ەلىمىزدەگى 2 - دارەجەلى قورعالاتىن حايۋانات - اق باۋىر بەكىرە تۇڭعىش رەت جاساندى جولمەن كوبەيتىلىپ، تىڭ قامال الىندى

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 03:59:08 22/07/2020

 

    عىلىم – تەحنيكا گازەتىنىڭ ءتىلشىسى لي لي - يۇن

 

    7 - ايدىڭ 17 - كۇنى شينجياڭ ي - حى بەكىرە شارۋاشىلىعى عىلىم - تەحنيكا شەكتى سەرىكتىگى، جۇڭگو سۋ ونىمدەرىن عىلمي زەرتتەۋ اكادەمياسىنىڭ حيلۇڭجياڭ سۋ ونىمدەرىن زەرتتەۋ ورنى، ىلە وزەنى الابىن اشۋ، باسقارۋ مەكەمەسى قۇرعان بىرلەسكەن عىلمي زەرتتەۋ ۇيىرمەسىنىڭ اق باۋىر بەكىرەنى جاساندى جولمەن ءوسىرۋ تەحنيكاسىنان ءساتتى قامال الىپ، مەملەكەتتىك 2 - دارەجەلى قورعالاتىن حايۋانات __ اق باۋىر بەكىرەنى تۇڭعىش رەت جاساندى جولمەن وسىرگەنىن جاريالادى.

    وسى ۇيىرمە بىرلەسىپ قامال الۋ ماقساتىمەن 5 - ايدىڭ 21 - كۇنى اق باۋىر بەكىرەنى جاساندى جولمەن ءوسىرۋ جونىندەگى زەرتتەۋىن باستاپ، اق باۋىر بەكىرەنىڭ 120 مىڭ دانا ۋىلدىرىعىنا قول جەتكىزىپ، جاساندى جولمەن ۇرىقتاندىرعان، ەسەپتەۋ ناتيجەسىندە بالىق ۋىلدىرىعىنىڭ ۇرىقتانۋ شاماسى %50 كە جەتكەن؛ قول جەتكىزىلگەن 25 مىڭ 200 اق باۋىر بەكىرە شاباعىنىڭ جەتىلدىرىلۋ شاماسى %42 كە، ۋىلدىرىقتىڭ شاباققا اينالۋ شاماسى %42 كە جەتكەن. وسى اق باۋىر بەكىرە شاباقتارى 50 كۇن دەن قويا جەتىلدىرۋ ارقىلى مۇنىڭ تاعى دا 6 مىڭى قاتارعا قوسىلىپ، ۇلكەندىگى 6 سانتيمەتردەن اسقان، قازىر شاباقتاردىڭ جەتىلۋ جاعدايى جاقسى، ازىقتانۋ قۋاتى كۇشتى. وسى رەتكى اق قاپتال بەكىرەنى جاساندى جولمەن جەتىلدىرۋ تەحنيكاسىنان ءساتتى قامال الىنۋى شينجياڭ ىلە وزەنى الابىنىڭ ەكولوگياسىن قورعاۋ قىزمەتىنىڭ، وتە - موتە، اق باۋىر بەكىرەنى قورعاۋ، ءوسىرۋ، وزەنگە قويا بەرۋ قىزمەتىندە سەكىرمەلى دامۋدىڭ جۇزەگە اسىرىلعانىن اڭعارتتى.

    جۇڭگو سۋ ونىمدەرى عىلىم - تەحنيكاسىن زەرتتەۋ اكادەمياسى حيلۇڭجياڭ سۋ ونىمدەرىن زەرتتەۋ ورنىنىڭ باستىعى جاڭ يىڭ بىلاي دەدى: اق باۋىر بەكىرە (عىلمي اتى: nudiventris Acipenser) بەكىرە تۇقىمداسىنا جاتاتىن بالىق ءتۇرى. بۇرىن «چيڭحۋاڭ بالىعى» دەپ اتالاتىن، ءاسىلى قارا تەڭىز، كاسپي تەڭىزى جانە ارال تەڭىزى الابىندا تىرشىلىك ەتەتىن، كەڭەس وداعى 1933 -، 1934 - جىلدارى ونى بالقاش كولىنە سالعان ءارى سول ارقىلى ەلىمىزدىڭ ىلە وزەنىنە ەنگەن، ول ىلە وزەنى الابىنداعى وزگەشە بالىق ءتۇرى سانالادى. وتكەن عاسىردىڭ 60 -، 70 - جىلدارى ىلە وزەنى الابىندا اق باۋىر بەكىرەنىڭ جىلدىق اۋلانۋ مولشەرى 40 تونناعا جەتىپ، ىلە وزەنى الابىنداعى سۋدا تىرشىلىك ەتەتىن ماڭىزدى جابايى حايۋانات تۇرىنە اينالعان.

    وتكەن عاسىردىڭ 90 - جىلدارىنان باستاپ، تەكتەۋسىز الباتى اۋلاۋ سياقتى فاكتورلارعا بايلانىستى، ىلە وزەنى الابىنداعى اق باۋىر بەكىرە سانى كۇرت ازايىپ، قۇرىپ - جوعالۋ حاۋپىنە ۇشىراپ، مەملەكەتتىك 2 - دارەجەلى، شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونى بويىنشا 1 - دارەجەلى قورعالاتىن حايۋانات قاتارىنا ەنگىزىلگەن. 21 - عاسىردىڭ باس شەنىندە، مەملەكەت پەن جەرگىلىكتى ۇكىمەت اق باۋىر بەكىرەنىڭ تىرشىلىك ورتا جاعدايىنا ايرىقشا نازار اۋدارىپ، قوماقتى قارجى قوسۋ ارقىلى ءارقايسى جاقتاعى كۇشتەردى ۇيىمداستىرىپ، قامال الۋ قىزمەتىن ورىستەتتى، الايدا سول كەزدەگى جاساندى جولمەن جەتىلدىرۋ، شاباقتاردى باعۋ سياقتى تەحنيكالىق ماسەلەلەرگە بايلانىستى، اق قاپتال بەكىرەنى جاساندى جولمەن كوبەيتۋ قىزمەتى تابىستى بولماعان.

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى