بەيزاتتىق مادەنيەت مۇرالارىن قورعاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن جەتە تانيىق

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 03:36:53 05/11/2017

    جازيرا مالىك قىزى

 

    «ونەر ەسىكتەگى باسىڭدى تورگە شىعارادى» دەگەن دانا حالقىمىز. ونەر–مادەنيەتتىڭ ماڭىزدى سالاسىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان بولار، «ونەر _ مادەنيەت ايناسى» دەگەن قاناتتى ءسوزدىڭ قالىپتاسقاندىعى... ونەردىڭ مايەگى _ سۇلۋلىق، اسەمدىك.

    سونىڭ ناتيجەسىندە ونەر كوڭىل كۇيدى، سەزىمدى بىلدىرەدى. ونەردىڭ باستى ماقساتى– قانداي دا ءبىر جەتىلۋ، كەمەلدەنۋ ۇلگىسىن، مۇراتىن (يدەالىن) قالىپتاستىرۋعا ادامدى تالپىندىرۋ، قۇشتار ەتۋ.

    ونەر _ تۋ باستا ادامزاتتىڭ ءومىر قامىنىڭ ەڭ ەرتەدەگى فورمالارىنىڭ ءبىرى ەسەپتەلىنەتىن. الايدا بۇگىنگى كۇندە وعان ءومىردىڭ ءداستۇرلى تۇسىنىگى نەگىزىندە انىقتاما بەرىلۋدە. كەڭ ماعىنادا ونەر ادامنىڭ بارلىق شىعارماشىلىق، جاسامپازدىق ارەكەتىن مەڭزەيدى. ال تار ماعىنادا ونەر ءار ءتۇرلى فورماداعى كوركەم شىعارماشىلىقتىڭ ناتيجەلەرى مەن ۇردىسىنە (بەينەلەۋ ونەرى، مۋزىكا، پوەزيا جانە، ت. ب.) قاراتىلادى. بۇل قازىرگى ەڭ نەگىزگى ءمانى بولىپ تابىلادى. ماقالامىزدا مىنە وسى ءمانى جونىندە قىسقاشا توقتالامىز.

    جەكەلەگەن عىلىمدار جانە رۋحاني، پراكتيكالىق ارەكەتتىڭ سالالارى الەمنىڭ ءار ءتۇرلى قىرلارىن يگەرەدى، تۇلعانىڭ بەلگىلى ءبىر قىرلارىنىڭ قالىپتاسۋىنا جاعداي جاسايدى جانە سوعان سايكەس بەلگىلى ءبىر مادەني قۇندىلىقتار قالىپتاستىرادى. ال ونەر الەمدى ءوزىنىڭ تۇتاستىعىندا قابىلداۋدىڭ كەپىلى، ادامزاتتىڭ ومىرلىك تاجىريبەسى مەن مادەنيەتىنىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋشى.

    ونەر قوعامدىق ادامنىڭ ناقتى ومىرلىك تاجىريبەسىن تەرەڭدەتۋ، كەڭەيتۋ ءۇشىن ءومىردى ءوز تۇتاستىعىندا قايتا قالىپتاستىرادى. ول _ ادام تىرشىلىگىنىڭ بەينەلىك ۇلگىسى. ونەر تۇلعانى ءوزىنىڭ كوپ قىرلىلىعىندا جانە تۇتاستىعىندا قايتا جاراتادى، ونىڭ ومىرلىك جانە كوركەمدىك تاجىريبەسىمەن ءوزارا ارەكەتتەسە وتىرىپ، ادامنىڭ ارەكەتى مەن ساناسىنىڭ بارلىق قۇرىلىمىنا اسەر ەتەدى.

    ونەر ءوزىنىڭ تۇلعالىق فورماسىنا كوركەمدىك يدەيالاردى سىڭىرە وتىرىپ وقىرمانداردى، كورەرمەندەردى، تىڭدارمانداردى تارتادى جانە وسىدان كوركەمدىك يدەيالاردىڭ ۆاريانتتى تۇرلەرى تۋىندايدى: ءبىر عانا كوركەم يدەيا اركىمدە ءار ءتۇرلى قابىلدانادى. عىلىمدا يدەيا قابىلداۋ دەڭگەيى عانا ءار ءتۇرلى. ونەردە بولسا قابىلداۋ دەڭگەيى دە، مازمۇنى دا ءار ءتۇرلى.

    دەمەك ونەردىڭ قۇنى ەستەتيكالىق قاسيەتىندە. بۇل تۋرالى سوفيستەر: «مەنىڭ ويىمشا، ەگەر بىرەۋ ادامدارعا بارلىق تۇرپايى نارسەلەردى ءبىر جەرگە جيناۋعا بۇيرىق بەرىپ (اركىمنىڭ ءوز قالاۋى بويىنشا) جانە وسى ۇيىندىدەن اركىم وزىنشە اسەم دەپ ەسەپتەيتىن نارسەلەرىڭدى الىڭدار دەپ بۇيىرسا، وندا ادامدار بۇل دۇنيەدەن تۇك قالدىرماي تالاپ اكەتەر ەدى، ويتكەنى ادامدار ءار ءتۇرلى ويلايدى».

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى