اجەلەر الديىنەن باستالاتىن ءبىلىم بۇلاعى سارقىلماسىن

  • كەلۋ قاينارى: شينجياڭ زاڭ جانە تۇرمىس گازەتى
  • 03:28:45 06/03/2018

    

    قۇرىلىسحان ءتاليان قىزى

    «كەلىن ونەگەلى بولسا، انا پاراساتتى بولادى؛ انا پاراساتتى بولسا، اجە دانىشپان بولادى». __ ماقال

    ايەلدەر جونىندە ءسوز قوزعاۋ قاي داۋىردە بولسا دا ءتۇيىندى تاقىرىپ سانالادى. ويتكەنى ايەل كەشەگى قىز، بۇگىنگى انا، ەرتەڭگى اجە. «ۇلت بولامىن دەسەڭ الدىمەن بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەن ەكەن مۇقتار اۋەزوۆ. بەسىكتى تۇزەۋ __ بالاسىنا اق ءسۇتىن ەمىزىپ، الاقانىنا سالىپ الديلەگەن انانىڭ ەڭ العاشقى ءارى انالىق ءارى ازاماتتىق بورىشى. قاتارداعى قاراپايىم ەڭبەكشىدەن تارتىپ، ەل بيلەگەن كوسەمنىڭ، ءسوز باستاعان شەشەننىڭ ءبارى دە اق بەسىكتە تەربەتىلىپ، انانىڭ اق ءسۇتىن ەمىپ، اجەنىڭ ءالديىن تىڭداپ وسەدى. مىنە وسى بارىستا انا ءوز ۇرپاعىن ادامدىققا، ادالدىققا، كىسىلىككە، كىشىلىككە باۋليدى. سوندىقتان دا ايەلدەرگە «اسىل انا» دەگەن ارداقتى ات بەرىلگەن. 

    ايەلدەردىڭ قىرمىزى قىزعالداق ءداۋىرى __ قىردىڭ قىزىل گۇلىندەي قۇلپىرعان قىز كۇنى. قىز ءداۋىردىڭ ءوزى ءبىر قىزىعى تاۋسىلماس قىمباتتى ءداۋىر. قىز __ اۋىلدىڭ كوركى، ازاماتتىڭ ارمانى، ءۇمىتتىڭ جەلكەنى. «ايەل ادەبىمەن ادەمى»، بۇل ادەمىلىكتى بىزگە ارداقتى اكەمىز بەن اسىل انامىز سيلاعان. اتا - انانىڭ ايالى الاقانى، تەرەڭ ماحابباتى بولماسا قىزداردىڭ مۇنداي باعالى ساتتەرى دە بولماس ەدى. ءومىردىڭ ءوز قاعيداسى بويىنشا ايەل زاتى قىرمىزى قىز كۇنگە قوش ايتىپ، اق بوساعا اتتاپ، ءبىر اۋىلعا كەلىن بولادى. ايەل زاتىنىڭ سونان بىلايعى ساتتەردەگى ورنى انا دەگەن ارداقتى ورىنعا اۋىسادى. «ايەل زاتى جونىنەن ەڭ قىمبات نارسە گاۋھار ەمەس، قايتا ونىڭ كوركەم احىلاعى» دەگەن ەكەن سوكرات. ايەل زاتىنداعى كوركەم احىلاقتىڭ قاينارى «اينالايىن» دەپ اكەمىز ەركەلەتكەن، «اسىلىم» دەپ انامىز الاقانىنا سالعان، «كوكەشىم»، «بوپەشىم» دەپ اجەمىز الديلەگەن بالالىق داۋىردەن باستالىپ، قىزعالداق تەرەتىن قىرمىزى كەزىمىزدە تولىسىپ، سونان بىلايعى كەزدە بوگدە بوساعاداعى قايىن ەنەنىڭ ءجون سىلتەۋىمەن مولىعىپ وتىراتىنى داۋسىز.

    ۇلتىمىز تاريحىنا ۇڭىلسەك، قىز بالاعا انا توعىز  جاسىنان باستاپ جەكە تاربيە بەرىپ، وسى كەزدەن باستاپ قىز بالانىڭ توسەك ورنىن بولەك ۇستاپ، وعان جەكە باسىنىڭ تازالىعى، ەتەك - جەڭىن جاۋىپ جۇرۋدەن تارتىپ ءۇي ۇستاۋ، كەستە، سىرماق تىگۋ، ويۋ - ورنەك سالۋ، ادەپتى، يبالى سويلەۋ، شوگەل، سەرگەك بولۋ سىندى جاقتاردان تاربيەلەيدى ەكەن. مىنە بۇدان انالاردىڭ اسىلدىعى مەن كورەگەندىگىن، سەزىمتالدىعىن بايقايمىز. «اياعىن كورىپ اسىن ءىش، اناسىن كورىپ قىزىن ال» دەگەن ءسوزدىڭ ءتۇپ توركىنى تاعى ايەلدەر قاۋىمىنىڭ ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرلىگىنە، «ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ، تۇندە بەسىك تاياناتىن» انالاردىڭ اسىل نارقىنا قاراتىلىپ تۇرعانى داۋسىز. نارىق دەگەن اتاۋدىڭ قامتيتىن كولەمى كەڭ بولعانىمەن، بارىنەن بيىك تۇراتىنى كىسىلىك نارىق. كىسىلىك نارىقتىڭ كىلتى اۋەلى اجە مەن انا تاربيەسىندە بولسا، ونان سوڭعىسى ءوز تالعامىمىزدا.

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى