«اسپان كوزى» ينجەنەرياسىنداعى جۇڭگو جاسامپازدىعى

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 04:21:17 18/07/2019

 

    «جۇڭگونىڭ اسپان كوزى» دەپ اتالعان ديامەترى 500 مەترلىك سفەرالىق راديوتەلەسكوپ ەلىمىزدىڭ دەربەس ءبىلىم مەنشىك (پاتەنت) ۇقىعىنا يە، ەڭ سەزگىر راديوتەلەسكوپى. ونىڭ جاسالىپ، پايدالانىلۋى - ەلىمىزدىڭ عىلىم - تەحنيكا سالاسىنىڭ العى شەبىندە جاراتقان ەڭ ۇلكەن جاسامپازدىق قامال الۋى ەسەپتەلەدى، ول جاڭالىق اشۋدى قوزعاۋشى كۇش ەتىپ دامۋدى جەدەلدەتۋدە اسا ماڭىزدى مانگە يە.

    وتكەن عاسىردىڭ 90 - جىلدارىندا عالىمدار ەلەكتر تولقىنى ورتاسى تۇبەگەيلى بۇزىلۋدان ىلگەرى اۋەلگى عارىش الەمىن ءوز كوزدەرىمەن كورىپ، عارىش الەمىنىڭ قۇرىلىمىنداعى وزگەرىستەردى انىقتاپ، قاتىستى عىلمي زەرتتەۋلەردى ىلگەرىلەتۋدەن قامال الۋدى ارمانداعان بولاتىن، تەك الىپ راديو تولقىندى تەلەسكوپ عانا ادامزاتتىڭ بۇل ارمانىن ىسكە اسىرۋىنا كومەكتەسە الدى.

    وسىنداي جاعدايدا، جۇڭگونىڭ استرونوميا عالىمدارى 1994 - جىلى گۇيجوۋ ولكەسىنىڭ كارست قازان شۇڭقىرىنان راديو تولقىندى الىپ تەلەسكوپ جاساۋدى العا قويىپ، جۇڭگونىڭ «اسپان كوزى» جونىندەگى العاشقى مەجەسى قالىپتاستى.

    العاشقى دايىندىق زەرتتەۋلەردەن قۇرىپ شىعۋعا دەيىنگى 22 جىل ۋاقىتتا، ەلىمىزدىڭ ساقا، ورتا جاس جانە جاس ءۇش ۇرپاق عىلىم - تەحنيكا قىزمەتكەرلەرى شەشۋشى تەحنيكادا ەشقانداي پايدالانارلىق ۇلگى بولماعان، ماڭىزدى ماتەريالداردان شۇعىل قامال الۋ قاجەت بولعان، ۇيتقى تەحنيكالاردا قۇرساۋلاۋعا ۇشىراعان جاعدايدا قيىنشىلىقتاردى باتىل جەڭىپ، راديو تولقىندى تەلەسكوپتىڭ راديوسى، سەزگىرلىگى، انىقتىعى، جۇلدىزداردى ىزدەۋ جىلدامدىعى سياقتى ماڭىزدى كورسەتكىشتەردە بۇكىلدەي حالىقارالىق وزىق ورەدەن اسىپ ءتۇستى.

    «20 جىلدىڭ الدىنداعى مەملەكەتتىڭ قۋاتى مەن ونەركاسىپ تەحنيكاسى مۇنداي الىپ تەلەسكوف جاساۋ نىسانىن ۇستىنە الۋى قيىن ەدى. بۇگىن ءبىز دۇنيە بويىنشا ديامەترى ەڭ ۇلكەن ىرىقتى رەفلەكستىك بەت تەحنيكاسىندا دەربەس جاڭالىق جاساپ قانا قالماي، ونىڭ ۇستىنە انتەنا جاساۋ، ميكرو تولقىندى ەلەكترون، قۇلتەمىرمەن جالعاۋ، ۇلكەن اتتامالى قۇرىلىم سياقتى قاتىستى تەحنيكالاردىڭ دامۋىن ىلگەرىلەتتىك» دەيدى العاشقى دايىندىق زەرتتەۋدەن باستاپ جۇمىس باسىندا بولعان، ديامەترى 500 مەترلىك راديو تولقىندى تەلەسكوف ينجەنەرياسىنىڭ ورىنباسار ديرەكتورى پىڭ بو.

    2010 - جىلى 8 - ايدا «اسپان كوزى» ينجەنەرياسى جۇمىسى باستالۋدان ىلگەرى، ينجەنەريا ۇجىمىنداعىلار حاربين ونەركاسىپ داشۋەسىنىڭ الدىڭعى مەرزىمدەگى ىستەگەن بارلىق سىم ارقانعا قاتىستى تاجىريبەلەرىنىڭ بۇكىلدەي ءساتسىز بولعاندىعى جونىندە حابار الدى. ەلىمىزدە كوپىرلەرگە كولبەۋ تارتۋعا پايدالانىلاتىن تاڭداۋلى بولات ارقاننىڭ ولشەمدى كۇشەمەلىلىگى 200 مەگا پاسكال بولىپ، 2 ميلليون رەت يىلۋگە شىدايتىن ەدى.

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى