«كوسەگە» سوزىنە كوز جىبەرسەك

  • كەلۋ قاينارى: ءتاڭىرتاۋ تورابى
  • 04:37:22 10/08/2016

    حاسەن اۋباكىر

 

    ءتىل ادامدار اراسىنداعى قاتىناس قۇرالى عانا ەمەس، عاسىردان - عاسىرعا، ۇرپاقتان - ۇرپاققا جالعاسىپ كەلە جاتقان، وڭايلىقپەن وزگەرمەيتىن وزگەشە ۇلتتىق بەلگى. ءبىر حالىقتىڭ تىلىندە سول ۇلتتىڭ سالت - ساناسى، ادەت - عۇرپى، مادەنيەتى سىندى كوپ ءتۇرلى ۇلتتىق قاسيەتى كورىنىپ تۇراتىندىعىن ءتىل عالىمدارى الدەقاشان دالەلدەگەن شىندىق. ەكىنشى سوزبەن ايتساق، ءبىر حالىقتىڭ ءتىلىن زەردەلەپ زەرتتەسەڭ سول ۇلتتىڭ سالت - ساناسىن، نانىم - سەنىمىن سول ۇلتتىڭ تىلىنەن تاۋىپ الۋعا بولادى.

    انا تىلىمىزدە حالقىمىزدىڭ تىنىس - تىرشىلىگى، بولمىس - ءبىتىمى، دۇنيە تانىمى جاتقاندىعىن جانە دە وسى قاسيەتى تىلدە ساقتالاتىندىعىن بىلگەنىمدە، انا ءتىلىمىزدىڭ قادىر - قىمباتىنىڭ قانشاما جوعارى ەكەندىگىن ەسكەرۋسىز قالدىرىپ، قوردالى ءتىل بايلىعىمىزدى دۇرىس قورعاي الماي، كەيدە ورىنسىز قولدانىپ، ورىنسىز جازىپ جىبەرەتىن جايلارىمىز جوق ەمەس ەكەنىن اڭعاردىم.

    شىنىمدى ايتسام، ءوز باسىمدى ءسوز قادىرىن بىلەتىن، ءسوز مادەنيەتىن تۇسىنەتىن، قالام ۇستاپ جۇرگەن قاتارداعى قالامگەردىڭ بىرەۋىمىن دەپ سانايتىنمىن. جۋىقتا الدەبىر ماتەريالدان «كوسەگە» دەگەن سوزگە كوزىم تۇسە قالدى. تىلىمىزدە «كوسەگەڭ كوگەردى مە؟» دەگەن تۇراقتى ءسوز تىركەسى بار. بۇل ءسوزدى جۇرتتىڭ قالاي تۇسىنەتىندىگىن بىلمەيمىن، ءوز باسىم «بايىپ باق - قۋاتتى بولدىڭ با؟ ىستەرىڭ ىلگەرى مە؟ ءتۇتىنىڭ ءتۇزۋ ۇشتى ما؟»مەن ماعىنالاس ءتۇسىنىپ كەلگەم. ال «كوسەگەڭ كوگەرد ى مە؟» ءسوزىنىڭ ماعىناسى مەن ويلاعاننان مۇلدە باسقاشا بولىپ شىقپاسى بار ما.

    بۇل فروزوگيالىق تىركەستى قازىرگىلەردىڭ تۇسىنبەيتىن دە ءجونى بار. ويتكەنى ەسكىدەن كەلە جاتقان سالتىمىزدان تۋعان. قازىرگى كەزدە بۇل سالتىمىز تۇرمىسىمىزدا ساقتالماعاندىقتان، تەك تىلىمىزدە تۇراقتى تىركەس عانا بولىپ ساقتالىپ قالدى. سول سەبەپتى وقىرمان قاۋىم دا مەن سياقتى ورىنسىز قولدانباي، ورنىن تاۋىپ السىن دەگەن ماقساتپەن وسى ءسوزدى تۇسىندىرە كەتكىم كەلدى.

    قوساعا − قىز بولمەسى (قىزدى ون ەكى جاستان باستاپ وڭ بوساعادان ورىن بەرىپ، توسەك - ورنىن كولەگەيلەپ شىمىلدىق ىلەدى. مىنە وسىنى «قوساعا» دەپ ايتادى). ال قوساعانى وراپ بۇركەمەلەپ تۇراتىن پەردەنى «كوسەگە» دەيدى. ەندەشە، كوسەگە ءسوزى قىزىڭىز بويجەتتى مە؟ ەسەيدى مە؟ دەگەن ماعىنادا جۇمسالادى.

جاۋاپتى رەداكتور: بەرىك وقاباي ۇلى