اقپارات–باسپا سوزدەگى ءتىلدىڭ ءدال، ۇعىنىقتى بولۋىنا ءمان بەرەيىك

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 03:17:45 12/11/2017

    سىمايىل ىسقاق ۇلى

    

    ءبىر ۇلتتىڭ ءتىل–جازۋىنىڭ قالىپتاسۋ، دامۋ دەڭگەيى _ سول ۇلتتىڭ مادەنيەت دەڭگەيىنىڭ قاي دارەجەدە ەكەنىن كورسەتەتىن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى. ءتىل–جازۋ ۇلتتىڭ كەشەگى بولمىسىن تاريحقا تاڭبالاپ، بۇگىنگى الەۋمەتتىك جاعدايىن الەمگە جاريا ەتۋدە ماڭىزدى كوپىرلىك رول اتقارادى. سوندىقتان دا ءتىلدى ءوز نورماسى بويىنشا دۇرىس قولدانۋ مەن قاتەسىز، ۇعىنىقتى جازۋدىڭ ماڭىزى مەن مانىنە، استە، نەمقۇرايدى قاراۋعا بولمايدى. ەگەر ءتىل–جازۋعا قۇنتسىزدىق پەن جاۋاپكەرسىزدىك ىستەلسە، باسپا ءسوز مادەنيەتىمىزگە كەسىرىن تيگىزبەي قويمايدى.

    دۇنيەدەگى وركەنيەتتى ۇلتتاردىڭ قاتارىندا ۇلتىمىز ءوز الدىنا دەربەس ءتىل–جازۋى بار، سوزدىك قورى اسا مول ۇلت ەسەپتەلەدى. مىنە، وسىنداي ۇشان تەڭىز سوزدىك قورىمىزدىڭ باسپا ءسوز ىستەرىمىزدىڭ كوز تارتىپ، كوڭىل اۋدارارلىقتاي بولۋىنداعى رولىن تەرىستەۋگە ەش قيسىن جوق. ال ءتىل–جازۋ مادەنيەتىمىزدىڭ ايناسى بولعان باسىلىمداردا تىلدىك نورما اياسىندا ورىن تەۋىپ وتىرعان جازىلىمداعى الا–قۇلالىقتار مەن ولقىلىقتاردى تۇزەتە ءجۇرۋ مەن ول جونىندە بىردەيلىكتى ساقتاۋدىڭ ءوزى باسپا سوزگە، جۇيەدەن، ۇلت مادەنيەتىنە ىستىق ىقىلاس تانىتقاندىق بولماق. ەندەشە، ءبىز باسىلىمداردىڭ اتىن اتاپ، ءتۇسىن تۇستەمەسەك تە ءوزىمىز بايقاعان اعاتتىقتاردى كورسەتە وتىرىپ، ولاردىڭ قالاي جازىلۋى جونىندە ءوز كوزقاراسىمىزدى ايتا كەتۋدى ازاماتتىق بورىش سانادىق.

    «اۋىل شارۋاشىلىعى» مەن «ەگىن شارۋاشىلىعى» باسىلىمداردا ەڭ كوپ كەزىگەتىن ءارى ءبىرىنىڭ ورنىنا ءبىرى اۋىستىرىلىپ اعات قولدانىلىپ جۇرگەن سوزدەر. وسى ەكى ءسوز ءوزارا ماعىنالىق قاتىسى بولعانىمەن، ءبىرىنىڭ ورنىنا ەندى ءبىرىن تالعامسىز قولدانا بەرۋگە بولمايدى. باسىلىمدار مەن راديو–تەلەۆيزيالارداعى حابار–ماقالالاردا اۋىل شارۋاشىلىق ءوندىرىسى جونىندە ءسوز بولعانىمەن، قاراپ وتىرساڭىز، حابار–ماقالانىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن ديقانداردىڭ (ەگىنشىلەردىڭ) جەر جىرتۋ، ەگىس باپتاۋ، ەگۋ قۇرىلىمىن رەتتەۋ، ەگىنشىلىك بىلىمدەرىن ۇيرەنۋ، ت.ب، ەگىن شارۋاشىلىعىنا قاتىستى ىستەر عانا باياندالادى. مىنە، وسىنداي حابار–ماقالالارداعى ‹‹ ەگىن شارۋاشىلىق›› دەگەن اتاۋدىڭ ورنىنا ‹‹ اۋىل شارۋاشىلىق›› اتاۋىن قولدانۋدىڭ ءوزى ۇلكەن اعاتتىق. ويتكەنى، «اۋىل شارۋاشىلىعى» وسى ەگىن شارۋاشىلىعىن قامتىعان مال شارۋاشىلىعى، ورمان شارۋاشىلىعى، سۋ يگىلىگى قۇرىلىسى (ىشكى ولكە–قالالاردا بالىق شارۋاشىلىعى بار) سىندى شارۋاشىلىقتاردىڭ جالپى اتاۋى. سوندىقتان «اۋىل شارۋاشىلىق» اتاۋىن ورنىن تاۋىپ، دۇرىس قولدانعان ءجون.

    حانزۋ تىلىندەگى «农业» ءسوزى قازاقشاعا «اۋىل شارۋاشىلىعى» دەپ اۋدارىلعان، تىلىمىزدە بۇرىننان بار اتاۋ. ءبىراق حانزۋشادان قازاقشاعا وسى ءسوزدى اۋدارعاندا ەڭ اۋەلى ءتۇپ نۇسقاداعى وسى اتاۋدىڭ «اۋىل شارۋاشىلىعى» مەن «ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ» قايسىسىن مەڭزەپ وتىرعانىن پارىقتاۋ كەرەك. ەگەر اۋدارمادا وسى اتاۋ كەزىكسە ماقالادا ايتپاق بولعان وي «اۋىل شارۋاشىلىعى» بولسا، ونى «ەگىن شارۋاشىلىعى» دەپ، ال «ەگىن شارۋاشىلىعى» بولسا، ونى «اۋىل شارۋاشىلىعى» دەپ اۋدارۋ–قارابايىرلىققا ءتان ءىس؛ تىلىمىزدە تاعى حانزۋ تىلىنەن اۋدارىلىپ قولدانىلىپ جۇرگەن «قۇرىلعىلى اۋىل شارۋاشىلىعى» دەگەن اتاۋدىڭ اۋدارماسىن تەرىستەمەسەك تە، تەگى ونىڭ قۇرىلعىلى قايسى شارۋاشىلىقتى مەڭزەپ وتىرعانىنا نازار اۋدارماساق ۇعىمدىق قاتەلىك كورىلەدى.

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى