ەلىمىزدىڭ ارحەولوگياسى ءتىپتى دە جاقسى دامۋ شارت -جاعدايىنا يە

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 04:47:46 09/08/2019

    ۋاڭ ۋي

    

    تاريحتى زەرتتەۋ – بارلىق قوعامدىق عىلىمداردىڭ نەگىزى. دۇنيەدەگى ءار ءبىر ۇلت ءوزىنىڭ تاريحي جالعاستىلىعىنا نەمەسە جازباشا ءيا بولماسا قيال – عاجايىپ ەرتەگىلەر مەن اڭىز – حيكايالار سياقتى تاسىلدەرمەن اۋىزشا تارالۋعا توتەنشە كوڭىل بولەدى. تاريحقا كوڭىل ءبولۋ، تاريحتى زەرتتەۋ، تاريحتان عيبىرات الۋ – جۇڭحۋا ۇلتتارىنىڭ اسىل ءداستۇرى. مىڭداعان جىلداردان بەرى، تاريحشىلار جۇڭحۋا ۇلتتارىنىڭ تاريحىن بايانداپ جانە زەرتتەپ، تىنباي قۇلشىنىستار تانىتتى، باعالى عىلمي مۇرا قالدىردى. جاڭا داۋىردە جۇڭگوشا سوتسياليزمگە تاباندى بولۋ جانە ونى دامىتۋ تاريحتى تەرەڭ زەرتتەۋگە مۇقتاج، ول ەلىمىز ارحەولوگيا عىلىمىنىڭ دامىتۋىن جەبەۋدى دە قامتيدى.

    ارحەولوگيا عىلىمى – تاريح عىلىمىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولەگى، نەگىزىنەن توپىراقتان قازىپ الىنعان زاتتىق ماتەريالدار ارقىلى تاريحتى زەرتتەيدى. ارحەولوگيا عىلىمى – ادامزاتتىڭ ءوتىپ كەتكەن ءومىرىن زەرتتەيدى، ادامزات مادەنيەتى مەن قوعامنىڭ دامۋ ۇردىسىنە، ەرەكشەلىگى مەن زاڭدىلىعىنا ۇڭىلەدى، بۇگىنگى ادامزات قوعامىنىڭ دامۋىنا ۇلگى كورسەتەدى. ارحەولوگيا عىلىمى تاريحي زەرتتەۋدى اسا ماڭىزدى العاشقى ماتەريالمەن قامدايدى دەۋگە بولادى، اسىرەسە، جازبا دەرەك جوق ەسكى زامان جونىندەگى زەرتتەۋلەردى تەك ارحەولوگيالىق قازبالاردان يەلەگەن ماتەريالدارعا سۇيەنىپ ۇزدىكسىز تەرەڭدەتۋگە بولادى. بىلايشا ايتقاندا، ارحەولوگيا عىلىمى مەن جازبا تاريح عىلىمى - تاريحتىڭ دامۋىن ىلگەرىلەتەتىن قوس تەگەرشىك، ءبىرىنىڭ ولقىلىعىن ءبىرى تولىقتايدى، بىرەۋى كەم بولسا بولمايدى.

    ارحەولوگيا – وزىندىك ەرەكشەلىككە يە عىلىم: ول ءبىر ءتۇرلى توعىسپالى عىلىم، فيلوسوفيالىق قوعامدىق عىلىمداعى جاراتىلىستىق عىلىممەن تىعىز قاتىستى عىلىم؛ ارحەولوگيانىڭ زەرتتەۋ وبيەكتىسى بولعان شىندىق پەن كوپ جاقتى تۇسىندىرمەلىلىك – ارحەولوگيانىڭ دۇنيەگە عىلمي كوزقاراس پەن مەتودولوگيانىڭ جەتەكشىلىگىنە، قاتاڭ عىلميلىققا، شىندىقتى ءىس جۇزىنەن ىزدەۋگە، باتىل تۇردە ىزدەنەتىن ۇيرەنۋ ستيلى مەن عىلمي رۋحقا اناعۇرلىم مۇقتاج ەكەنىن بەلگىلەدى؛ ارحەولوگيانىڭ زەرتتەۋ اۋماعى مەن مازمۇنى كۇشتى جەرگىلىكتى ەرەكشەلىككە يە ءارى حالىقارالىق سيپات الادى، حالىقارالىق اۋىس – كۇيىستى ورىستەتۋگە ۇيلەسەدى؛ ارحەولوگيانىڭ زەرتتەلۋ ءداۋىرى تىم ارىدان باستالادى، الايدا قازىرگى مەزگىلمەن تىعىز بايلانىستى، ەكونوميكالىق قۇرىلىس، قالا قۇرىلىسى، بايىرعى قالالاردى قورعاۋ، پايدالانۋ سياقتى جاقتاردىڭ بارىندە ءوزىنىڭ ماڭىزدى رولىن ساۋلەلەندىرۋدە دەرلىك. ەلىمىز ارحەلوگياسىنىڭ زەرتتەلۋى تاماشا شارت – جاعدايعا يە، ايتالىق ەلىمىزدىڭ ەكولوگيالىق ورتاسى سان الۋان، مادەنيەتى باي مازمۇندى، كوپتەگەن ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ ادىستەرى مەن شارالارىنىڭ ءبارىنىڭ قولدانىلاتىن ورنى بار، ەكىنىڭ بىرىندە ءتىپتى دە كوپ ناتيجە جاراتا الادى؛ جۇڭحۋا وركەنيەتى ۇزاقتان ۇزاققا جالعاسىپ، ۇرپاقتان ۇرپاققا ۇلاسىپ وتىرادى، مول تۇرمىس سالتى، ويلاۋ ءتاسىلى مەن يدەيالىق تانىمى جۇڭحۋا ۇلتتارىنىڭ بويىندا اۋەلگىسىندەي ساقتالىپ كەلەدى، الەۋمەتتىڭ ارحەولوگياعا قۇشتارلىعى مەن اۋەسى كۇشتى بولۋدا، تاعىسىن – تاعىلار.

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى