قۇلجا قالاسىنىڭ قالا قۇرىلىسىنىڭ دامۋ جولى

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 05:12:50 07/08/2019

    ءتىلشىمىز گۋ شينيۇڭ

    

    «بىرنەشە ون جىلدان بەرى قۇلجا قالاسى باتىس بولەك شەكارا وڭىردەگى شاعىن قالادان دامىپ، ىلە اڭعارىنداعى ورتالىق قالاعا اينالدى. قۇلجا قالاسىنىڭ قالا قۇرىلىسىنىڭ دامۋى باسقا كاسىپتەردىڭ شۇعىلالى دامۋ بارىسىن تاعى ءبىر قىرىنان بەينەلەپ بەرەدى» دەدى 7 ـ ايدىڭ 20 ـ كۇنى قۇلجا قالاسىندا 70 نەشە جىل تۇرمىس كەشىرگەن قالا تۇرعىنى. 1952 ـ جىلى قۇلجا قالاسى العاش قۇرىلعان كەزدە اۋماعى 7 شارشى كيلومەتر اينالاسىندا عانا بولىپ، قالا قۇرىلىسى تۇرعىنى ءجۇز مىڭ ادامنان تومەن شاعىن قالا كولەمىندە جوبالانعان.

    قۇرۋ جوبا ولشەمى تومەن بولعاندىقتان، كەيىن قالانىڭ دامۋىندا كوپ كىناراتتار ساقتالعان. قالانىڭ كولەمى شاعىن، يقۋاتى كەمەلدى بولماعان سوڭ، ءبىر دە ءبىر اسفاليت جول جوق، جولدارى تەگىس ەمەس ەدى. كوپتەگەن قالا تۇرعىنى سىرتقا شىققاندا، اياق كيىمدەرىنىڭ سىرتىنان كالەش كيەتىن، ۇيگە كىرگەندە شەشىپ ەسىكتىڭ الدىنا قويىپ قوياتىن. ۇيلەرىندە بالشىقتى تازالايتىن ارناۋلى تەمىر قىرعىش بولاتىن دا ونى اعاشپەن ساپتاپ الىپ، ۇيگە كەلگەندە اياق كيىمدەگى بالشىقتى قىرىپ تازالايتىن.

    وتكەن عاسىردىڭ 80 - جىلدارىنا كەلگەندە قۇلجا قالاسىندا ازاتتىق جولى سياقتى از ساندى قالا نەگىزگى جولىن بەتونداۋ نەمەسە اسفاليت جاتقىزۋ ىسكە اسىرىلدى، قالانىڭ باسىم كوپ ساندى قالتارىس كوشەلەرى ءالى دە توپىراق جول ەدى. بىرنەشە نەگىزگى جولدان قىزىل - جاسىل شىراق كورۋدەن تىس، كوپتەگەن جولدىڭ ەكى جاعالاۋىندا شىراق تا جوق بولاتىن. كەش باتقاننان كەيىن قول شىراق نەمەسە پانار ۇستاپ سىرتقا شىعۋعا تۋرا كەلەتىن.

    قالا رايونىنداعى كوپتەگەن جەردە كوشە اۆتوبۋزى قاتىنامايتىن، جولاۋشىلار ات ارباعا وتىرىپ ساپارعا شىعاتىن، سول كەزدە قۇلجا قالاسى قالا تازالىعىن ساقتاۋ ءۇشىن ارباكەشتەردەن اتتىڭ قۇيرىعىنا تەزەك قاپ بايلاپ قويۋدى تالاپ ەتەتىن، بۇلاي ىستەمەگەن ارباكەشتەردى كوشەگە شىعارمايتىن. جولدار لاي ـ باتپاق، ادامدار مەن اربالار قايشالىسىپ، كوشە بويلارىندا ساۋدا ىستەگەن جايماشىلاردى كەز كەلگەن جەردەن كەزدەستىرۋگە بولاتىن. 1991 ـ جىلعا كەلگەندە قۇلجا قالاسىنىڭ قالا قۇرىلىس اۋماعى 20 شارشى كيلومەتر اينالاسىندا بولىپ،  قالاداعى جان سانى 150 مىڭ ادامعا جەتكەن. سول جىلى 5 ـ ايدا قۇلجا قالاسىنىڭ بۇرىنعى « ءۇشتى رەتتەۋ » كەڭسەسى قۇلجا قالالىق قالا باسقارۋ ۇلكەن اترەتى بولىپ وزگەرتىلىپ، 30 قالا باسقارۋشى قىزمەتكەرى ازاتتىق جولى، اۋەجاي جولى، ستالين جولى جانە احمەتجان جولى سياقتى نەگىزگى جولداردا قالا باسقارۋ قىزمەتىن باستادى.

    كوپتى كورگەن ليۋ شيتيڭ كاريا قۇلجا قالاسىنىڭ نەشە ون جىلدان بەرگى وزگەرىسىنەن ەرەكشە اسەرلەندى. ول تىلشىگە بىلاي دەدى: ول كەزدە قۇلجا قالاسىندا ءبىر عانا كوشە اۆتوبۋز جولى بار ەدى، ول 1 ـ جول اۆتوبۋزى لەنياسى بولاتىن، قىزىلتۋ عيماراتىنىڭ ەلەكتر جابدىقتارىن جوندەۋ دۇكەنىندە جۇمىس ىستەيتىن مەن ۆەلوسيپەدپەن قالانىڭ باتىسىنان شىعىسىنا دەيىن جارتى ساعاتقا جەتپەيتىن جول باساتىنمىن. بۇگىنگى كۇندە قىزىلتۋ عيماراتىنىڭ اينالاسىنىڭ بەت ـ بەينەسىندە زور وزگەرىس بولدى، تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىندا دا زور وزگەرىس بولىپ، كەڭ دە جارىق عيماراتقا كوشىپ كىردى. تازا، ورتاعا زالالسىز تابيعي گاز تۇتىناتىن بولدى. قاتىناس قۇرالدارى جاعىندا ۆەلوسيپەدتىڭ ورنىن اۆتوكولىك باستى.

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى