جاڭالىق جاراتۋ رۋحىمەن «سەنىمدىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ» جونىندە ىزدەنەيىك

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 09:21:09 30/11/2019

    جىڭ شياڭيۇي

    

    ٴۇي ساتىپ الۋ قارىزىنٴوتىنىش ەتۋدىڭ ءساتتى بولماۋى، ۇشاققا جانە جەدەل بويەزگە وتىرۋعا شاراسىز قالۋ، جوعارى ورەلى تۇتىنۋ ارەكەتى شەكتەمەگە ۇشىراۋ جايىتتەرى كوپ كەزىگەتىن بولدى. ەلىمىزدىڭ قوعامدىق سەنىمدىلىك جۇيەسى قۇرىلىسىنىڭ ۇزدىكسىز دامۋى مەن كەمەلدەنۋىنە بايلانىستى، «سەنىمسىزدىكتەن ايرىلعاندار، شەكتەمەگە ۇشىراۋ» سىندى سەنىمدىلىك جاعىنان جازالاپ ساقتاندىرۋ جاعدايى بىرتىندەپ قالىپتاسۋدا. قاتىستى تۇزىمدىك شارالار سەنىمدىلىك رۋحىن ساۋلەلەندىرىپ، سەنىمدىلىك تانىمىن جەتىلدىرۋدە ماڭىزدى رول اتقاراۋدا.

    سەنىمدىلىك قۇرىلىسى - بازار شارۋاشىلىعىنىڭ ىرگە تاسى، بازار شارۋاشىلىعى ٴمانى جاعىنان العاندا، ەكونوميكالىق جاقتاعى سەنىمدىلىك. الايدا، بۇل ءبىر ادام سەنىمسىز دەپ تانىلسا، ٴومىر بويى «سەنىمسىز» دەگەن قالپاق كيەتىندىگىنەن دەرەك بەرە مە؟ قارا تىزىمدىككە ەنگىزىلگەن سوڭ «بارىنەن ماقۇرىم» قالعاندىق بولا ما؟ ٴىس جۇزىندە، سەنىمسىزدىك ارەكەتىنىڭ تۋىلۋ سەبەپتەرى تۇرلىشە بولادى. رەال تۇرمىستا سەنىمسىزدىكتى تۇراقتاندىرۋدا دا «جازاتايىم جازالاۋ» ءجايتى دە ورىن تەۋىپ وتىر. باسىم كوپ ساندى سەنىمسىزدىك سۋبيەكتتەرى جونىنەن العاندا دا، ٴوز وبرازىن جاقسارتىپ، ناشار ىقپالدى جويىپ، سەنىمدىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋ ورايىنا يە بولۋدى ويلايدى.

    قوعامنىڭ تالابىنا سايكەسۋ جانە قوعامدىق سەنىمدىلىك جۇيەسىن كەمەلدەندىرۋ ٴۇشىن، سەنىمدىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ مەحانيزمىن ورناتۋ جونىندە ىزدەنىس جاسالىپ كەلەدى. تاياۋدا مەملەكەتتىك باجى باس مەكەمەسى «باجى تاپسىرۋ سەنىمدىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋگە قاتىستى ىستەر جونىندەگى حابارلاندىرۋىن» جاريالاپ، 2020 - جىلى 1 - قاڭتاردان باستاپ باجى تاپسىرۋشىلاردىڭ زاڭدا بەلگىلەنگەن مەرزىم شەگى بويىنشا باجى تاپسىرۋى مالىمدەلمەۋ، باجى سوماسى تاپسىرىلماۋ، ماتەريالدارى ەستەلىككە الىنباۋ سياقتى ىستەر تۋىلسا ٴارى ونى تولىقتاعان بولسا، بەلگىلەنگەن شەكتى مەرزىم ىشىندە باجى باسقارۋ ورگانىنا باجى تاپسىرۋ سەنىمدىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋدى ٴوتىنىش ەتۋىنە بولادى دەپ ايقىن بەلگىلەندى. باجى تاپسىرۋ سەنىمدىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋ باجى تاپسىرۋشىلاردىڭ زاڭ بويىنشا سەنىمدى باجى تاپسىرۋ تانىمىن كۇشەيتۋىنە دەم بەرىپ جانە جەتەكشىلىك ەتىپ، سەنىمدى نەگىز ەتكەن جاڭاشا باجى ىستەرىن باقىلاۋ - باسقارۋ مەحانيزمىن ورناتۋعا ٴتيىمدى.

    سوڭعى جىلداردان بەرى ەلىمىزدىڭ قوعامدىق سەنىمدىلىك جۇيەسى قۇرىلىسىنىڭ ناتيجەسى كورنەكتى بولىپ، سەنىمدىلىكتى دارىپتەۋ، ادالدىققا ٴمان بەرۋ، ادالدىققا بويسۇنۋ سىندى قوعامدىق اۋقىم كۇن سايىن كۇشەيدى. الايدا، سەنىمسىزدىك سۋبيەكتىن باسقارۋدا، كىرىسكە ٴمان بەرىپ، شىعىسقا نەمقۇرايدى قاراۋ ماسەلەسى ورىن تەۋىپ وتىرعانىن؛ سەنىمسىزدىك قارا تىزىمدىگىنە ەنگىزىلگەندەر كوپ بولعانىمەن، قاتىستى شەگىنۋ مەحانيزمى كەمەلدى بولماي وتىر. بۇلار بەلگىلى دارەجەدە ەلىمىزدىڭ قوعامدىق سەنىمدىلىك جۇيەسى قۇرىلىسىنىڭ تۇتاس تۇلعالىق ونىمدىلىگىنە ىقپال جاساپ، قوعامدىق قايشىلىقتاردى وڭاي قالىپتاستىرادى. سوندىقتان، سەنىمدىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ مەحانيزمىن ورناتۋعا، كەمەلدەندىرۋگە ٴمان بەرىپ، سەنىمسىزدىك ارەكەتتەرىن جازالاۋ تەبىنىن ارتتىرۋمەن بىرگە، سەنىمدىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ يكەمدىلىگىن ۇزدىكسىز ارتتىرىپ، ەكەۋىنىڭ ٴبىرىن - ٴبىرى جەبەۋىنە، ٴبىر - بىرىنە ساي كەلۋىنە مۇمكىندىك جاراتۋ كەرەك. 

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى