كيىز باسۋ مادەنيەتى جايىندا

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 05:14:31 08/06/2018

 

    ءمۇسىلىمجان ءشارىپقان قىزى

 

    كيىز باسۋ مادەنيەتى تۋرالى ساۋاتىمىزدى ساباقتاۋدان بۇرىن كيىز قالاي باسىلادى؟ كيىز باسۋدىڭ الدىنداعى دايىندىق جۇمىستارى قالاي؟ كيىز باسۋعا قانداي ماتەريالدار قاجەت بولادى؟ قويدى قىرقۋدىڭ الدىنداعى دايىندىق قالاي دەيتىن تولعاقتى ساۋالداردىڭ دا تۇرعاندىعىن اڭعارامىز.

    قويدى قىرقۋدان بۇرىن قىرقىمعا تاياعان مەزگىلدى قويدىڭ ءجۇنى كوتەرىلىپ قىرقىمعا جەتۋى دەپ اتايدى. قوي ءجۇنىن قىرقۋدىڭ الدىندا قويدى سۋعا توعىتىپ تازارتىپ الادى. بۇل قويدىڭ تەرى قاباتىنىڭ تەرلەۋى، مايلاسۋى ارقىلى پايدا بولاتىن قويدىڭ ءجۇنىنىڭ شۋاشتالۋى دەپ اتالادى.

    قوي ءجۇنى جىلۋلىقتى جاقسى ساقتاۋداي ەرەكشە قاسيەتكە يە بولعاندىقتان ۇلتىمىز تالاي عاسىرلاردان بەرى ونى پايدالانىپ، زەردەلەپ، زەرتتەپ كەلگەن.

    «توعىز قابات تورقادان، توقتى ىسەكتىڭ تەرىسى ارتىق» دەيتىن عاقىليا ارقىلى ونىڭ قاسيەتىن تولىق ايگىلەي بىلگەن. سوندىقتان قويدى سۋعا توعىتىپ شۋاشىن تازارتىپ الىپ قىرقۋدىڭ ءوزى دە ءبىر عىلميلىق.

    كەيبىر جاعدايدا ساباعان ءجۇن ساباۋعا ورالىپ، ساباۋدى مايلاستىرىپ ءجۇننىڭ ىرتىگى جازىلمايتىن نەمەسە ساباعان ءجۇن كوتەرىلمەي باتتالىپ قالاتىن جايتتەر بولادى. مۇنى كوزقاراقتى تاجىريبەلى ۇلكەندەر مىناۋ شالا توعىتىلىپ جونىنا سۋ تولىق بارماعان قويدىڭ ءجۇنى دەپ جاتادى.

    سۋعا توعىتىلعان قويدىڭ ءجۇنى ابدەن كەپكەننەن كەيىن قىرقىمعا تۇسەدى. قويدىڭ ءۇستى تولىق قۇرعاماي تۇرىپ قوي ءجۇنى قىرقىلمايدى. قويدىڭ كوكتەمدە قىرقىلاتىن ءولى ءجۇنى نەمەسە جاباعى ءجۇنى كيىز باسۋعا ىستەتىلمەيدى. قوزى كۇزەم، قوي كۇزەم دەيتىن اتاۋلى ءبىلىم بار. بۇل قوزى ءجۇنىنىڭ قوي جۇنىنەن بۇرىن قىرقىمعا تۇسۋىنەن دەرەك بەرەدى. مولشەرمەن قوزى ءجۇنى قوي جۇنىنەن ءبىر اي بۇرىن قىرقىمعا تۇسەدى.

    مۇنىڭ سەبەبى ۇلتىمىزدىڭ بايىرعى بولجالىندا «كوكتىڭ باسى كوكتەمنىڭ باسى»، «ءشوپتىڭ باسى جۋسان بولىپ سانالادى».

    قويدىڭ ءتولى تۋىلا سالىسىمەن ءتىرى ءشوپتىڭ باسىن جەپ قوزىنىڭ تىرشىلىگى ءتىرى شوپتەن ءنار الىپ ازىقتانۋى سەبەپتى قوزىنىڭ تۋعان جىلعى ءجۇنى ءتىرى ءجۇن دەپ اتالىپ قوزى كۇزەم الدىمەن الىنادى.

    ۇلتىمىزدىڭ «قىرقىم اسار»، «كۇزەم اسار» دەيتىن داعدىلى ۇيىمشاڭدىق جوسىنى بار. بۇل اۋىل ءۇيدىڭ بىرگە قاۋىمداسىپ قوي قىرقۋىنان قالىپتاسقان تاماشا ءداستۇر بولىپ سانالادى. بۇل اۋىل ءۇيدىڭ بەرەكە ـ بىرلىگى، كۇش توپتاۋى. مۇندا مال باسى كوبىرەك بولعاندا كورشى اۋىلداردان «اسارعا» ادام شاقىرىلادى. اسارعا شاقىرىلعان ادامنىڭ كەلمەيتىنى بولمايدى. «اساردان اس اياما» دەيتىن تاعلىمات بويىنشا ءارقانداي ءدامدى تاعامدى اساردان ايامايدى. اسارعا كەلمەگەندەرگە ۇلكەندەر تەكتەۋ سالىپ «اساردان قالعانىڭ، قاتاردان قالعانىڭ» دەيتىن ناقىلمەن تۇزەتۋ بەرەدى.

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى