ورتا، باستاۋىش مەكتەپتەردەگى تاقىرىپتىق زەرتتەۋگە ايال

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 03:30:46 03/11/2017

    گۇلمان باقبەرگەن قىزى

    

    تاقىرىپ - ءمان جاعىنان ايتقاندا وقۋ ـ وقىتۋ قىزمەتى بارىسىندا كەزدەسكەن ناقتى ماسەلەنى كورسەتەدى. ول وقىتۋشىنىڭ ءمالىم ۋاقىت ىشىندەگى كوڭىل بولگەن، جيناعان جانە شەشكەن ناقتى ماسەلەلەرى بولىپ، نىساناسى، مازمۇنى، شاراسى، كوزدەگەن ناتيجەسى بار زەرتتەۋ تارماعى. ال تاقىرىپتىق زەرتتەۋ دەگەنىمىزدىڭ ءوزى ماسەلەنى شەشۋ، ونىڭ زەرتتەۋ ماقساتى - كەزىككەن ماسەلەنىڭ ءمانى مەن قاينارىنا تالداۋ جاساپ، ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولىن ىزدەستىرۋ، ءوزىنىڭ ماسەلەنى شەشۋ بارىسىنداعى سەزگەندەرى مەن اسەرلەرىن جيناقتاپ، قورىتىندىلاپ وقۋ ـ وقىتۋ امالياتىندا قولدانۋ بولىپ تابىلادى.

    ولاي بولسا تاقىرىپتى قالاي تاڭداۋىمىز كەرەك؟ ءبىرىنشى، زەرتتەۋ تاقىرىبىنىڭ كەلۋ قاينارىن ەكى ۇلكەن جاقتان قاراستىرۋعا بولادى.

    (1) امالياتتىق قاينارى ـ وقۋ ـ وقىتۋ قىزمەتىنە ناقتى جانە كومەسكى ورىن تەپكەن ماسەلەلەر؛ (2) نازاريالىق قاينارى ــ قازىرگى اعارتۋ نازارياسىندا كورسەتىلكەن ماسەلەلەر، سونداي ـ اق نازاريا جۇيەسىندەگى بوستىق جانە قايشىلىق ءتۇيىنى. بۇل امالياتتا دا، نازاريا دا جاڭالىق جاراتۋ بارىسىندا كورىنەدى.

    ەكىنشى، تاقىرىپ تاڭداۋدا كوڭىل بولەتىن ىستەر. (1) ءىس جۇزىندىكتى شىعار ءتۇيىن ەتۋ، زەرتتەۋ بارىسىندا قولدانۋ، قولدانۋ بارىسىندا زەرتتەۋ؛ (2) «بيىككە اسىلماۋ، ۇلكەنگە جارماسپاۋ، كوپكە قۇمارتپاۋ». شاعىن تاقىرىپ تاڭداپ، قىسقا مەرزىمدە (ءبىر وقۋ ماۋسىمى نەمەسە ءبىر وقۋ جىلى) ءوز مەكتەبىندەگى وقۋ ـ وقىتۋدا ورىن تەپكەن ماسەلەلەردى نەگىز ەتىپ شەشۋ؛ (3) ءوزىنىڭ اتقارىپ وتىرعان قىزمەتىمەن تىعىز ۇشتاستىرۋ كەرەك. زەرتتەۋ قيمىلىنىڭ ەڭ سوڭعى ماقساتى - امالياتتا قولدانۋ. سوندىقتان زەرتتەۋ تاقىرىبى امالياتتان الىنادى. انىعىراق ايتقاندا، وقىتۋ قيمىلى بارىسىنان الىنادى.ءبىز كۇندەلىك وقىتۋ قيمىلى بارىسىندا ۇنەمى ماسەلەلەرگە جولىعىپ وتىرامىز. وسى ماسەلەلەردى ونىڭ كولەمى، حاراكتەرى، سەبەبىنە قاراي توپقا، تۇرگە ايىرىپ جانە جيناقتاپ ونى «زەرتتەۋ تاقىربى» ەتىپ بەلگىلەپ، زەرتتەۋ جۇرگىزىپ سوڭىندا قورىتىندىلاپ، ناتيجەگە قول جەتكىزىپ، وسى ناتيجەنى وقىتۋ قيمىلى بارىسىنا قولدانىپ، تاماشا ونىمدىلىككە قول جەتكىزسەك ءبىر رەتكى زەرتتەۋدى تامامداعان بولامىز.

    ءۇشىنشى، تاقىرىپ تاڭداۋدىڭ نەگىزگى پرينسيپتەرى. (1) ءىس جۇزىندىك جاعدايعا ساي تاقىرىپ تاڭداۋ. الدىمەن زەرتتەلەتىن تاقىرىپتىڭ مەكتەپتىڭ دامۋىنا كومەگى بار ما، جوق پا؟ وقىتۋشىلارىمىز وسى زەرتتەۋدى تولىق ورىستەتە الا ما، جوق پا؟ مەكتەپ شارت ـ جاعدايى زەرتتەۋدى ءساتتى جۇرگىزۋگە كەپىلدىك ەتە الا ما، جوق پا؟ دەگەن سياقتى مەكتەپتىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايىن تولىق ويلاستىرۋ؛ (2) عىلمي تۇرعىدا پرينسيپكە تاباندى ءبولۋ. تاقىرىپ تاڭداۋدا، ءسوزسىز، عىلمي قاعيدا جانە اعارتۋ زاڭدىلىعىنا بويسۇنۋ، عىلمي قۇنىن يگەرۋ؛ (3) امالياتتىق قولدانۋ قۇنى بولۋ پرينسيبى، مۇندا زەرتتەۋ تاقىرىبى وقىتۋ امالياتى بارىسىنان الىنادى. زەرتتەۋ قيمىلى وقىتۋ امالياتى بارىسىندا جۇرگىزىلەدى، ناتيجەسى وقىتۋ امالياتى بارىسىنا قولدانىلادى ءارى سول بارىستا سىنالادى؛ (4) قۇندىلىلىق پرينسيبى. مۇندا نازاريالىق جانە قولدانىلمالىق جاعىنان بەلگىلى قۇنعا يە بولۋ، وقىتۋ امالياتىندا قولدانىلاتىن، وقىتۋ امالياتىنا جەتەكشىلىك ەتەتىن ماندە بولۋ؛ (5) دۇرىس بولۋ پرينسيبى. تاقىرىپ ءتۇرلى زەرتتەۋ فاكتورلارىنىڭ ىشكى ءمانى مەن كولەمىن دۇرىس بەينەلەۋى كەرەك.

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى