اۋىل - قىستاق تاقىرىبىنداعى جاسامپازدىق ءداۋىردىڭ شىرايىن اشا ءتۇسۋى كەرەك

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 03:34:30 28/05/2020

    تاڭداۋلى ءداستۇردى توعىستىرىپ، اۋىل - قىستاق جازۋشىلىعىنىڭ تىڭ ءورىسىن اشايىق

    قازىرگى زامان جۇڭگو ادەبيەتىنىڭ اۋىل - قىستاق جازۋشىلىعىندا لۋشۇن قاتارلىلار كوش باستاعان 4 - مامىر جاڭا ادەبيەت داستۇرىنە مۇراگەرلىك ەتىلگەن، جاۋ شۋلي، ليۋ چيڭدەر ۋاكىلدىك ەتكەن تاريحي داستاندار، چىن سۇڭۋىن، ۋاڭ زىڭچيدەر ۋاكىلدىك ەتكەن پوەزيالىق ءداستۇر اۋىل - قىستاق تاقىرىبىنداعى ادەبيەتتىڭ جاڭا پاراعىن اشتى.

    قازىرگى زامانعى اۋىل - قىستاق تاقىرىبىنداعى جازۋشىلىق جۇڭحۋا ۇزدىك ءداستۇرلى مادەنيەتىنىڭ ىشكى ءمانىن اشىپ، وركەنيەتتى اۋىل سالتى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتتى. گۋان رىنشاننىڭ «مەزگىل»، ما پيڭنىڭ «اسقاق اۋەن» سياقتى شىعارمالارىندا، ءبىر جاعىنان، قازىرگى كەزدەگى اۋىل - قىستاقتىڭ رۋحاني تۇرمسىنا ىشكەرلەي باقىلاۋ جۇرگىزىپ، وي جۇگىرتىلسە؛ تاعى ءبىر جاعىنان، جۇڭحۋنىڭ مادەنيەت ءداستۇرىنىڭ پايدالى جاقتارىن قابىلداپ، اۋىل - قىستاقتى كوركەيتۋگە ءنار بەرەدى.

    قازىرگى زامانعى اۋىل - قىستاق تاقىرىبىنداعى جازۋشىلىق توڭكەرىستىك مادەنيەت پەن سوتسياليستىك العاباسار مادەنيەتكە مۇراگەرلىك ەتىپ، اۋىل - قىستاقتى كوركەيتۋگە رۋحاني كۇش - قۋات قوسادى. لي ميڭچۇننىڭ «تاۋداعى وداقتاستار» دەگەن شىعارماسىندا اۋىلداستارىن كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋعا باستاعان جاڭا داۋىردەگى كوممۋنيس شى شىڭنىڭ، سونىمەن بىرگە، ونىڭ اتاسى ساقا توڭكەرىسشى، ساقا قىزىل ارميا جاۋىنگەرى شى شيننىڭ وبرازى سومدالعان. توڭكەرىس جىلدارىندا شى شين قىستاق تۇرعىندارىن باستاپ ەزگىگە قارسى تۇرىپ، قوجايىندىق ورىنعا شىقسا، جاڭا داۋىردە شى شىڭ قىستاقتاعىلاردى كەدەيلىكتەن قۇتىلىپ، باقىتتى تۇرمىسقا قۇلشىنۋعا باستايدى، مۇندا ەكى ءتۇرلى بايانداۋ جەلىسى ءوزارا الماستىرىلا ورىستەتىلۋ ارقىلى بىرنەشە ۇرپاق كوممۋنيستەردىڭ اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاي، حالىققا باقىت جاراتقاندىعى بەينەلەنەدى. «جىلى لەبىز: كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋدان قامال الۋداعى شانشي حيكايالارى»، «ءومىردىڭ شۋاقتى كۇندەرى: حۋنان شياڭشي شىبادۇڭ قىستاعىنىڭ اڭگىمەلەرى»، «تۇڭجياڭنىڭ سۋى جىلى سۋ» سياقتى شىعارمالاردا كوممۋنيستەردىڭ ءورىس اشا العا ىلگەرىلەپ، شارۋالارعا باقىت جاراتقان قازىرگى زامانعى رەالدىق اسەرلى باياندالعان.

    سونىمەن بىرگە، جۇڭحۋا ەستەتيكالىق رۋحىمەن جۇڭگولىقتاردىڭ تاماشا تۇرمىس جاراتقان ۇلى امالياتىنا سالىستىرمالى نازار اۋدارىلىپ، جۇڭگولىق ەرەكشەلىككە، جۇڭگو ستيلىنە، جۇڭگو ارىنىنا يە قازىرگى زامانعى اۋىل - قىستاق اڭگىمەلەرىن جازۋعا قۇلشىنا كۇش سالۋ كوپتەگەن جازۋشىلاردىڭ سانالى ىزدەنىسىنە اينالدى. گى في «كوكتەم سامالىندا» ادەبي كوركەم تىلمەن وتكەننىڭ كارتيناسىن سالادى. ونىڭ وتكەنگە نازار اۋدارىپ وتىرعانى - بايىرعى رۇليجيا قىستاعى، ونداعى باس كەيىپكەر جاۋ مىڭشۋ مەن ونىڭ سۇڭ داۋىرىنەن قالعان «جىنليۋ»، «تيڭيۇن» دەگەن ەكى بايىرعى مۋزىكا اسپابى جانە ماعىنالى دا ءماندى قويۋ ءتۇس العان كىسىلىك جول - جوسىن. فۋ شيۋيىڭ دە ءبىزدىڭ مادەنيەت داستۇرىمىزگە نازار اۋدارادى، ول «جات بولۋ» دەگەن شىعارماسىندا جۇڭگو اۋىل - قىستاق شىعارماشىلىعىنداعى كوركەم بەينەلەۋ ستيلىن جالعاستىرا تۇسۋگە كۇش سالعان، ونىڭ اڭگىمەسىندە فاڭسۇن قىستاعىنىڭ تابيعي كەلبەتى بايىرعى تاۋ - وزەندەردىڭ كوركەم سۋرەتىندەي تاماشا بەينەلەنىپ، كوركەم اۋىل - قىستاقتىڭ مايەگى بولعان ەستەتيكالىق ىشكى ءمان جەتكىزىلگەن.

    ءداۋىر شىندىعىنا تامىر تارتىپ، ۇزدىك ءداستۇرلى مادەنيەتپەن توعىستىرا جازىپ، قازىرگى زامانعى اۋىل - قىستاق تاقىرىبىنداعى شىعارماشىلىقتىڭ اۋىل - قىستاقتىڭ كوركەيگەن اياق الىسى مەن جۇڭگو قوعامىنداعى تەرەڭ وزگەرىستەردى بەلسەنە ەستەلىككە الۋ كەرەك. ۇلى اماليات بارىسىنداعى كۇرەستە ەل جۇرەگىن ەلجىرەتەر اڭگىمەلەر كۇن سايىن جارىققا شىعىپ، جازۋشىلارىمىزدى بورىشتارىن باتىلدىقپەن ارقالاپ، داۋىرلىك وبرازداردى سومداۋ مەن تاريحي داستاندىق قۇنعا يە كلاسيكالىق ايگىلى شىعارمالار جازۋعا ۇندەيدى.

    اۆتوردىڭ قىزمەت ورنى: شانشي پەداگوگيكا داشۋەسىنىڭ ادەبيەت ينستيتۋتى

ماقالانى اۋدارعان:تۇردان جاناقىن ۇلى

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى