قازاق حالقىنىڭ تۋىستىق اتاۋلارى

  • كەلۋ قاينارى:
  • 02:42:08 17/05/2016

 باقىتجول كاكەش

 

    «مەن قازاقپىن!» دەيتىن ءاربىر ازامات ءوزىنىڭ شىققان تەگىن ءبىلىپ، جەتى اتاسىن تارقاتىپ ايتا الاتىن بولۋى، اتا جۇرتىن، تۋعان ەلىن قاستەرلەپ ارداقتاي ءبىلۋى شارت. بۇل ءار قازاقتىڭ عاسىرلار بويى ساناسىندا قالىپتاسقان ءداستۇرلى قاعيداسى. باعزى زامانداردان كەلە جاتقان «قىرىق رۋلى ەلمىز، قارعا تامىرلى قازاقپىز» دەگەن ءسوز بەكەرگە ايتىلعان جوق. قىرىق رۋلى كوپ ەلمىز، ءبىراق بولىنبەيتىن، بەرەكەسى بۇزىلماعان، ءتۇبى ءبىر، قانى ءبىر، ءبىر اتانىڭ ۇرپاعى قارعا تامىرلى قازاقپىز دەگەندى مەڭزەپ تۇر. بۇل ءسوزدىڭ ارعى مانىنە ۇڭىلە تۇسسەك، قازاقتىڭ تۇپكى اتالاستىعىن ايتپاعان كۇننىڭ وزىندە، تامىر - تانىس، كورشى - قولاڭ، قۇدا - جەگجات، اعايىن - تۋعان، جولداس - جورا، جاماعايىن − جۇراعاتتىعىن ۇزبەگەن، ىرگەسى سوگىلمەگەن، قايماعى بۇزىلماعان ەلدىگىمىزدى، تەكتىلىگىمىزدى تاعى دا ايعاقتايدى. وسىلايشا ءداستۇرلى تانىم - تۇسىنىكپەن ۇرپاق تاربيەلەگەن قازاق جۇرتى الىستى جاقىن تۇتقان، جاقىندى باۋىر تۇتقان. تۋىستىق بايلانىستى قادىرلەپ، بەرەكە - بىرلىكتى بۇزباعان. ۇلكەنى ءسوز باستاسا، كىشىسى قۇرمەتپەن تىڭداعان. ءبىر - بىرىنە مەيىرىممەن قاراپ، ايالاعان.

    ەندى، وسىنداي ءبىر - ءبىرىن قادىرلەگەن، قۇرمەتتەگەن، سيلاعان تۋىستىق، جەگجات - جۇراعاتتىق بايلانىستىرعان ادامداردىڭ ءوزارا شاقىراتىن ءماندى اتاۋلارى تۋرالى توقتالساق. ويتكەنى بۇگىنگى كۇنى حالقىمىزدىڭ وسى ءبىر اسىل قاسيەتى، ۇلتتى ۇيىتقان، ۇرپاقتى تاربيەلى، ونەگەلى ەتكەن ءداستۇرلى تانىم - تۇسىنىگى السىرەپ بارا جاتقانى جاسىرىن ەمەس. جەتى اتاسىن بىلمەيتىن، ءوزىنىڭ جاقىندارىن قالاي اتاۋدى، قانداي تۋىستىق بايلانىسى بار ەكەنىن تۇسىنبەيتىن ادامدار كوپ.

    قازاقتا تۋىستىق قاتىناستاردى ءوزارا ساباقتاس ءۇش جۇرتقا جىكتەپ اتايدى ءبىرىنشىسى − ادامنىڭ اكەسى جاعىنان تۋىساتىن ءوز جۇرتى (ايەلدەر توركىن جۇرتىم دەپ اتايدى). ەكىنشىسى − شەشەسى جاعىنان تۋىساتىن ناعاشى جۇرتى. ال، ءۇشىنشىسى − ايەلى نە كۇيەۋى جاعىنان تۋىساتىن قايىن جۇرتى.

    ارينە، قازاق حالقىنىڭ تۋىستىق اتاۋلارىنىڭ اۋقىمى كەڭ، ونىڭ بارلىعىن تاراتىپ ايتىپ شىعۋ ماقالامىزدىڭ كولەمىنە شاق ەمەس. سوندىقتان ماعىناسى اۋىرلاۋ دەگەن اتاۋلاردى عانا جازۋدى ماقسات ەتتىك. ال، بۇل تۋىستىق اتاۋلار تۋرالى جۇيەلى، سەنىمدى دەرەكتەردى ۇسىنۋدا قازاقتىڭ ابىز عالىمى اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ «قازاقتىڭ اۋىزشا تاريحى» ەڭبەگىنە جۇگىنۋدى ءجون كوردىك.

جاۋاپتى رەداكتور: بەرىك وقاباي ۇلى