جۇگەندەلىپ بورانى، جاسىل جەلەك وراندى

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 03:32:49 23/05/2018

    قايرات وتاش ۇلىنىڭ ەسكە الۋىنشا، بۇرىن ءار جىلى قىستا بۇل ارادا اۆتوكولىك اۋدارىلۋ، ادامدى جەل ۇشىرىپ كەتۋ، ءتىپتى، ادامنىڭ ءۇسىپ ءولۋى ۇنەمى تۋىلىپ تۇرادى ەكەن. مۇنداي ايانىشتى جاعداي وتكەن عاسىردىڭ 80–جىلدارىنا دەيىن جالعاسىپتى.

    ەكولوگيالىق وڭاۋ ينجەنەرياسى باستالىپ، 100 مىڭ مۋدان استام جاسىل القاپ قالىپتاستى

    سارعۋسىن جەل ءوتىنىڭ قارلى بوران اپاتىن تۇبەگەيلى وڭاۋ ءۇشىن شينجياڭ زور قۇلشىنىس جاسادى. 1984–جىلى سارعۋسىن وڭىرىنەن ەڭ العاشقى 100 مەتر تەرەڭدىكتە ماشينالى قۇدىق قازىلدى، 1985–جىلدان باستاپ سارعۋسىن وڭىرىنە اعاش ەگىلىپ، ەكى جىلدا 3 كيلومەترلىك جەل ءوتى وزەگىندە قورعانىس ورمانى وتىرعىزىلىپ، 140 مىڭ ءتۇپ اعاشتىڭ قاتارعا قوسىلۋى %80تەن استى. جالعاستى تەكسەرۋ جانە تاجىريبە جاساۋدىڭ ناتيجەسىندە، ماماندار بۇتا–بۇرگەن، ءشوپتى ارالاس ەگىپ، ايقىش–ۇيقىش كوپ ساتىلى ورمان بەلدەۋىن قۇراپ، قار مەن بوراندى توساتىن ىقتاسىن ورمانىن جاساۋ سىندى تۇبەگەيلى وڭاۋ ءادىسىن ورتاعا قويدى، مىنە، بۇل سارعۋسىن جەل وتىندە قارلى بوران اپاتىن تۇبەگەيلى تەجەۋدىڭ ءتاسىلى بولىپ تۇراقتاندى.

    الدىڭعى مەرزىمدىك زەرتتەۋ نەگىزىندە، 1993–جىلى شينجياڭ سارعۋسىن جەل وتىندە ەكولوگيالىق وڭاۋ ينجەنەرياسىن رەسمي العا قويدى، بۇل ينجەنەريا قارلى بوران اپاتىن تەجەۋ، بوراندى توسىپ، قۇمدى ورنىقتىرۋ، ءشول جەردەن پايدالانۋ جانە جول قاتىناسىن جاقسارتۋ سياقتى كوپ سالاعا سايدى. وسىدان كەيىن بۇل اراعا لەك–لەگىمەن كەلگەن ادامدار سارعۋسىن جەل وتىندەگى قارلى بوران اپاتىن تەجەۋ شايقاسىنا قاتىناستى.

    تانىستىرۋعا قاراعاندا، سارعۋسىن جەل وتىندەگى قارلى بوراندى توسۋدىڭ 1–مەرزىمدىك ينجەنەريا نىسانى 1993–جىلى باستالىپ، 1999–جىلى اقىرلاسسا، 2–مەرزىمدىك ينجەنەريا نىسانى 2000–جىلى باستالىپ، 2002–جىلى اقىرلاسقان. كوپ جىلدىق ەكولوگيالىق قۇرىلىس ارقىلى كەزىندە بورانى ازىناعان ءشول دالا بىرتە–بىرتە جاسىل القاپقا اينالدى. 1993–جىلدان بەرى سارعۋسىن جەل وتىندە 126 مىڭ مۋ جاسىل القاپ، 28 كيلومەترلىك جاسىل قالتقى قالىپتاستى. ەكولوگيالىق جاسىل قالتقى قارلى بوراننىڭ تاس جول قاتىناس–تاسىمالىنىڭ حاۋىپسىزدىگىنە توندىرەتىن قاتەرىن ءونىمدى تەجەپ قالماستان، ەگىن، مال شارۋاشىلىعىن ەكولوگيالىق كاسىپتەردى اشۋ نىسانىمەن ءبىر تۇلعالاندىردى.

    _ 2010 –جىلدان 2015–جىلعا دەيىنگى ارالىقتا سارعۋسىن جەل وتىندەگى ەكولوگيالىق ءوڭىر جول بولەگىندە قارلى بوراننىڭ كەسىرىنەن قاتىناستىڭ ءۇزىلىپ نەمەسە توسىلىپ قالۋى 5 رەتكە دە جەتپەدى،–دەدى تارباعاتاي ايماقتىق سارعۋسىن جەل ءوتى ەكولوگيالىق ورتا قۇرىلىسى ينجەنەرياسىن باسقارۋ وزەگىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جاڭ ۋىنبيڭ تىلشىگە. قازىر ەكولوگيالىق وڭىردە جىلدىق ورتاشا جەل جىلدامدىعى سەكۋندىنا 6 مەتر بولىپ، بۇرىنعىدان سەكۋندىنا 1.5 مەتر تومەندەسە، ورمان بەلدەۋى ىشىندەگى جەل جىلدامدىعىن بايتاق دالانىكىمەن سالىستىرعاندا %30 تە %40 تومەندەپ، 28 كيلومەترلىك جاسىل قالتقى ىشىندەگى جول بۇكىلدەي ىركىلىسسىزدەندى.

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى