ولەڭ اۋدارماسى جايىندا ويعا تۇيگەندەرىمىز

  • كەلۋ قاينارى: ىلە كەشى گازەتى
  • 02:41:05 05/01/2018

    ءابدىحاميت ورنىقباي ۇلى

 

    پوەزيا از سوزبەن كوپ ماعىنا بەرۋگە ۇمتىلاتىن، ويدى جيناقى دا تۇجىرىمدى بەينەلەيتىن، سەزىم، قيال، وبرازدى ءتىل ءوزارا تابيعي كىرىگە سايكەسىم تاباتىن، قۇرىلىمىندا اۋەزدىلىك، ريتىمدىلىك سيپاتى بار قۋاتتى ادەبي جانر ءتۇرى. اسىرەسە، قازاق پوەزياسىنىڭ ەرەكشەلىگى تۇرعىسىنان وسىنى ايتۋعا بولادى. ەستەتيكالىق تابيعاتى جاعىنان الىپ ايتقاندا، «پوەزيالىق شىعارمالار پروزالىق شىعارمالار سەكىلدى، ءومىردى شىندىق قالپىندا تىكەلەي بەينەلەپ بەرەتىن قاسيەتكە يە بولعانىمەن، بارىنشا جيناقتالىپ، تيپتەندىرىلگەن وي ۇشقىندارى ارقىلى اسەمدىك الەمىن جاراتىپ، وتكىر ءتىل، ۇتىمدى سوزدەر ارقىلى وقىرمانعا الەمنىڭ سىرىن ۇعىندىرىپ، ءومىردىڭ ىشكى ءمانىن ءتۇسىندىرىپ بەرۋگە ىڭعايلى كەلەدى» (مۇقتار ءابىلقاق ۇلى، «ادەبي جازۋشىلىق»، ۇلتتار باسپاسى، بەيجيڭ، 2014-جىل، 337-بەت).

    پوەزيا تىلىندەگى وسىنداي كۇردەلى سيپات، اسىرەسە، ءبىر تىلدەن ەندى ءبىر تىلگە اۋدارىلۋ بارىسىندا قيىندىق تۋدىرماي قويمايدى. ادەبيەت جانرىنىڭ ايشىقتالىپ، كوركەمدىك، مازمۇندىق جاقتان تولىسىپ، كەمەلدەنگەن بۇل كەزەڭىندە، پوەزيالىق شىعارمالاردىڭ اۋدارماسىنا دا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ اۋىر بولا تۇسەتىنى ايتپاساق تا تۇسىنىكتى.

    تىم ەرتەرەك جازىلعان بولسا دا، ابايدىڭ اۋدارماشىلىق تاجىريبەسىنەن بەلگىلى جاقتاردان ونەگە قابىلداۋعا ابدەن بولادى. «ورىس پوەزياسىنان وقىعانى قانشالىقتى كوپ بولسا دا، اباي پوەزيالىق شىعارمالاردى اۋدارۋعا نەمەسە ەركىن تارجىمالاپ سارىنداس ولەڭ جازۋعا كەلگەندە، ۇلكەن تالعامپازدىقپەن تاڭداپ، كەيبىر ولەڭدەردى ىرىكتەپ قانا العان» (زاكي احمەتوۆ: «ابايدىڭ اقىندىق الەمى»، انا ءتىلى باسپاسى، الماتى، 1995 -جىل، 166-بەت) ەكەن. ولاي بولاتىنى، ەسكى ءداستۇرلى پوەزيانىڭ عانا اياسىنان شىعا الماي، ادەبيەت پەن مادەنيەت مۇلدە كەنجە قالىپ جاتقان زاماندا، حالىقتىڭ سول داۋىردەگى قالايتىن ەڭ ءىرى جانە ەڭ سۇيىكتى جانرى پوەزياعا ۇلكەن رەفورما جاساۋدى كوزدەگەن ۇلى اقىن ماقساتىن عاجايىپ دۇرىس تالعام دەۋگە بولادى.

    ول وسى ماقساتىن ورىنداۋ ءۇشىن، «ولەڭ _ ءسوزدىڭ پاتشاسى، ءسوز ساراسى» دەپ تانىپ، پوەزيا جونىندە ولەڭ تىلىمەن كوكەيگە قونىمدى نازاريالىق ورنەك، ۇلگى جاسادى ءارى ونى ءوزىنىڭ شىعارماشىلىق امالياتىندا دا قولدانا ءبىلدى. ون جەتى ءتۇرلى ولەڭ ولشەمىن ەنگىزىپ، ولەڭ قۇرىلىمىنا دا مىناداي وزگەرىستەر جاساۋعا بولادى دەپ كورسەتە ءبىلدى. قازاق پوەزياسى تىلىندە بۇرىن-سوڭدى قولدانىلىپ كورمەگەن تىڭ تىركەستەر، اسا كوركەم دە وبرازدى سيپاتتامالى سوزدەر تۋدىردى. دەمەك، اقىننىڭ سۇرىپتاپ اۋدارعان، ەركىن اۋدارعان پوەزياسى سول تۇستاعى ۇلكەن رۋحاني سۇرانىس سەبەبىنەن، ياعني حالىقتىڭ رۋحاني الەمىن بايىتۋ، دامىتۋ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى جارىققا شىققان دەۋگە بولادى.

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى