڭ قۇبىلىپ تۇرعانداي اسەر قالدىرادى. قاس وزەنى القابىنداعى ءاربىر اڭعاردىڭ قايسى ءبىرىنىڭ قالىپتاسۋى، ءتۇزىلىسى، كورىنىسى كورگەن ادامدى ەرىكسىز تاڭىرقاتادى. زەكۋدىڭ شىعىس جاعىندا مولشەرى ون شاقىرىم ارالىقتا ارسالاڭ اڭعارى بار. ارسالاڭ اڭعارىنا حيكىمەتتىلىك باعىشتاپ تۇرعان ونىڭ دا اڭعار اۋزىندا وقشاۋلانىپ، دارا تۇرعان عاجايىپ تاس. بيىكتىگى 5–6 مەتر. توبەسىندە قاناتىن قومداپ، ۇشۋعا بەيىمدەلىپ تۇرعان بۇركىت تارىزدەس تاس بار. وسى تاستىڭ ارتىندا قوڭىر ايۋدان اۋمايتىن تاعى ءبىر الىپ تاس بار. ارينە، بۇل تاستار ەرتە عاسىردا ۇلى جاراتىلىس قالىپتاستىرعان عاجاپتانارلىق كورىنىس. ارىستان اڭعارى دا كوز سۇرىندىرەتىن، ۇجىماقتاي تابيعي يرانباق.

    بۋىرىل اراسانى. اۋدان قالاشىعىنان 110 كيلومەتر قاشىقتىقتاعى اراسان سۋى دەپ اتالاتىن وزەنى بار تار اڭعاردىڭ باسىنا تاياۋ 19 كيلومەتر ارالىعىنا، تەڭىز دەڭگەيىنەن 2 مىڭ 520 مەتر بيىكتىككە ورنالاسقان. قارلى، مۇزدى تاۋ، نۋ ورمان، جاسىل جايىلىم، كوك اسپان، اقشا بۇلتتارمەن كومكەرىلگەن كوركەم كورىنىستى ءوڭىر. اراسان وزەنىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 25 كيلومەتر. سولتۇستىكتەن ەڭىستەپ سەكۋندىنا 12 تەكشە مەتر اعىسپەن قاس وزەنىنە قۇيادى. ءار جىلدىڭ قىركۇيەك، قازان ايلارىنان كەيىن بولماسا وزەن سۋى مولدىرەپ تۇنىق اقپايدى، اق بۋىرىلدانىپ جوڭكىلىپ جاتادى. وزەن سۋىنىڭ وسى تۇسىنە قاراي باسىنداعى اراساندى جۇرت بۋىرىل اراسانى دەپ اتاپ كەتسە كەرەك. ايتپەسە، وسى اراسان وزەنىنىڭ باتىس جاعىندا بۋىرىل اتاناتىن تاعى ءبىر اڭعار، شاعىن وزەنشە بار.

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى