汉文 ىلە اقپارات تورابىنا حوش كەلدىڭىزدەر!
”اعاش ساڭىراۋقۇلاق اكادەميكتىڭ“ اۋىل سۇيىسپەنشىلىگى
2022-10-08 16:02:58     كورىلىم:رەت كەلۋ قاينارى:تيانشان تورى  جاۋاپتى رەداكتور:جازيرا بولاتباي قىزى

شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ تىلشىلەرى زوۋ دو - ۋي، مىڭ حانچي


تاعى ءبىر مول ءونىمنىڭ توبەسى كورىنگەن قوڭىر كۇز. جادىراعان كۇن شۋاعىندا، شانشي ولكەسى جاشۇي اۋدانى جينمي قىستاعىنىڭ اتىزىنداعى جىلىجايدا ساڭىراۋقۇلاق قالتالارى قاز - قاتار ءىلىنىپ، شوق - شوق اعاش ساڭىراۋقۇلاقتار جايقالىپ تۇر.

”قازىرگى ءوسۋ جاعدايى قالاي؟“، ”ءونىم مولشەرىنە ىقپال جاسايتىن ماسەلەلەر شەشىلدى مە“؟ مىڭ شاقىرىم شالعايداعى جيلين اۋىل شارۋاشىلىعى داشۋەسىنىڭ كەڭسەسىندە جۇڭگو ينجەنەريا اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى، باكتەريا ءىلىمىنىڭ مامانى لي يۇي بەينەبايلانىس ارقىلى تاپتەشتەي سۇراستىرۋدا.

ىندەت سەبەبىنەن بارۋعا قولايسىز بولعاندىقتان، لي يۇي اعاش ساڭىراۋقۇلاقتىڭ ءوسۋ جاعدايىنان ۇنەمى الاڭداۋلى ەدى. ”باس شۋجي شي جينپيڭ كىشكەنتاي اعاش ساڭىراۋقۇلاقتى ۇلكەن كاسىپ سالاسى دەپ تۇراقتاندىردى، ول ارقىلى شارۋالاردىڭ كىرىس ارتتىرىپ اۋقاتتانۋىن ىلگەرىلەتۋىمىز كەرەك“!

2020 - جىلى 4 - ايدىڭ 20 - كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ جاشۇي اۋدانى جينمي قىستاعىنا كەلىپ قىزمەت تەكسەردى، قىستاقتىڭ باۋلۋ ورتالىعىنا، اعاش ساڭىراۋقۇلاق وسىرىلەتىن زەردەلى، تۇتاسقان جىلىجايعا كىرىپ، اعاش ساڭىراۋقۇلاقتىڭ سورتىمەن جانە ەگۋ بارىسىمەن تانىسىپ، اعاش ساڭىراۋقۇلاقتىڭ باعاسى، ساتىلۋ جولدارى جانە قىستاق تۇرعىندارىنىڭ كىرىسى سياقتىلاردى سۇراستىرىپ، ولاردىڭ كىشكەنتاي اعاش ساڭىراۋقۇلاقتى ۇلكەن كاسىپ سالاسىنا اينالدىرعاندىعىن القادى.

”سول كۇنى كەشتە، قىستاق كادرى ماعان تەلەفون بەرىپ وسىنى ايتتى، سول كەزدەگى جاعداي ءالى ەسىمنەن كەتپەيدى“. اڭگىمەسىن ايتا ءجۇرىپ، لي يۇي شاتتانا كۇلدى.

جينمي قىستاعى چينليڭ تاۋىنىڭ قويناۋىندا، جەرگىلىكتى ورىننىڭ اعاش ساڭىراۋقۇلاق ەگۋ تاريحى ۇزاق، الايدا ۇنەمى ”تابيعاتقا سۇيەنىپ كۇن كورىپ“، بايىرعى تەحنيكانى پايدالاناتىن.

2017 - جىلى جەرگىلىكتى ورىندا تەكسەرۋ جۇرگىزگەن لي يۇي جينمي قىستاعىنا ءوسىرۋ تەحنيكاسىن وزگەرتۋ، ساڭىراۋقۇلاق قالتاسىن الماستىرۋ ”رەتسەبىن“ ۇسىنادى، الايدا شارۋالار: سەنىڭ كەلگەنىڭە بىرنەشە كۇن عانا بولدى، جاعدايدى بىزدەن ارتىق بىلەسىڭ بە؟ - دەپ تويتارادى.

”ەگىپ سىناپ كورىڭىزدەر، زيان تارتساڭىزدار ماعان ەسەپ بولسىن“. لي يۇيدىڭ ۇجىمى وسىرۋگە باپ كەلەتىن اعاش ساڭىراۋقۇلاق سورتىنىڭ ءبىر ءبولىم قالتاسىن شارۋالارعا تەگىن بەرىپ، ارناۋلى ادام جىبەرىپ قىستاقتا تەحنيكا ۇيرەتەدى.

جارتى جىلدان سوڭ، اعاش ساڭىراۋقۇلاقتىڭ ءونىم مولشەرى %30 ارتادى، شارۋالار تەحنيكانى بۇكىلدەي مەڭگەرگەن سوڭ ءونىم مولشەرى %100 ارتادى. بيىل ءونىم قۇنىنىڭ 21 ميلليون يۋانعا جەتىپ، وتباسىلاردىڭ ورتا ەسەپپەن 15 مىڭ يۋاننىڭ ۇستىندە ارتىق كىرىس كىرگىزەتىندىگى مەجەلەنىپ وتىر.

20 - عاسىردىڭ 90 - جىلدارىندا، باكتەريا زەرتتەۋ سالاسىندا ناتيجەگە قول جەتكىزگەن لي يۇي بىردە اۋىل - قىستاققا ءتۇسىپ تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزۋ بارىسىندا، شارۋا باۋىرلاستاردىڭ: ”سەندەردىڭ باكتەريانى زەرتتەي بەرگەندەرىڭنىڭ نە پايداسى بار؟ بۇقارا اقشا تاباتىنداي بىردەڭە زەرتتەسەڭدەر بولماي ما“؟ - دەگەن سۇراۋىنا تاپ بولادى.

وسى سۇراق ونىڭ داشۋە بىتىرگەن سوڭ نەگىزگى ساتى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ الدىڭعى شەبىنە تامىر تارتقان 10 جىلىن ەسىنە تۇسىرەدى، جاپالى ەڭبەك ىستەپ، كۇنگە كۇيىپ جۇرگەن شارۋالاردىڭ تويىپ تاماقتانىپ، جىلى كيىنسەم دەگەن ارمانىن ەسىنە تۇسىرەدى.

”تاجىريبەحاناداعى زەرتتەۋ ساندى مالىمەتتەرىن شارۋالاردى اۋقاتتاندىراتىن جەتىستىككە، ءسوز جوق، اينالدىرۋ كەرەك“. وسىدان باستاپ، ول جەر - جەردەن ساڭىراۋقۇلاق وسىرۋگە پايدالانىلاتىن، جالپىلاستىراتىن جەر قاراستىرىپ، شارۋالارعا جەرگىلىكتى ورىننىڭ جاعدايىنا قاراي ىستەۋدى باسى - قاسىندا ۇيرەتەدى.

پارتيا 18 - قۇرىلتايىنان بەرى، باس شۋجي شي جينپيڭ كەدەيلەردى دالمە - ءدال سۇيەمەلدەۋ، كەدەيلىكتەن دالمە - ءدال ارىلتۋ جوباسىن العا قويدى. لي يۇي ۇجىمدى باستاپ ”وڭتۇستىكتىڭ ساڭىراۋقۇلاعىن سولتۇستىكتە ءوسىرۋ“، ”سولتۇستىكتىڭ اعاش ساڭىراۋقۇلاعىن وڭتۇستىككە قاراي كەڭەيتۋ“ سياقتى ازىقتىق باكتەريا كاسىپ سالاسى ارقىلى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ ستراتەگياسىن بار كۇشپەن ىلگەرىلەتىپ، ازىقتىق باكتەريا عىلىم - تەحنيكاسىمەن كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋدىڭ وزگەشە ۇلگىسىن تاپتى.

جيليننىڭ ۋاڭچيڭى، جىجياڭنىڭ چيڭيۋانى، سانشيدىڭ لينشيانى، گۇيجوۋدىڭ تۇڭرىنى، حىبەيدىڭ فۋپيڭى... لي يۇي شار تاراپتاعى اۋىل - قىستاق الدىڭعى شەبىن شيىرلاپ، ۇجىمدى باستاپ بۇكىل ەلدىڭ جەر - جەرىنەن 20دان ارتىق ازىقتىق باكتەريا تەحنيكاسىن جالپىلاستىرۋ بازاسىن قۇردى.

كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ بارىسىندا، لي يۇي كوپتەگەن جەردە شارۋالارمەن بىرگە تاماقتانىپ، بىرگە جاتىپ، بىرگە ەڭبەك ىستەپ، ولاردىڭ ەڭ سەنىمدى سىرلاسىنا اينالادى. ”قيىنشىلىعىمىز بولسا ’اعاش ساڭىراۋقۇلاق اكادەميكتى‘ ىزدەيمىز، ءبىز ونىڭ ايتقانىنا سەنەمىز“... كەيبىرەۋلەر اۋقاتتانعان سوڭ وزدىكتەرىنەن لي يۇيدىڭ ۇجىمىنا قوسىلىپ، ەگۋدەن ۇلگى كورسەتۋشى تەحنيك مىندەتىن باتىلدىقپەن ارقالادى.

2021 - جىلى 2 - ايدىڭ 25 - كۇنى، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك قورىتىندىلاۋ، ماداقتاۋ - سيلاۋ جينالىسىندا ”كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ مەملەكەتتىك ۇلگىسى“ داڭق اتاعىن بەرگەندە، لي يۇي باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ”’كىشكەنتاي ساڭىراۋقۇلاق ۇلكەن كاسىپ سالاسى‘ دەپ القاعانىنا“ العىس ايتتى، باس شۋجي كۇلىمسىرەپ تۇرىپ: ”سىزدەردىڭ بۇلارىڭىز ۇلكەن ينجەنەريا“! - دەدى.

”جۇڭگودا ازىقتىق باكتەريانى زەرتتەۋ كوپ بولعانىمەن، قۋاتتى ەمەس، قازىر ءالى ءبىرتالاي سورتتى شەتەلدەن ەنگىزەمىز“. 78 جاسقا كەلگەن لي يۇي قاي - قاشان دا اۋىل - قىستاقتى، شارۋالاردى كوڭىلىندە ساقتاپ، جەر - جەرگە توقتاۋسىز شاپقىلادى. كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ جاپپاي جەڭىسكە جەتكەن سوڭ، اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋدى ىلگەرىلەتۋگە كۇش قوسۋ لي يۇيدىڭ تاعى ءبىر ارمانىنا اينالدى.

”ۇلكەن ينجەنەريانىڭ“ اياق الىسىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن، ول ونەركاسىپتەندىرۋ وي جەلىسى ارقىلى ازىقتىق باكتەريا ەرەكشە كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋىنا جەتەكشىلىك ەتىپ، تۇتاس كاسىپ سالاسى تىزبەگىن زەردەلىلەندىرىپ، دارەجەسىن ءوسىرىپ وزگەرتۋدى جۇزەگە اسىرۋعا كۇش سالىپ، كىشكەنتاي اعاش ساڭىراۋقۇلاقتىڭ اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋ بارىسىندا كەرەمەتىن كورسەتۋىنە مۇمكىندىك جاسادى.

”قىزمەتى ريتىمسىز، ۇزاق ۋاقىت ۇستەمە جۇمىس جاساعاندىقتان، لي اكادەميكتىڭ قان قىسىمى ىلعي جوعارىلاپ جۇرەدى“. لي يۇيدىڭ ۇجىمىنداعى مۇشەلەر ونىڭ اۋرۋ جانىنا باتىپ قينالعان كەزدە عانا ۇندەمەي شيپاحاناعا جاتاتىندىعىن، تاۋىرلەنە قالسا بولدى، جيناۋ الاڭىنان تابىلاتىندىعىن ايتادى.

جازىق جەردە كەيدە ونىڭ جانىندا سۇيەپ جۇرمەسە بولمايدى، الايدا تاۋعا شىعىپ، سيرەك كەزدەسەتىن ساڭىراۋقۇلاقتى كورگەن كەزدە، ول بۇرىنعىداي اسىعىس جۇگىرىپ بارىپ، قۋانىشى قوينىنا سيماي جەرگە جاتا قالىپ مۇقيات تەكسەرىپ كورەدى.

تاجىريبەحاناسىنا بارعان ادامعا لي يۇي ەڭ جاڭا زەرتتەپ جاساعان جىنتىكتەي وڭدەلگەن ءونىم − ساڭىراۋقۇلاق بالسوقتاسىن ۇسىنادى، ءدامدى ەكەن دەگەنىن ەستىگەندە، قۋانىپ كەتەدى.

”كىشكەنتاي اعاش ساڭىراۋقۇلاق سىندى ’ۇلكەن ينجەنەريانى‘ كۇشەيتىپ، شارۋا باۋىرلاستاردىڭ ءتىپتى دە مول تابىسقا قول جەتكىزۋىنە مۇمكىندىك جاسايمىن“، - دەدى لي يۇي.

(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 10 - ايدىڭ 1 - كۇنى چاڭچۇننەن بەرگەن حابارى)