汉文 ىلە اقپارات تورابىنا حوش كەلدىڭىزدەر!
اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋ سيمفونياسىن اسقاقتاتىپ، باقىتتى تۇرمىستىڭ كارتيناسىن سالدى
2022-01-19 12:17:36     كورىلىم:رەت كەلۋ قاينارى:ىلە گازەتى  جاۋاپتى رەداكتور:گۇلدەن ماقسات قىزى

دۋ لەي (ٴوز ٴتىلشىمىز)


كوك اسپان، اقشا بۇلت استىندا چاپچال سىبە اۆتونوميالى اۋدانى ميلياڭچۋان اۋىلى ادۇنبا قىستاعىنداعى ٴار ٴتۇرلى بولعانىمەن ادامدى وزىنە باۋرايتىن شىت جاڭا تۇرعىن ۇيلەر، سۋرەتىنە ٴسوزى ساي ورنالاستىرىلعان الۋان ٴتۇرلى مادەنيەت تامدارى جاندى دا وبرازدى بەينەگە ەنگەن، اۋىل - قىستاق اراسىنداعى بۇرىنعى بالشىق جولدار كەڭ دە تازا اسفالت جولعا اينالعان؛ رەتتى دە تازا كوشە بويىندا كۇن ەنەرگيالى كوشە شىراقتارى سامسىپ، ٴتۇرلى - ٴتۇستى كورىنىستىك اعاشتار ماۋەلەپ، كورىكتى اۋىل - قىستاقتىڭ وزگەشە كورىنىسى بارلىق جەردە مەنمۇندالايدى...

قىس ماۋسىمىندا ىلە وبلىسىنا توتە قاراستى ورىنداردىڭ اۋىل - قىستاق كوشەلەرىندە جۇرسەڭىز، مۇنداي كورىنىستەردى بارلىق جەردەن كەزىكتىرەسىز. 2021 - جىلدان بەرى وبلىسقا توتە قاراستى ورىندارداعى ٴار دارەجەلى پارتكومدار مەن ۇكىمەتتەر ۇزدىكسىز كۇش سالىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ ساياساتتىق شارالارى مەن قىزمەت جۇيەسىنىڭ اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋگە بىرتىندەپ ورنىقتى ٴوتۋىن ىلگەرىلەتىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ جەتىستىكتەرىن اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋمەن ٴونىمدى ۇشتاستىرۋدى ۇزدىكسىز بەكەمدەپ جانە كەڭەيتىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋ جەتىستىكتەرىن ۇزدىكسىز بەكەمدەپ، اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋدىڭ نەگىزىن ونان ارى نىعايتتى.

كاسىپ سالاسىنىڭ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋدى ىلگەرىلەتىپ، باقىت نەگىزىن نىعايتتى 

كاسىپ كوركەيگەندە عانا اۋىل - قىستاق كوركەيەدى، ەكونوميكا قۇدىرەتتەنگەندە عانا جۇرت قالاۋىنان شىعۋعا بولادى. وتكەن جىلى وبلىسقا توتە قاراستى ورىندار استىقتى ورنىقتىرۋ، جەمىس - جيدەك كاسىبىن كۇشەيتۋ، مال شارۋاشىلىعىن كوركەيتۋ، ەرەكشەلىكتى جەبەۋ نىساناسىن توڭىرەكتەي وتىرىپ، ٴتۇرلى شارا قولدانىپ، ەرەكشەلىككە يە 5 ۇلكەن كاسىپتى كۇش سالا دامىتتى. استىق ٴوندىرىسىن ورنىقتىرۋ نەگىزىندە ەرەكشە ەگىمشىلىك جالپى اۋدانىن 2 ميلليون 170 مىڭ مۋعا جەتكىزدى. «ىلەدە جىلقى شارۋاشىلىعىن شوعىرلاندىرىپ دامىتۋ نىسانىن» ٴساتتى ٴوتىنىش ەتتى، موڭعۇلكۇرەنىڭ قوڭىر سيىرىنىڭ ەتى سياقتى 7 ٴتۇرلى اۋىل شارۋاشىلىق ٴونىمى «مەملەكەتتىك ايگىلى، ەرەكشە، ساپالى، جاڭا اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى تىزىمدىگىنە» ەنگىزىلدى، ىلە بالى مەملەكەتتىك جاعراپيالىق بەلگى سيپاتتى ساۋدا ماركاسىنا ٴساتتى تىركەلدى.

توعىزتاراۋ اۋدانى جۇڭگوشا ٴشوپ دارىلەرىندە «ٴبىر قىستاقتا ٴبىر ٴونىم بولۋ» ەرەكشە كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋىن تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتەتىن ٴتۇيىندى اۋدان - قالا رەتىندە بىلتىر شارۋالاردى جەردى اينالىمعا سالۋعا بەلسەنە جەتەكتەپ، كاسىپورىندارمەن سەلبەسىپ، وسى زامانعى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋمەن ۇشتاستىرىپ، جۇڭگوشا ٴشوپ دارىلەردى شوعىرلى، ۇلاسپالى ەگۋ جاعدايىن قالىپتاستىرىپ، ەكونوميكالىق ونىمدىلىكتى جوعارىلاتىپ، شارۋالاردىڭ كىرىسىن ارتتىرىپ، اۋقاتتانۋىنا دەم بەردى.

تاستوبە اۋىلى باقاباي قىستاعىنىڭ تۇرعىنى شۇي چۇنلان ٴوزىنىڭ 14 مۋ جەرىن اينالىمعا سالىپ، جۇڭگوشا ٴدارى ٴشوپ ەگىمشىلىگىن دامىتتى. «جەردى اينالىمعا سالعاندا، ٴبىزدىڭ كوتەرمەگە الۋ اقىمىز ورنىقتى بولىپ، ەگىمشىلىك حاۋىپ - قاتەرىنەن اۋلاق بولامىز. بۇدان سىرت، وتباسىمىزدىڭ ەڭبەككۇشى ازات بولىپ، سىرتقا شىعىپ جۇمىس ىستەۋگە دە، سەلبەستىك كووپەراتيۆىنە قايتىپ كەلىپ ۇساق - تۇيەك جۇمىس ىستەۋگە دە بولادى، وسىلاي بولعاندا كىرىسىمىز ارتىپ، تۇرمىس شارت - جاعدايىمىز بارىنشا جاقسارادى» دەدى شۇي چۇنلان.

بىلتىر باقاباي قىستاعىنىڭ ەكى كوميتەتى «كاسىپورىن+ پارتيا ياچەيكاسى+ شارۋالار وتباسى» سىندى تيجارات ۇلگىسىن قولدانىپ، بۇرىنعى جۇڭگوشا ٴدارى ماتەريالدارى سەلبەستىك كووپەراتيۆى نەگىزىندە توعىزتاراۋ اۋدانىنىڭ شينجيا ٴدارى - دارمەك سەرىكتەستىگىمەن كەلىسىم جاساسىپ، ٴار مۋىن 900 يۋاننان استام باعامەن 7 مىڭ مۋدان استام جەردى اينالىمعا سالىپ، تاسپا ٴشوپ، جابايى شالعام، قاس بوياۋ تامىرى سياقتى جۇڭگوشا ٴشوپ دارىلەردى ەگۋگە پايدالاندى ٴارى بۇقارانى شارۋاشىلىقتى دامىتۋعا ۇيىمداستىرىپ جانە باستاپ، بۇقارانىڭ كىرىسىن ارتتىرىپ، اۋقاتتانۋ سەنىمىن تاسقىنداتتى.

بىلتىر وبلىسقا توتە قاراستى اۋدان - قالالاردىڭ اۋىل - قىستاق ساياحاتى دا ىشكەرىلەي دامىدى. 20 ساياحات دارەتحاناسى، 15 اۆتوكولىك توقتاتۋ الاڭى، 2 ماي قۇيۋ پۋنكتى، 10 حابارلاسۋ نەگىزدىك پۋنكتى جانە 50 ساياحات حالىقتىق تۇسەلحاناسى سياقتىلاردا تۇگەلدەي قۇرىلىس باستالىپ، «ٴۇش قيىن بولۋ، ٴبىر ىركىلىسسىز بولماۋ» ماسەلەسى ٴونىمدى شەشىلدى. موڭعۇلكۇرە اۋدانى 2021 - جىلى جۇڭگونىڭ كورىكتى اۋىل - قىستاقتارىندا سەيىل - سەرۋەن قۇرىپ ساياحاتتاۋدى (جازعى) تانىستىرۋ قيمىلىن ٴساتتى وتكىزدى. «كوكتەمدە گۇل تاماشالاۋ»، «جازدا سالقىنداۋ»، «كۇزدە جەمىس ٴۇزۋ»، «قىستا شارۋالار ساياجايىندا قىزىققا شومۋ» سىندى 18 سارا جول لەنياسى كارتاسىن قۇراستىرىپ تاراتتى. 4 ساياجاي شينجياڭ سەيىل - سەرۋەن اۋىل شارۋاشىلىعى سارا اۋىل - قىستاق ساياجايىنا ەنگىزىلدى، سەيىل - سەرۋەن اۋىل شارۋاشىلىق تيجارات تۇلعالارى 852 گە جەتتى. 1 - ايدان 11 - ايعا دەيىن وبلىسقا توتە قاراستى ورىندار قابىلداعان اۋىل - قىستاقتى ساياحاتتاۋشىلار جيىنى 12 ميلليون 519 مىڭ 400 ادام - رەتكە جەتىپ، 3 ميلليارد 907 ميلليون يۋان كىرىس كىرگىزىلدى.

جۇمىسقا ورنالاستىرۋ اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋگە قۇدىرەتتى قوزعاۋشى كۇش قوستى

بيىل 1 - ايدىڭ 7 - كۇنى قۇلجا قالاسى زىدۇڭ وتباسىلىق قىزمەت وتەۋ شەكتى جاۋاپكەرلىك سەرىكتەستىگىنىڭ تاربيەلەۋ ۇيىندە لەكتور بيلينا باتىرقان قىزى تاربيەلەنۋشىلەرگە بالا باعۋ بىلىمدەرىن ۇيرەتىپ جاتتى. «بىلتىر مەن ىلە پەداگوگيكا داشۋەسىنەن وقۋ بىتىرگەننەن كەيىن، قۇلجا قالاسى زىدۇڭ وتباسىلىق قىزمەت وتەۋ شەكتى جاۋاپكەرلىك سەرىكتەستىگىنە كەلىپ قىزمەت ىستەدىم. ىشكى ولكەلەرگە بارىپ تاربيەلەنۋ ارقىلى قازىر مەن سەرىكتەستىكتەگى لەكتورعا اينالدىم، ايلىق ەڭبەكاقىم ۇستەمە اقىنى قوسقاندا 8 مىڭ يۋانعا جەتتى» دەدى ول.

بيلينا باتىرقان قىزى ىستەيتىن قۇلجا قالالىق زىدۇڭ وتباسىلىق قىزمەت وتەۋ شەكتى جاۋاپكەرلىك سەرىكتەستىگى قۇلجا قالالىق ادام كۇشى بايلىعى جانە قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ مەكەمەسى كۇش سالا سۇيەمەلدەگەن ستۋدەنتتەر شارۋاشىلىق قۇرعان كاسىپورىنداردىڭ ٴبىرى. بىلتىردان بەرى قۇلجا قالاسى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى الدىمەن ويلاستىرۋ ستراتەگياسىنان جازباي، شەبەرلىككە باۋلۋدى كۇشەيتۋ، شارۋاشىلىق قۇرۋ ارقىلى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى جەبەۋ، قىزمەت وتەۋ تۇعىرىن ورناتۋ سياقتى شارالاردى قولدانۋ ارقىلى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ساياساتىن ورنىقتى تياناقتاندىرىپ، جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جاعدايىن ۇزدىكسىز جاقسارتتى.

بىلتىردان بەرى وبلىسقا توتە قاراستى اۋدان - قالالار «ىلە وبلىسىنىڭ جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ارقىلى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ جەتىستىكتەرىن بەكەمدەپ، اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋ جاۋاپكەرلىگىن اشالاۋعا دەم بەرۋ جوباسى» سياقتىلاردى جاساپ تاراتىپ، تۇرلەر بويىنشا شارا قولدانىپ، ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتتى. كەدەيلىكتەن ارىلعانداردىڭ ۇزدىكسىز ورنىقتى جۇمىستانىپ، كىرىستەرىن ارتتىرۋىن ىلگەرىلەتتى. وبلىسقا توتە قاراستى ورىندار كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋى، كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسشى ىستەتۋ قاجەتى، سونداي - اق ەڭبەكشىلەردىڭ كاسىپتەنۋ تىلەگى، وزىندىك ەرەكشەلىگى سياقتىلاردى تىعىز ارقاۋ ەتىپ، كەدەيلىكتەن ارىلعان وتباسىلارداعى ەڭبەككۇشتەردى تەحنيكالىق جاقتان تاربيەلەۋدى مىقتى يگەردى. بىلتىر رەت سانى بويىنشا  165 مىڭ 300 ادامدى ٴتۇرلى كاسىپتىك شەبەرلىك پەن قولدانىلمالى تەحنيكاعا باۋلىدى. سونىمەن بىرگە، ىلە وبلىسىنىڭ جۇمىستانۋعا قىزمەت وتەۋ تورابى، ۋيچات الەۋمەتتىك ٴنومىرى، توراپتا تىكە تاراتۋ سياقتى جاڭا مەديالاردىڭ رولىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، جەلىدە جانە جەلىدەن تىس قىزمەتكەر قابىلداۋ قيمىلىن وتكىزۋدى ۇدايىلاندىردى. جەلىدە جانە جەلىدەن تىس رەت سانى بويىنشا 321 مايدان قىزمەتكەر قابىلداۋ جيىنىن اشىپ، 2 مىڭ 848 كاسىپورىن 52 مىڭ جۇمىس ورنىن جاريالاپ، 20 مىڭ 500 ادام جۇمىسقا ورنالاسۋ توقتامىنا قول قويدى. وبلىسقا توتە قاراستى ورىندارداعى اۋىل - قىستاق بوس ەڭبەككۇشتەرىنەن رەت سانى بويىنشا 458 مىڭ 700 ادام  باسقا سالاعا ويىسىپ كاسىپتەنىپ، كەدەيلىكتەن ارىلعان وتباسىلاردان كەمىندە ٴبىر ەڭبەك قابىلەتى بار  ادامدى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ نىساناسىن ٴبىرشاما جاقسى ورىندادى.

بىلتىر قورعاس اۋدانى سانداۋحى اۋىلى تارجى قىستاعىنىڭ تۇرعىنى ماينۇر ابدىراحمان قىستاق «ەكى كوميتەتىنىڭ» كومەگىندە سانداۋحى اۋىلى يليگى ازىق - تۇلىك مانەرلەۋ شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ ٴوندىرىس جۇمىسشىسىنا اينالدى. «بۇرىن مەن وتباسى ايەلى بولاتىنمىن، كىرىس قاينارىم دا جوق، وتباسىمنىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى دا تىم جاقسى ەمەس ەدى. قىزمەتكە ورنالاسقاننان بەرى، ايلىق كىرىسىم توتەنشە ورنىقتى بولدى، تۇرمىس شارت - جاعدايىم كورنەكتى جاقساردى. بۇدان كەيىن مەن قۇلشىنا قىزمەت ىستەپ، قىزمەتتەستەرىممەن بىرگە ٴونىمدى جاقسى ٴوندىرىپ، كاسىپورىننىڭ دامۋىنا ٴبىر كىسىلىك ۇلەسىمدى قوسامىن»، ـ دەدى ول.

اۋىل - قىستاقتار باقىتتى دا كورىكتى مەكەنگە اينالدى

اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋدە ەكولوگياسى قونىستانۋعا ىڭعايلى بولۋ - شەشۋشى ٴتۇيىن. بىلتىردان بەرى وبلىسقا توتە قاراستى ورىندار ادامداردىڭ قونىس ورتاسى قۇرىلىسىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتىپ، «ٴبىر مىڭ قىستاق ۇلگى كورسەتۋ، 10 مىڭ قىستاقتى رەتتەۋ - وڭاۋ» ينجەنەرياسىن تياناق ەتىپ، كورىكتى اۋىل - قىستاق قۇرۋدى كۇش سالا ورىستەتتى. اۋىل - قىستاق «دارەتحانا توڭكەرىسىن»، سونداي - اق اۋىل - قىستاقتى كورىكتەندىرۋدى، جارىقتاندىرۋدى ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتىپ، اۋىل - قىستاق قۇرىلىسىن باسقارۋ مەحانيزمىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، ەگىنشى - مالشىلاردىڭ قونىستانۋ شارت - جاعدايىن ۇزدىكسىز جاقسارتتى.

بىلتىر وبلىسقا توتە قاراستى ورىندار «قىستاق قۇرىلىسى ولشەمدى، اۋىل - قىستاق كاسىپ سالاسى گۇلدەنگەن، قىستاق جوباسى الدىمەن اتقارىلعان، نەگىزدىك قۇرىلعىلارى تولىق، الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋى كەمەلدى، اۋىل سالتى مەن ەل سالتى جاقسى» سياقتى جاقتاردى ارقاۋ ەتىپ، 146 قىستاقتا اۋىل - قىستاق قونىس ورتاسىن جونگە سالۋدان ۇلگى كورسەتەتىن قىستاق قۇرۋ قيمىلىن اتقارىپ، 17 كورىكتى اۋىل - قىستاقتى سارالاپ شىقتى. قۇلجا قالاسىنان قورعاس قالاسىنا دەيىنگى جوعارى قارقىندىق تاس جولدىڭ 100 شاقىرىمدىق جاسىل ٴدالىز ينجەنەرياسىن اتقارۋعا 241 ميلليون يۋان قارجى قوسىلىپ، ەكى جاعالاۋداعى جاسىلداندىرىلعان بەلدەۋدىڭ جالپى ۇزىندىعىن 227 كيلومەترگە جەتكىزىلىپ، 4 مىڭ 860 مۋ جەر جاسىلداندىرىلىپ، 166 قىستاقتى، 17 مىڭ مۋ جەردى جاسىلداندىرۋ، كورىكتەندىرۋ قىزمەتى ورىندالدى. 

وسى بىرنەشە جىلدا چاپچال اۋدانى ميلياڭچۋان اۋىلى ادۇنبا قىستاعىنىڭ قونىستانۋ ورتاسى ۇزدىكسىز جاقساردى. بىلتىر ادۇنبا قىستاعى وزەن بويىنداعى 70 مۋ ەكولوگيالىق سازدىق جەردى قالپىنا كەلتىرىپ، 3 كيلومەتر سۋ جۇيەسىن اشىپ، ٴبىر مىڭ 600 مەتر ۇزىندىقتاعى مۇجىلعان داۋال، قۇلاعان تامدى رەتتەپ، 22 قاتەرلى ٴۇيدى شاعىپ، كوشە - كوشەنى جاسىلداندىرۋدى جۇزەگە اسىرىپ، ٴبىر كوشەدە ٴبىر كورىنىس قالىپتاستىرىپ، 3 مىڭ 500 تۇپتەن استام ٴتۇرلى قالامشانى تولىقتاپ ەكتى، 40 مىڭ ٴتۇپ راۋشاندى جاڭادان ەكتى.

قىستاق تۇرعىنى رىن دىجۇن تىلشىگە بىلاي دەدى: «كىشكەنتايىمنان ادۇنبا قىستاعىندا تۇرىپ كەلەمىن، بۇرىن بۇقارانىڭ ٴۇيىنىڭ الدى ـ ارتىندا سابان - توپان، مالدىڭ قيى ٴۇيىلىپ جاتاتىن، جولدىڭ ٴبارى توپىراق جول بولاتىن. قازىر ٴار ٴۇيدىڭ الدىنا دەيىن اسفالت جول جاسالىپ، جولدارعا شام ورناتىلدى، كوشە بويىنا كورىنىستىك اعاشتار، جەمىس اعاشتارى جانە گۇل - شوپتەر ەگىلدى. ٴار دۇيسەنبى كۇنى قىستاق تۇرعىندارى بەلسەنە تازالىق ىستەيدى، قىستاقتىڭ ورتا تازالىعى كورنەكتى جاقساردى».

اۋىل - قىستاقتىڭ قونىس ورتاسىن وڭاۋ اۋىل - قىستاقتىڭ بەت - بەينەسىن جاقسارتۋمەن بىرگە، اۋىل - قىستاققا دامۋ ورايىن دا الا كەلدى. جاقىنعى جىلداردان بەرى، ادۇنبا قىستاعى «ەكولوگياسى كۇتىمدەلۋگە ىڭعايلى شاعىن قالاشىق» قۇرۋ سياقتى تالاپتارعا ساي، «توعىز ۇياشىق، ٴۇش كوشەنىڭ» دامۋ ورنىن تۇراقتاندىرۋدى عىلمي جوبالاپ، «ٴۇش وزەك، ٴۇش بەلدەۋ، توعىز بولەك» ورنالاستىرۋىن دەن قويا تۇلعالاپ، اۋىل - قىستاق ورتاسىن اناعۇرلىم جاقسارتتى. قالا ماڭى ەكولوگيالىق ساياحات كاسىبىن زور كۇشپەن دامىتۋ ارقىلى جەرگىلىكتى ورىنداعى جۇرتشىلىقتى وتباسىنان ۇزاماي - اق ساياحاتتىڭ يگىلىگىن كورۋگە باستادى. 

بىلتىر قىستاق تۇرعىنى يىن جىميڭ ٴوز اۋلاسىنان شارۋالار شاتتىعى ساياجايىن اشتى. «بۇرىن مەن نەگىزىنەن سىرتتا ساۋدا ىستەيتىنمىن. قازىر ايەلىم دەمالىسقا شىقتى، ٴوز اۋلامىزدان شارۋالار شاتتىعى ساياجايىن اشىپ، قىستاق تۇرعىنىنان 5 ادامدى جۇمىسقا الدىق، بۇدان كەيىن ساۋدامنىڭ ٴتىپتى دە كۇسەت بولۋىن ٴۇمىت ەتەمىن» دەدى ول.