تۋ يوۋيوۋ ءبىر تال ءشوپ ارقىلى دۇنيەنى وزگەرتتى

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 03:23:31 30/05/2019

    دارىگەرلىك كاسىبىنىڭ وقۋشىسى بولۋ سالاۋاتىمەن تۋ يوۋيوۋ بەيجيڭ داشۋەسىنىڭ دارىگەرلىك فاكۋلتەتىنە قابىلدانعاننان كەيىن ءتۇرلى وسىمدىكتى قامتىعان تابيعي ءدارى ءشوپ جٶنىندەگى زەرتتەۋگە دەن قويا كىرىستى. 1955 – جىلى جٷڭگوشا شيپاگەرلىك عىلىم اكادەمياسىنا جوتكەلىپ بارعاننان كەيىن ارالىقتا ەكى جارىم جىل «باتىسشا ەمدەۋدەن قول ءۇزىپ، جٷڭگوشا شيپاگەرلىك بويىنشا ءبىلىم تولىقتىرۋ كۋرسىنا» قاتىناسقانىن ەسەپكە الماعاندا، ول دۇڭجىمىن ماڭىنداعى سول كىشكەنە عيماراتتان سىرتقا كوپ ۇزاپ شىقپادى. 1969 – جىلى جٷڭگوشا شيپاگەرلىك عىلمي زەرتتەۋ ورنى «جٷڭگوشا ءدارى ارقىلى بەزگەك اۋرۋىنان ساقتانۋ» اتىنداعى عىلمي زەرتتەۋ مىندەتىن تاپسىرىپ الادى. بۇل ەرەكشە مەزگىلدەگى ەرەكشە قاجەتتەن تۋىنداعان شۇعىل مىندەت ەدى. سەبەبى ول كەز ءدال ۆيەتنام سوعىسى مەزگىلى بولىپ، بەزگەك بارلىق جەردە تاراۋمەن بىرگە، بەزگەكتى تۋىنداتاتىن پارازيت قۇرت – بەزگەك قوزدىرعىشتىڭ بۇل پارازيتتى جويۋعا قولدانىلاتىن حينين تۇرىندەگى دارىلەرگە توتەپ بەرۋ قۋاتىن قالىپتاستىرۋى بۇكىل دۇنيە ءجۇزى ءدوپ كەلگەن جانە دۇنيەنى الاڭداتقان باستى ماسەلەگە اينالعان ەدى. سوندىقتان جاڭا ءدارىنى زەرتتەپ تاپقىرلاپ، بۇرىنعى ءدارىنىڭ بەزگەككە اسەر ەتە الماۋ جاعدايىن وزگەرتۋ كوكەيتەستى قاجەتكە اينالعان. بۇل جاعىندا ەل ءىشى – سىرتىندا قىرۋار زەرتتەۋ جۇمىستارى ورىستەتىلگەن بولسا دا، ناتيجە ويداعىداي بولمادى. ەڭ قيىن جاعدايعا ءدوپ كەلگەن ۆيەتنام ۇكىمەتى دە ەشقانداي امال تابا الماي جٷڭگودان كومەك سۇراۋعا ءماجبۇر بولدى. بەزگەككە قارسى شيپالى ءدارىنى زەرتتەپ جاساۋ ءۇشىن ەلىمىز 1967 – جىلى 5 – ايدىڭ 23 – كۇنى «523» تى شارتتى بەلگى ەتكەن زەرتتەۋ نىسانىن باستادى. مىنە، وسىلايشا بۇكىل مەملەكەت بويىنشا عىلىم – تەحنيكالىق كۇشتى شوعىرلاندىرىپ، بەزگەك ءدارىسىن بىرلەسىپ زەرتتەۋ قىزمەتى ورىستەتىلە باستادى. بۇل كەز ءدال «مادەنيەت زور توڭكەرىسى» مەزگىلى بولعاندىقتان، قاتىستى وقىمىستى، مامانداردىڭ ءبىر ءبولىمى «شەتكە شىعارىلعان» نەمەسە «سوققىعا ۇشىراعان» ەدى. جٷڭگوشا شيپاگەرلىك عىلىم اكادەمياسىنىڭ ءدارى زەرتتەۋ ورنىندا قىزمەت ىستەپ جاتقان تۋ يوۋيوۋ 1969 – جىلى 1 – ايدا قاتەرگە قاراماي، اتالعان زەرتتەۋگە جاۋاپتى گرۋپپانىڭ باستىعىندىق مىندەتىن ۇستىنە الادى، سول كەزدە ول 39 جاستا ەدى. ەلىمىزدىڭ ارتەاننەۋين جونىندەگى زەرتتەۋى مىنە، وسىنداي جاعدايدا باستالدى.

    ارتەاننۋيندى ءبولىپ الۋ تاجىريبەسىندە 190 رەت ساتسىزدىككە ۇشىرادى، كاسىپتەستەرىنە باستاماشى بولىپ، ءدارىنى ءوز دەنەسىندە سىناق ەتتى

    جۇڭگوشا شيپاگەرلىك عىلىمى كوپ جىلدىق ىزدەنىس جانە زەرتتەۋ بارىسىندا ءشوپ ءدارىنىڭ قۇرامىن زەرتتەۋدى نەگىز ەتتى. بۇل جونىندەگى زەرتتەۋگە العاش كىرىسە باستاعاندا تۋ يوۋيوۋ بۇرىنعىلاردىڭ بەزگەكتى ەمدەگەن رەتسەپتەرىن جيناقتاپ، سولاردىڭ ىشىنەن ءونىمى كورنەكتىلەرىن ىرىكتەپ، نازارىن قارا بۇرىشقا شوعىرلاندىردى، دەسە دە، كەيىنگى زەرتتەۋ بارىسىندا قارا بۇرىشتىڭ بەزگەكتى ەمدەۋدەگى ءونىمىنىڭ ونشا كورنەكتى ەمەستىگىن بىلگەن سوڭ ونى قويا تۇرىپ، قىزمەتتەستەرىمەن بىرگە شاڭحايداعى جۇڭگوشا شيپاگەرلىك جازبا دەرەكتەرىن زەرتتەۋ ورنى قۇراستىرعان «بەزگەكتى ەمدەۋ ارناۋلى توپتاماسى» اتتى كوك تىستى كىتاپتاعى مىڭ تۇرلىدەن استام جٷڭگوشا دارىگە ساراپتاۋ جۇرگىزدى.

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى