汉文 ىلە اقپارات تورابىنا حوش كەلدىڭىزدەر!
«ونىڭ كوڭىل بولگەندەرىنىڭ بارلىعى دۇنحۋاڭنىڭ كەزەكتە ٴدوپ كەلىپ وتىرعان ەڭ تىعىز - تاياڭ ماسەلەلەرى»
2022-05-24 10:31:09     كورىلىم:رەت كەلۋ قاينارى:ىلە گازەتى  جاۋاپتى رەداكتور:جازيرا بولاتباي قىزى

«سىزدەر جاقتا جاڭبىر جاۋدى دەيدى عوي»؟

«ٴيا، باس شۋجي، ٴبىز قاتىستى باقىلاۋ - ولشەۋ قىزمەتتەرىن ىستەپ جاتىرمىز».

2019 - جىلى 9 - ايدىڭ 29 - كۇنى مەملەكەت وردەنىن جانە مەملەكەت داڭق اتاعىن بەرۋ سالتى حالىق سارايىنىڭ جينسى زالىندا وتكىزىلدى. باس شۋجي شي جينپيڭ «مادەني ەسكەرتكىشتى قورعاۋدا ەسەلى ۇلەس قوسۋشى» مەملەكەت داڭق اتاعىنا يە بولعان دۇنحۋاڭ زەرتتەۋ ورنىنىڭ قۇرمەتتى باستىعى فان جينشىمەن ىقىلاستى قول الىستى ٴارى دۇنحۋاڭنىڭ جاقىنداعى جاعدايىن ىقىلاسپەن سۇرادى.

دۇنحۋاڭنىڭ جاڭبىرىن باس شۋجي نەلىكتەن وسىنشا كوڭىل تورىنە قويىپ وتىر؟

وسىدان ٴبىر ايدان استام ۋاقىتتىڭ الدىندا باس شۋجي شي جينپيڭ گانسۋعا قىزمەت تەكسەرۋگە بارعاندا الدىمەن دۇنحۋاڭ موگاۋ ۇڭگىرىنە باردى. باس شۋجي شي جينپيڭ دۇنحۋاڭ زەرتتەۋ ورنىندا اڭگىمە ٴماجىلىستى باسقارىپ اشىپ، مامانداردىڭ، وقىمىستىلاردىڭ مادەني ەسكەرتكىشتى قورعاۋ، مادەنيەتتى جالعاستىرۋ، وركەنيەتتە ٴوزارا ۇلگى الۋ جونىندەگى پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارىن مۇقيات تىڭدادى. وسى رەتكى اڭگىمە ماجىلىستە فان جينشى وعان دۇنحۋاڭ مادەني ەسكەرتكىشىن قورعاۋعا ىقپال ەتىپ وتىرعان ٴبىرقىدىرۋ جاراتىلىستىق فاكتورلاردى مالىمدەدى، سۋ ولاردىڭ ىشىندەگى بىرەۋى بولاتىن.

«ساياحاتشىلار قازىر مولشەردەن اسىپ تۇر ما؟ كوتەرىمدىلىكتەن اسۋ جاعدايى قانداي»؟

«ٴسىز ايتىپ تۇرعان جاراتىلىستىق اپاتتاردىڭ ىقپالى قايسىلار»؟

«جاقىنعى جىلدارى دۇنحۋاڭدا جاڭبىر كوبەيدى مە»؟

اڭگىمە ماجىلىستە ساياحاتشىلار سانىنان جاراتىلىستىق اپات ىقپالىنا دەيىن باس شۋجي ىجداعاتتىلىقپەن سۇراستىردى.

دۇنحۋاڭ شۇعىلا شاشتى؛ دۇنحۋاڭ گۇلدەنىپ - كوركەيدى.

جىبەك جولىنداعى ماڭىزدى قالاشىق دۇنحۋاڭ، كوپ نەگىزدى وركەنيەت وسى ارادا توعىسقان، موگاۋ ۇڭگىرىنىڭ شۋاقتى شۇعىلاسىن جاراتقان. دۇنحۋاڭنىڭ داۋرەندەگەن كەزىنە كوز جىبەرسەك، بەينە جۇلدىزداي نۇر شاشقان. ايتسەدە، وسى شۇعىلالى مادەنيەت جاۋھارى قابىرشىقتانۋ، كەۋىپ جارىلۋ، ۇگىلۋ، سىدىرىلۋ سياقتى ٴبىرقىدىرۋ قورعاۋ جاعىنداعى قيىن ماسەلەلەرگە ٴاردايىم ٴدوپ كەلىپ، دۇنحۋاڭ مادەنيەتىن جالعاستىرۋعا جانە زەرتتەۋگە ىقپال كورسەتتى.

وسى رەتكى قىزمەت تەكسەرۋ بارىسىندا باس شۋجي دۇنحۋاڭنىڭ كەزەكتەگى مادەني ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋى، ٴىلمي زەرتتەۋى، مادەنيەتتى جالعاستىرۋى جونىندە شىنايى تاپسىرمالار بەردى: «وزىق عىلىم - تەحنيكادان پايدالانىپ قورعاۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتىپ، وسىناۋ الەمدىك مادەنيەت مۇرانى ۇرپاقتان - ۇرپاققا جالعاستىرۋىمىز كەرەك»، «ەلىمىزدىڭ دۇنحۋاڭ مادەني ەسكەرتكىشىن قورعاۋ جانە دۇنحۋاڭ عىلىمى زەرتتەۋى جەتىستىگىن ايگىلەپ، دۇنحۋاڭ عىلىمىن زەرتتەۋدەگى ٴسوز سويلەۋ ۇقىعىن قۇلشىنا يگەرۋ كەرەك»، دۇنحۋاڭ مادەنيەتىن زەرتتەۋدە جانە اسقاقتاتۋدا «جاڭا داۋىردە جۇڭگوشا سوتسياليزمگە تاباندى بولۋعا جانە ونى دامىتۋعا رۋحاني تىرەك ازىرلەۋ كەرەك».

فان جينشى بىلاي دەپ ٴسۇيىنىشىن ٴبىلدىردى: «ونىڭ كوڭىل بولگەندەرىنىڭ بارلىعى دۇنحۋاڭنىڭ كەزەكتە ٴدوپ كەلىپ وتىرعان ەڭ تىعىز - تاياڭ ماسەلەلەرى».

كۇندەر ٴوتىپ، ايلار اۋناپ، ۋاقىت زىمىراپ، 3 جىلعا تاياۋ ۋاقىت وتە شىقتى. ٴبىز دۇنحۋاڭعا كەلگەنىمىزدە موگاۋ ۇڭگىرىنىڭ 9 قاباتتى عيماراتىنان اتتانىپ، 10 مينۋتقا جەتپەيتىن ۋاقىت ٴجۇرىپ، دۇنحۋاڭ زەرتتەۋ ورنىنىڭ تاجىريبەحاناسىنا كەلىپ، تامشىلاتۋ تۇتىكشەسى، جەتىلدىرۋ ىدىسىن، سونداي - اق اتىن بىلمەيتىن كوپتەگەن عىلمي زەرتتەۋ جابدىقتارىنىڭ جىم - جىرت جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقاندىعىن كوردىك، دۇنحۋاڭ زەرتتەۋ ورنى قورعاۋ، زەرتتەۋ ورنىنىڭ باستىعى يۇي زۇڭرىن اق شاپان كيىپ، قىزمەتتەستەرىمەن بىرگە نازىك تاجىريبە اسپابىنىڭ الدىندا جۇمىس ىستەپ، سىناق ناتيجەسىن تالقىلاپ جاتىپتى.

وسىنداي كورىنىستەر مەن مادەني ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋدى بايلانىستىراتىن ادامدار از بولار، ال بۇل دۇنحۋاڭ مادەنيەتىن قورعاۋشىلاردىڭ قۇلشىنىس بەتالىسى.

باس شۋجيدىڭ عىلىم - تەحنيكا جونىندەگى دارىپتەمەسى يۇي زۇڭرىنعا ەرەكشە تەرەڭ اسەر قالدىردى. «وسى 2 جىلدا ٴبىز نەگىزدىك زەرتتەۋدى كۇشەيتىپ، دەرت - دەربەز قاعيداسىن كوپ تۇرعىدان زەرتتەپ، سۋ، تۇز، ورتا فاكتورى سياقتىلاردىڭ مادەني ەسكەرتكىشتەرگە بولعان اسەر قاعيداسىن العاشقى قادامدا تانىدىق. قازىرگى تاڭدا زەرتتەۋ اكادەمياسىندا 200 نەشە ادام، ٴوندىرىس - وقىتۋ - زەرتتەۋ ٴبىر تۇلعالانعان قورعاۋ قوسىنى بار، دارىندىلار حيميا، گەولوگيا، قورشاعان ورتا، بيولوگيا سياقتى 20 عا تاياۋ سالانى قامتيدى» دەدى يۇي زۇڭرىن.

دۇنحۋاڭدى سيفرلاندىرۋ قىزمەتىنە ات سالىسقان «90 - جىلداردىڭ تۇلەگى» بولعان قىزمەتكەر شيۇڭ يەتىڭنىڭ قاراۋىنشا، دۇنحۋاڭنىڭ ونى ەڭ باۋراعانى موگاۋ ۇڭگىرىنىڭ عىلىم - تەحنيكا اسەرى ەكەن. ۇزدىكسىز ىزدەنۋ مەن كادەگە جاراتۋدىڭ ارقاسىندا دۇنحۋاڭ عىلىمىن زەرتتەۋ كوپ پانگە قاراي ايقاسپالى، توعىسپالى دامىدى. كوپ ٴتۇرلى ٴپان دارىندىلارى وسى ارادان ونەرىن كورسەتەتىن ورىن تاپتى.

«موگاۋ ۇڭگىرىنىڭ قابىرعا سۋرەتتەرىندە جىلۋلىق پەن ٴبىتىم بار». شيۇڭ يەتىڭ سۇيىنە بىلاي دەدى: «باس شۋجي دۇنحۋاڭ مادەني ەسكەرتكىشتەرىن قورعاۋ مەن دۇنحۋاڭ عىلىمىن زەرتتەۋدىڭ سەكسەن سىرى ومىرلىك زەيىن - زەردەنى ارناۋدى قاجەت ەتەتىندىگىن، سوندا عانا ونىڭ ونىمدىلىگىن كورۋگە، جەتىستىگىنە جەتۋگە بولاتىندىعىن ايتتى، باس شۋجيدىڭ دۇنحۋاڭ مادەنيەتىنە باسا ٴمان بەرگەنى مەنى تەرەڭ اسەرلەندىردى. بۇل ارادا كەڭ ساحنا بار، مەن دۇنحۋاڭدا قالمادىم، قايتا دۇنحۋاڭ مەنى الىپ قالدى».

2021 - جىلى قوڭىر كۇز، بەيجيڭ. ٴزاۋلىم زىجينچىڭ، «ەرتە زامانعى دۇنحۋاڭعا ساپار: گۋگۇڭ دۇنحۋاڭ ەرەكشە كورمەسى» كورەرمەندەردى بارىنشا باۋرادى.

ٴداستۇرلى مادەنيەتتى اشاتىن اناعۇرلىم كوپ جاڭا تاسىلدەر جونىندە ىزدەنىس جاساعان دۇنحۋاڭ زەرتتەۋ ورنى دۇنحۋاڭ پەرىشتەسى «جياياۋدى» دەن قويا جاساپ، كارتون ٴتاسىلى، كەيىپتەۋ مازمۇنى ارقىلى بايىرعى دۇنحۋاڭ اڭىزدارىن بايانداپ، جاستاردى ىنتىقتىردى.

ينتەرنەتكە شىقساڭىز، حانزۋشا، اعىلشىنشا 2 ٴتىل نۇسقاسىنداعى «سيفرلى دۇنحۋاڭ» بايلىق قويماسى بۇكىل الەممەن دۇنحۋاڭ تاس ۇڭگىرىنىڭ 30 ۇڭگىرىنىڭ تۇتاس تۇلعاسىنىڭ جوعارى ايقىندىقتاعى كەسكىنىنەن بىرگە ٴبولىسىپ وتىر.

«دۇنحۋاڭ مادەنيەتى جۇڭگوعا ٴتان، الايدا دۇنحۋاڭ عىلىمى دۇنيە جۇزىنە ٴتان». دۇنحۋاڭ مادەنيەتى باس شۋجيدىڭ قامقورلىعىندا ۇزدىكسىز كوركەيە ٴتۇستى، باس شۋجيدىڭ ٴۇمىت ەتكەنىندەي «دۇنيە ٴجۇزىنىڭ مادەنيەت مۇراسىن قورعاۋدىڭ تيپتىك ۇلگىسى»، «دۇنحۋاڭ عىلىمىن زەرتتەۋدىڭ بيىك بەلەسى» دۇنحۋاڭ ۇلاندارىنىڭ قۇلشىنىسىندا بىرتىندەپ رەالدىققا اينالۋدا.

«دۇنحۋاڭ مەن ەجەلدەن كوكسەپ كەلگەن جەر»، − 2019 - جىلى مەملەكەتتىك ەكى ماجىلىستە گانسۋدان كەلگەن مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلدەرى باس شۋجي شي جينپيڭدى دۇنحۋاڭعا بارىپ كورۋگە ىقىلاسپەن شاقىرعاندا باس شۋجي مىنە وسىنداي جاۋاپ قاتتى. تۇڭعىش كەزەكتى جىبەك جولى (دۇنحۋاڭ) حالىقارالىق مادەنيەت كورمەسىنە قۇتتىقتاۋ حات جولداعان باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ القاۋ ايتتى: «دۇنحۋاڭ تاريحتا شىعىس پەن باتىس مادەنيەتى توعىسقان ماڭىزدى توراپ»؛ تۇڭعىش كەزەكتى «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول» حالىقارالىق سەلبەستىك جوعارى دارەجەلىلەر تالقى مىنبەرىنىڭ اشىلۋ سالتىندا ول بايىرعى جىبەك جولىن اۋىزعا العاندا دۇنحۋاڭ سياقتى بايىرعى قالانى «وسى بولىك تاريحتىڭ <ٴتىرى ەسكەرتكىشى>» دەپ اتادى...

«دۇنحۋاڭ مادەنيەتى جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ مادەنيەت سەنىمىن ايگىلەيدى». باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ وسى تۇجىرىمى ونىڭ دۇنحۋاڭ مادەنيەتىنە دەگەن تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىگى مەن تەرەڭ تولعانىسىن بەينەلەيدى.

وزىنە سەنەتىن وركەنيەت بولعاندا عانا ٴوزىنىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىگىن ساقتاۋمەن بىرگە، ٴار ٴتۇرلى ۇقساماعان وركەنيەتتەردى قامتيدى، ودان ۇلگى الادى، قابىلدايدى؛ تەك وزىنە سەنىم ارتقان ۇلت قانا تاريح اعىنى تولقىنىندا تاپجىلماي اسقاق تۇرىپ، ميحىنات شەكسە دە ماڭگى جويىلمايدى. دۇنحۋاڭ وسى تاريح ۇردىسىنىڭ وشپەس ايعاعى.

«موگاۋ ۇڭگىرىن ويداعىداي قورعاۋ، دۇنحۋاڭ مادەنيەتىن ويداعىداي جالعاستىرۋ جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ الەمدىك وركەنيەتتىڭ العا باسۋىندا ارقالاۋعا ٴتيىستى جاۋاپكەرشىلىگى. بۇل باس شۋجيدىڭ تاپسىرماسى، ٴبىزدىڭ العا باسۋ باعدارىمىز». وسى سەبەپتى ٴبىز وسى ٴبىر ٴىستى تاڭداپ، ونىمەن ٴومىر بويى شۇعىلدانۋعا پەيىلدىمىز» دەدى دۇنحۋاڭ زەرتتەۋ ورنى پارتكومىنىڭ شۋجيى جاۋ شىڭلياڭ.

شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 5 - ايدىڭ 19 - كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى (تىلشىلەر شى يۇيسىن، شۇي جۋاڭ، جاڭ يۇيجيە)