اۋىل - قىستاق تاقىرىبىنداعى جاسامپازدىق ءداۋىردىڭ شىرايىن اشا ءتۇسۋى كەرەك

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 03:34:30 28/05/2020

    رۋحاني جەتەكشىلىكتى كورنەكتىلەندىرىپ، قازىرگى زامانعى اۋىل - قىستاق جاڭا ادامدارىنىڭ وبرازىن سومداۋ كەرەك

    تىڭ قوعامدىق اماليات بارىسىندا، «جاڭا ادامدار» جاڭاشا ءمان الىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ بەلگىسىنە اينالدى. «كاسىپ اشۋ تاريحىنداعى» لياڭ شىڭباۋ، «كاۋدەلگى دۇنيەدەگى» سۇن شاۋ - ان، سۇن شاۋپيڭ سياقتى تۇرلىشە تاريحي كەزەڭدەگى داۋىرلىك جاڭا ادامدار زامان رۋحىن ۇيىستىرىپ، جۇرت كوڭىلىن جەلپىندىرىپ، ادامدى وزىنە باۋرايتىن ونەگەلىك قۇن مەن جەتەكشىلىك رول اتقاردى. جاڭا داۋىردەگى اۋىل - قىستاق تاقىرىبىنداعى شىعارمالار رۋحاني جەتەكشىلىك رولىن كورنەكتىلەندىرىپ، قازىرگى زامانعى ادەبي كەيىپكەرلەرگە كوپتەگەن جاندى دا جالىندى وبرازدار قوستى. وسى تىڭ وبرازدار ىشىندە كەدەيلىكتەن قامال الۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندە كۇرەسىپ جاتقان ۇزدىك نەگىزگى ساتى پارتيالى كادرلارى دا، باقىتتى تۇرمىسى ءۇشىن جانكەشتىلىكپەن كۇرەسىپ جاتقان قاراپايىم ديقاندار دا، اۋىل - قىستاقتان قالاعا بارىپ تىڭ تىرلىگىن باستاعان جاڭا توپتاعىلار دا بار. وسىنداي رۋحاني اسەر قۋاتقا يە جاڭا ادامدار ۇلان - قايىر تاريحتىڭ اياق الىسىنا ىلەسىپ، ءوز قۇنىن امالياتتا ايگىلەپ، ادامداردىڭ كوڭىلىن جەلپىنتىپ، العا باسۋعا جەبەيدى.

    مۇنىڭ ىشىندە ءبىرشاما كوپ شىعارمالاردا اۋىل - قىستاقتى كوركەيتۋ بارىسىندا جارىققا شىققان، حالىق بۇقاراسىن تاماشا تۇرمىسقا باستاعان نەگىزگى ساتى پارتيالى كادرلارىنىڭ وبرازىن سومداۋعا كۇش سالىنعان. حى جيانميڭنىڭ دەرەكتى ادەبيەتى «تاۋ پىرىندە» ءداۋىر ۇلگىسى حۋاڭ دافانىڭ اسەرلى ىستەرى باياندالادى. وتىز نەشە جىلدىق جاپالى قۇلشىنىس ارقىلى حۋاڭ دافا قىستاق تۇرعىندارىن باستاپ جيىرما نەشە كيلومەتر توعان قازىپ، قىستاقتاعىلاردىڭ اۋىز سۋ ماسەلەسىن شەشىپ، كوممۋنيستەردىڭ حالىقتىڭ باقىتى ءۇشىن، ەشتەڭەدەن تايسالمايتىن رۋحاني كۇيىن جاندى بەينەلەيدى. جاۋ دىفانىڭ «جەر - سۋ بايانىندا» اۋىل - قالاشىق كادرى ۋ شياۋحاۋ كەدەيلىكتەن قامال الۋ، اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندە قيىنشىلىققا ءدوپ كەلگەندە اۋەلگى سەنىمنەن اينىماي، بۇقارانى باستاپ اۋىل - قىستاقتىڭ مەشەۋ بەت - بەينەسىن وزگەرتىپ، جاڭا داۋىردەگى نەگىزگى ساتى پارتيالى كادرلاردىڭ ۇزدىك ساپاسىن ايگىلەيدى. حۋ پەييۋن «اۋىل - قىستاق ءبىرىنشى شۋجيى» دەگەن شىعارماسىنداعى اۋىل - قىستاقتى اشۋشى باي لياڭنىڭ اتا مەكەنىن كەدەيلىكتەن ارىلتىپ، اۋقاتتاندىرۋ جولىنداعى جانكەشتىلىگى جاس پارتيالى كادرلاردىڭ كەلبەتى مەن جاۋاپكەرلىگىن كورسەتەدى. چىن ي - داننىڭ «تەڭىز بويىنداعى شاقتار» دەگەن شىعارماسىندا باس كەيىپكەر ليۋ شۋلەي - ۇدەرە العا تارتقان، بولاشاعى نۇرلى ءداۋىر تولقىنىنداعىلاردىڭ تيپتىك وبراز رەتىندە كورىنەدى.

    جاڭاشا اۋىل - قىستاق قۇرىلىسى بارىسىندا جارىققا شىققان تىڭ كوزقاراسقا، تىڭ امالياتقا يە جاڭاشا ديقاندار وبرازى - قازىرگى اۋىل - قىستاق تاقىرىبىنداعى شىعارمالاردىڭ بەينەلەۋ بارىسىنداعى بوياۋى قانىق تاعى ءبىر ۇلكەن شوعىرى. گۋان رىنشاننىڭ «التىن اڭعار، كۇمىس تاۋلار» دەگەن شىعارماسى ليۋ چيڭنىڭ «كاسىپ اشۋ تاريحىنداعى»، «كاسىپ اشۋ» ءداستۇرى مەن «جاڭا ادامداردى» جازۋ تاجىريبەسىن قۇلشىنا جالعاستىرىپ، جاڭا داۋىردەگى جاڭاشا ديقانداردىڭ تيپتىك وبرازى فان شاۋشاندى سومدايدى. اۋىل - قىستاق تىڭ تىنىسىنىڭ ىقپالىندا فان شاۋشان بەيجيڭنەن اتا مەكەنى بايياڭليڭگە قايتىپ كەلىپ، اۋىلداستارىن جاپالى كاسىپ اشۋعا باستاپ، اقىرىندا اۋىلداستارىنىڭ تاماشا تۇرمىس كەشىرۋ ارمانىن جۇزگە اسىرادى.

    تاعى ءبىرسىپىرا شىعارمالاردا تاماشا تۇرمىسقا تالپىنعان جاڭا ادامداردىڭ وبرازى بەلسەنە سومدالعان. ولار ساۋلەلەندىرگەن جۇڭگو ديقاندارىنىڭ ەڭبەكشىل دە ەرجۇرەك بولۋداي ءداستۇرلى كوركەم احلاعى، شىدامدىلىعى، قاجىرلىلىعى – جاڭا ءداۋىر ديقاندارىنىڭ قوس قولدارىنا سۇيەنىپ تىڭ تىرلىك جاراتقاندىعىنىڭ تيبى دەۋگە بولادى. چىن ياننىڭ «باتىس استانا حيكايالارى» دەگەن شىعارماسىنداعى لو جياشيۋ، لو جياچىڭ سياقتى اپەكە - باۋىرلار اكەسى لو تيانفۋدىڭ ادالدىقپەن ەڭبەك ەتىپ، الاڭسىز تىرلىك كورۋ سىندى تاربيەسىن مىقتى ۇستانىپ، دۇرىس جولدان جازباي، جاپالى قۇلشىنىستارى ارقىلى ءوز قۇندارىن ايگىلەيدى. ا نايدىڭ توراپ رومانى «شىعسقا جوڭكىلگەن الىپ ءدارياسىندا» لەي دۇڭباۋ، سۇڭ يۇنحۇي سىندى ەكى وبراز سومدالعان. مۇنداعى لەي دۇڭباۋ بۇكىل قىستاقتاعىلاردى باقۋاتتى تۇرمىسقا باستاعان اۋىل - قىستاق رەفورماشىلارىنىڭ ۋكىلى بولسا؛ ال سۇڭ يۇنحۇي ىسىلعان تەحنيكالىق قابىلەتىمەن ونەركاسىپ قۇرىلىسىنا ات سالىسادى، ەكەۋى دە ءتۇرلى تاسىلمەن رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋ ۇلى تولقىنىندا كەڭ ءورىس اشۋعا بارىن سالادى.

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى