جۇڭحۋا كوز اياسىنداعى شينجياڭنىڭ وڭىرلىك تاريحى

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 02:54:09 30/08/2019

 

    شۇي گۇيشياڭ

 

    شينجياڭنىڭ وڭىرلىك تاريحى جۇڭگو تاريحىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولەگى. ۇزاق ۋاقىتتان بەرى، ۇلتتىق بولشەكتەۋشى ەلەمەنتتەر شينجياڭنىڭ وڭىرلىك تاريحىن قۇتىرىنا بۇرمالاپ، مادەنيەت ايىرماشىلىعىن دارديتىپ، ۇلتتىق كىربەڭدىك پەن وشپەندىلىككە جەلىكتىرىپ، شينجياڭ مەن وتان ۇلى شاڭىراعىنىڭ بايلانىسىن ۇزۋگە، شينجياڭدى جۇڭگودان ءبولىپ اكەتۋگە سۇقتاندى، بۇل تيپتىك يدەياليستىك تاريحي كوزقاراس تاريحي فاكتكە بۇكىلدەي قايشى.

    شينجياڭ ءوڭىرى ورتا جازىق سياقتى وڭىرلەرمەن ءوزارا بايلانىسىپ، ءبىر تۇلعا بولىپ توعىسقان، بۇل جۇڭگونىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋىنىڭ تاريحي سوزسىزدىگى. ارعى زاماندا حۋاڭحى وزەنى الابىنىڭ كليماتى ىلعالدى، سۋ بايلىعى مول، توپىراعى قۇنارلى بولعان، ول جۇڭگونىڭ ەكونوميكاسى، مادەنيەتى ەڭ ەرتە دامىعان ءوڭىر ءارى جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ نەگىزگى وشاعى بولىپ تابىلادى. جۇڭگو تاريحىنداعى ەڭ ەرتەدەگى پاتشالىقتار − شيا، شاڭ، جوۋ ىلگەرىندى – كەيىندى وسى جەردە وركەندەگەن. شينجياڭ ءوڭىرى ەجەلدەن ورتا جازىق وڭىرىمەن تىعىز بايلانىستى ساقتاپ كەلدى، زامانىمىزدان بۇرىنعى 60 – جىلى باتىس حان پاتشالىعى الۇي قالاسىندا (قازىرگى شينجياڭنىڭ بۇگىر اۋدانى اۋماعىندا) باتىس ءوڭىر باسقاقتىعىن قۇرىپ، ونى باتىس ءوڭىردى باسقاراتىن اسكەري – اكىمگەرلىك قۇرىلىم ەتتى، بۇل شينجياڭ ءوڭىرىنىڭ رەسمي تۇردە جۇڭگو كارتاسىنا ەنگەندىگىن كورسەتەدى. حان داۋىرىنەن كەيىن ورتا جازىق پاتشالىقتارى تۇگەلدەي باتىس ءوڭىردى بايىرعى جەرىمىز دەپ تانىپ، شينجياڭ وڭىرىنە باسقارۋ ۇقىعىن جۇرگىزىپ كەلدى. تاريحتاعى شينجياڭ وڭىرىندە كوپ رەت جەرگىلىكتى بولەكتەنۋ جاعدايى جارىققا شىعىپ، كوپ ءتۇرلى فورماتسياداعى بيلىك فورمالارى قالىپتاستى، ءبىراق بۇلاردىڭ بارلىعى جۇڭگو جەرى اۋماعىنداعى جەرگىلىكتى بيلىكتەر، ەجەلدەن دەربەس مەملەكەت بولماعان. جەرگىلىكتى بولەكتەنگەن بيلىكتەردىڭ بارىندە جۇڭگو ءبىر تۇلعا دەگەن كۇشتى تانىم بولدى نەمەسە وزدەرىن ورتا جازىقتاعى بيلىكتىڭ تارماعى نەمەسە ورتا جازىققا قاراستى بيلىك دەپ ەسەپتەدى. ونىڭ ۇستىنە بولەكتەنگەن ۋاقىتىنىڭ قانشاما ۇزاق، جاعدايدىڭ قانشاما كۇردەلى بولۋىنا قاراماستان، بارلىعى دا ەڭ سوڭىندا قايتادان ءبىر تۇتاس قاراستىلىققا ويىستى، بۇل تاريح دامۋىنىڭ جالپى اۋقىمى سانالادى.

    شينجياڭ وڭىرىندەگى ۇلتتار ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىندەگى ۇلتتارمەن ۇزاق ۋاقىت ارالاسىپ، ىشتەسىپ، توعىسىپ، جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعاسىن بىرگە تۇلعالادى. 5 مىڭ جىلدان استام جۇڭحۋا وركەنيەتىنىڭ دامۋ تاريحى جۇڭحۋاداعى ءار ۇلتتىڭ ارالاسۋ، ىشتەسۋ، توعىسۋ تاريحى سانالادى. ءار رەتكى ۇلتتاردىڭ ۇلى ىقپالداستىعى، ۇلى قونىس اۋدارۋى، ۇلى توعىسۋى تۇگەلدەي جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ دامۋىن، الەۋەتتەنۋىن جانە جۇڭگو تاريحىنىڭ العا باسۋىن ىلگەرىلەتىپ وتىردى.

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى