ءباس ويىنى جونىندە باعامداساق

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 03:59:20 13/02/2018

    كەشەگى سەنتابردىڭ بازارىندا،

    كوتەردىم ەلۋ ءبىر بۇد كىردىڭ تاسىن.

    جيىلىپ ورىس–قازاق تاڭعالىستى،

    بولدى دەپ قاھارىنان مىناۋ باسىم.

    زالوك ساپ جەتپىس بەس سوم كۇرەسكەندە،

    سىندىردىم كارون بالۋان قابىرعاسىن.

    مىنە، بۇل 1864–جىلى قازاقستانداعى حان تاۋىنىڭ ماڭىندا، كەدەي شارۋا شاڭىراعىندا دۇنيەگە كەلگەن ءانشى–سەرىلىگىمەن ءدۇيىم جۇرتتى ونەرىنە ءتانتى ەتكەن، تۋادا بىتكەن الىپ كۇشىمەن اتاعى اڭىز بولعان بالۋان شولاقتىڭ بالۋاندىق ونەردەن وزىندىك كەسەنەسىن جاساعان ەرلىگى ءارى ءباس مارەسى. «كۇرەسكە قاتىناسقاندار: دۇنيە ءجۇزىنىڭ جۇلدەگەرى، اعىلشىن بالۋانى ‹قارا بۇركەنىشتى› مەن قازاق اۋىلىنان كەلگەن حالىق بالۋانى بالۋان شولاق... ولار فرانسۋز كۇرەسىنىڭ ادىسىمەن ارپالىستى. كۇرەس ءبىر جارىم مينۋتقا سوزىلىپ، حالىق بالۋانى بالۋان شولاقتىڭ پايداسىنا شەشىلدى. ‹قارا بۇركەنىشتىنىڭ› بۇرىن ەشكىم شەشپەگەن بۇركەنىشىن بالۋان شولاق شەشتى، 75 سوم بايگە بالۋان شولاقتىڭ پايداسىندا. ‹قارا بۇركەنىشتىنىڭ› فاميللياسى − كارون» («بالۋان شولاق»، ءسابيت مۇقانوۆ، 60–بەت). مىنە، بۇل ءباستىڭ حالىقارلىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەن دەنە تاربيەلىك ورەسى. ءباستىڭ قيىندىعى مەن اتاق–داڭقى ماڭگىلىككە وزگەرمەيدى.

    قازاق بالۋاندارىنىڭ ەرەن كۇش–قۋاتىنىڭ، بالۋاندىق ونەرىنىڭ بيىك ءباس تۇعىرى دەسەم ارتىق بولماس. ويتكەنى، اتى اڭىزعا اينالعان بالۋانداردىڭ ءبار–ءبارى دە جيىن–توپتا كوپتىڭ القالاۋىمەن ءوز ونەرلەرىن ايگىلەپ، كۇشىن كورسەتكەن. سوندىقتان دا القالى جۇرت كۇشى اسقان بالۋانداردى باسكە شاقىرىپ، كەيىنگى ۇرپاققا اتا داڭقىن جالعاپ وتىرعان. دەمەك، قازاقتىڭ باس بالۋانى قاجىمۇقان مۇڭايتپاس ۇلىنىڭ تۇيە كوتەرگەنىنەن بەرى بالۋانداردىڭ ەرلىگى ەلگە تۇتقا بولىپ كەلگەن. ايگىلى بالۋان قايىسباي ءيىس ۇلى موري اۋدانىنىڭ سارقاي اۋىلىنا باراتىن جولدىڭ جيەگىندە جاتقان اقسۇر تاستى 37 جاسىندا باستەسىپ كوتەرگەنى اڭىزداي بولىپ بىزگە جەتكەنى شىن. (1981–جىلى ماۋسىمدا، ول تاستىڭ اۋىرلىعىن ماتەماتيكالىق جولمەن ولشەگەندە مولشەرمەن 560 كيلوگرام بولعان ەكەن). وندا تولەۋباي ءبيدىڭ القاۋىمەن ۇلكەن اسقا بارىپ، باس بايگەنى قانجىعاسىنا بايلاپ كەلە جاتقان تۇسىندا، تولەۋباي ءبي قايىسباي بالۋانعا:

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى