قورىقتىق جانە ساپتاياق

  • كەلۋ قاينارى: ىلە كەشى گازەتى
  • 06:47:43 01/02/2018

    راحىمەتحان شوناي ۇلى

      قورىقتىق جانە ونىڭ جاسالۋى

    ورىستە كۇنى بويى قوي جايعان قويشى شولدەپ، قارىنى اشقاندا جاققان وتقا الدىن الا جۋىلىپ تازالانعان بىرنەشە كىشىرەك مالتا تاستى قىزدىرعان سوڭ، الا جۇرگەن ساپتى اياعىنا مالدى ساۋىپ، وعان الگىندە قىزدىرىلعان مالتا تاستاردى سالۋ ارقىلى پىسىرىپ ىشەتىن ءسۇت تاعامىن حالقىمىز «قورىقتىق» دەپ اتايدى. ول اشىق اسپان استىندا ماساتىداي قۇلپىرعان كەڭ ساحارا جايىلىمىنداعى تازا اۋامەن تىنىستاپ، تابيعي تۇنىق سۋ ىشكەن، ەشبىر قوسپاسىز تازا دا تابيعي مال سۇتىنەن جاسالاتىندىقتان، اسا ءدامدى دە جوعارى ازىقتىق قۋاتقا يە.

    كەيدە ساپتى اياعى جوق قويشىلار جازعى كۇننىڭ ىستىق كەزىندە ۇلكەن تاستىڭ ىدىس تەكتەس شۇڭقىرلارىنا وت جاعىپ جىبەرىپ قىزدىرعان سوڭ، وتىن سىرىپ شۇڭقىردى تازالاپ تاستاپ، مالدى ۇستاپ اكەلىپ سول قىزعان شۇڭقىرعا ساۋۋ ارقىلى نەمەسە مالتا تاستاردى وتقا قىزدىرعان سوڭ ۇلكەن تاس بەتىندەگى شۇڭقىرلارعا مالدى ساۋىپ، قىزعان مالتا تاستاردى سونىڭ ىشىنە سالىپ قورىقتىق پىسىرعاننان كەيىن، جۋانتىق قۋرايلارمەن سورىپ ىشەدى. قورىقتىقتى كوبىندە ورىستە قوي جايعان قويشىلارىمىز جاساپ ىشەتىندىكتەن، حالقىمىزدا «قويشىنىڭ اسى-قورىقتىق» دەگەن ءسوز بار.

    قورىقتىقتى پىسىرۋ بارىسىندا، ساپتى اياقتاعى سۇتكە قىزعان مالتا تاستى ءبىر-بىرلەپ ابايلاپ سالماي، بىرنەشە ىستىق مالتانى سۇتكە ءبىر جولدا تاستاپ جىبەرسە، ءسۇت كوپىرشىك اتىپ تاسىپ توگىلىپ قالادى. سوندىقتان، ەڭ اۋەلى وتتى قىزدىرعاننان كەيىن كىشىرەك تاستاردى مۇقيات جۋىپ، ءسۇرتىپ تازالاپ بارىپ وتقا قىزدىرادى. ونان سوڭ قىزعان مالتا تاستاردى سۇتكە ءبىر-بىردەن ەپپەن سالىپ، ءسۇتتى تاسىتىپ توگىپ الماۋعا كوڭىل بولىنەدى.

    «بۇيىرماعان بۇتتان شىعادى» تۋرالى اڭىز جانە قورىقتىق اتاۋىنىڭ پايدا بولۋى

    ەرتەدە ءبىر بايدىڭ قويشىسى ورىستە قوي جايىپ ءجۇرىپ، مال تۇسكى جۋساۋعا ايلانعان ورايدا قورىقتىق پىسىرىپ ىشە قويماقشى بولىپ، الدىمەن باي كەلىپ قالماسىن دەپ، جان-جاعىن ابدەن شولىپ العاننان كەيىن قورىقتىعىن پىسىرىپ ەندى ىشە بەرگەندە كەنەت ۇيەزدەپ جاتقان مالى ءدۇر-ر-ر ەتىپ ۇركە جونەلەدى. بايەكەڭ كەلىپ قالعان ەكەن عوي دەپ زارەسى ءزار تۇبىنە كەتكەن قويشى قولىنداعى ساپتى اياعىن تاستاي سالىپ جۇگىرىپ مالىنا بارسا، جورتقان قارساقتان ۇرىككەن ەكەن. قويىن قايتا ءيىرىپ كوڭىلى ورنىققان قويشى شاپانىنىڭ الدىنعى وڭىرىمەن شالبارىنىڭ ەكى بۇتىنا دەيىن توگىلىپ بالاعىنان تامشىلاپ تۇرعان ءسۇت پەن بەلىندە سالاقتاپ جۇرگەن قۇرعاق ساپتى اياعىن كورىپ: «اتاڭا نالەت قارساق، سەنىڭ كەسەلىڭنەن بۇيىرماعان قورىقتىقتىڭ بۇتىمنانءبىر-اق شىققانىن قاراشى» دەپ كەيىگەن ەكەن. قازىرگى ءوزىمىز ايتىپ جۇرگەن «بۇيىرماعان بۇتتان شىعادى» دەگەن ءتامسىل سودان قالىپتى. مۇنى ماعان اكەم جارىقتىق اڭگىمەلەۋشى ەدى.

    بىزشە ونىڭ قورىقتىق دەپ اتالۋىندا مىناداي سەبەپتەر بار بولۋى مۇمكىن: «قور» نەگىزگى تۇبىرىنە «ىق» جۇرناق، جالعاۋ جالعانۋ ارقىلى «قورىق» تۋىندى ءتۇبىرى جاسالعان. ونان سوڭ وعان ادامنىڭ وزىنە قاراتىلاتىن تاۋەلدىلىك جالعاۋىنىڭ جالعانۋىندا، ادامنىڭ ءبىر ساتتە الدە بىردەمە جاعدايلاردان قورقۋ سىندى پيسيحيكالىق جاقتاعى كوڭىل كۇيىن، قيمىلىن بەينەلەيتىن قورىقتىق ءسوزى پايدا بولعان. مۇندا، نەگىزگى ءتۇبىر «قوردىڭ» تىلىمىزدە ءبىر قانشا ماعىناسى بار. حالقىمىز «قور» دەپ ءبىر نارسەنىڭ تۇپكى نەگىزىن ايتادى.

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى