حالىققا اناعۇرلىم كوپ تاڭداۋلى تۋىندىلار تارتۋ ەتۋىمىز كەرەك

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 03:18:50 22/12/2020

    حالىققا اناعۇرلىم كوپ تاڭداۋلى تۋىندىلار تارتۋ ەتۋىمىز كەرەك

    لي يۇنلەي

 

    كىندىك ءسوز

    ليۋ چيڭ تۇرمىستاعى اڭگىمەلەردەن كوركەمدىك ەستەتيكا الىپ، «تاريحتىڭ» بايسالدىلىعى مەن «پوەزيانىڭ» ليريكالىعىن جاندى ۇشتاستىرا وتىرىپ، ءداۋىردىڭ تاريحي داستانىن جازدى.

    لۋ ياۋدىڭ «رەليزمى» باجايلاپ قاراعانعا قاراپايىمداۋ كورىنگەنىمەن، امالياتتا تاريحتاعى باسقا رەاليزمدەرمەن ۇقساي بەرمەيدى، وعان لۋ ياۋدىڭ وزگەشە جاسامپازدىعى جانە ونىڭ دۇنيە جونىندەگى ويلارى مەن پوزيتسياسى مايەك بولعان.

    جاڭا ءداۋىر كوز ايامىزدى كەڭەيتە تۇسۋمەن بىرگە، تىڭ تاجىريبەلەر دە سيلادى. ءبىز ليۋ چيڭ، لۋ ياۋ جانە ولارمەن زامانداس تاڭداۋلى جازۋشىلاردىڭ تىڭ تۇرمىس تاجىريبەلەرىنە تەرەڭ تامىر تارتۋىمىزعا دا، بايىرعى جانە قازىرگى، جۇڭگونىڭ جانە شەتەلدىڭ سارا تۋىندىلارىنان تولىق ۇلگى الىپ، ناعىز وزگەشە سيپاتتاعى تۋىندىلار جاراتۋىمىزعا دا بولادى.

    جاڭالىق اشۋ – ادەبي جاسامپازدىقتىڭ جانى، جاڭالىق اشۋ مەن شىعارماشىلىق تابىس بولماعان جەردە سارا ادەبي تۋىندى دا بولماق ەمەس. ۋاقىت وتكەن سايىن ءبىز قاشان دا سارا تۋىندىلار دۇنيەگە كەلگەن داۋىرگە سوقپاي كەتپەۋىمىز كەرەك، سوندا عانا ونداعى جاڭالىقتىڭ قايدا ەكەنىن انىق بايقاي الامىز. ليۋ چيڭ، لۋ ياۋ دەگەندەر جۇڭگو وسىزامان ادەبيەتىنىڭ تۇرلىشە داۋىرىندەگى سارا تۋىندى جاراتۋداعى شوقتىعى بيىك جازۋشىلار، ولار ءوز داۋىرىندە قالاي جاڭالىق اشا الدى؟ ولاردىڭ جاسامپازدىق تاجىريبەلەرى بۇگىنگىلەر ءۇشىن قانداي وي سالادى؟

    «ولەڭ زامان اۋقىمىنا ساي كەلسە، جاڭعىرىپ جاڭارا بەرەدى» دەگەندەي، جۇڭگو قوعامىنىڭ دامۋىنا ىلەسە، كوپتەگەن جازۋشىلارىمىز رەالدىققا تەرەڭ بويلاپ، ءداۋىر رۋحىن ايگىلەۋمەن بىرگە، باتىلدىقپەن قامال الىپ، ءورىس اشا جاڭالىق اشىپ كەلەدى. ولاردىڭ شىعارمالارىن ءوز ستيلدەرىنىڭ ءورىس تابۋى دەۋگە دە، ادەبي ءداستۇردىڭ جاڭالانۋى دەۋگە دە بولادى. بۇل ءبىزدىڭ ادەبي جاسامپازدىقتا جاڭالىق اشۋدىڭ مۇمكىندىگى جونىندە ىشكەرىلەي وي جۇگىرتىپ، جاڭا داۋىردە تىڭ سارا تۋىندىلار جاراتۋىمىز ءۇشىن شابىت بەرەدى.

    قايناعان رەال تۇرمىستان ءداۋىر داستانىن جازايىق

    ادەبيەت ادامدى اسەرگە بولەيتىن كۇش – قۋات رەتىندە ءومىردى تياناق ەتەدى. بۇل جونىندە جازۋشى ليۋ چيڭ ەڭ تاماشا دالەلدەر ايتادى. ليۋ چيڭنىڭ «كاسىپ جاراتۋ تاريحى» دەگەن شىعارماسى وسىزامان ادەبيەتىندەگى سارا تۋىندى بولىپ، مۇنداعى جاڭالىق نەگىزىنەن تاقىرىپ، قۇرىلىم، ستيل، كەيىپكەرلەردى سومداۋ جاعىنان بەينەلەنەدى. تاقىرىپ جاعىنان العاندا، «كاسىپ جاراتۋ تاريحىندا» قاموتان (باقالىق) دەگەن وسى شاعىن قىستاقتىڭ مويىنسەرىكتەسۋ جولى نەگىزگە الىنعانمەن، الايدا ليۋ چيڭ «جۇڭگو اۋىل – قىستاقتارىندا نەلىكتەن سوتسياليستىك توڭكەرىس جۇرگىزىلدى جانە وسى رەتكى توڭكەرىس قالاي جۇرگىزىلدى» دەگەن ۇلكەن تاقىرىپقا جاۋاپ بەرمەكشى بولعان. مىنە، بۇل شىت جاڭا داۋىرلىك ماسەلە ءارى تاريحي داستان تانىمىنا يە شەشىم بولىپ تابىلادى. ءدال وسى ءبىر كەلەلى تاقىرىپتىڭ ماڭىزىن تانىپ جەتكەن ليۋ چيڭ حۋاڭپۋ قىستاعىندا 14 جىل تابانداپ تۇرىپ، قىستاق تۇرعىندارىمەن بىرگە مويىنسەرىكتەسۋ بارىسىن بىرگە باستان كەشىرىپ، ولاردىڭ كاسىپ جاراتۋى مەن جان دۇنيەسىن ەستەلىككە الادى.

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى