ءان ءماتىنىن تانۋ نە ءۇشىن كەرەك

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 03:45:11 24/05/2018

    ءابدىحاميت ورنىقباي ۇلى

    

    ءان ءماتىنى بەلگىلى ءبىر مۋزىكالىق اۋەننىڭ ءمانىن اشىپ، ونى ونان ارى ماعىنالى ەتىپ اجارلاندىرىپ، ايشىقتاندىرىپ كورسەتۋ ءۇشىن جازىلادى. مۋزىكانىڭ نە تۋرالى ايتىلىپ جاتقانىنان حابار بەرىپ، مۇڭلى نە قۋانىشتى نە باسقاداي ءبىر جايلاردىڭ اۋقىمىن تىڭداۋشىنىڭ كوڭىل كوگىنە ۇيالاتۋعا كومەكتەسەدى.

    قازىرگى كەزگە دەيىن اۋىزدان اۋىزعا تارالىپ جەتكەن، كۇيشىلەر جاعىنان ايتىلاتىن، حالقىمىزدىڭ فولكلور قورىندا ساقتالعان اسا مول كۇي اڭىزدارى بار، قانشا كۇي بولسا، سونىڭ شىعۋ توركىنىنە بايلانىستى سونشا اڭىز دا بىرگە ىلەسىپ جۇرەدى. ەگەر وسى كۇي اڭىزدارى بولماعان بولسا، بۇگىنگە جەتكەن حالىق كۇيلەرىنىڭ نە جايىندا ايتىلىپ جاتقانىنان مۇلدە حابارسىز قالعان بولار ەدىك. دەمەك، بۇل جەردە سول كۇي اڭىزدارى كۇيلەر شەرتىلگەندە اراسىنا كىرىگىپ، پاراللەل قاتارلاسىپ ايتىلماي، كۇيدىڭ شەرتىلۋ الدىندا ايتىلاتىن بولسا دا، ونىڭ سول ورىندا تۇرىپ–اق بەلگىلى دارەجە دە ماتىندىك رول اتقارىپ تۇرارىندا داۋ جوق.

    ەندەشە، «قۇلاقتان كىرىپ بويدى الار» ءان اۋەنىنىڭ مۋزىكالىق ءتىلىن ءتۇسىندىرىپ، ونى مانىمەن قوسا جۇرەككە جەتكىزەتىن ءان ءماتىنىنىڭ ماڭىزىنا جاي قاراۋعا بولمايدى دەگەن ءسوز. قايتا قۇستىڭ قوس قاناتىنىڭ سىڭارىنداي بولعان ءان ءماتىنىن تەرەڭدەي زەرتتەپ ۇيرەنۋىمىز كەرەك. مىنە وسى توڭىرەكتەگى ويعا تۇيگەندەرىمىزدى مىنا بىرنەشە جاقتان ورتاعا سالۋدى ءجون كوردىك:

    ءبىرىنشى، ءان ءماتىنىن تانۋ ەسكى اندەر جونىنەن العاندا، سول اندەردىڭ شىعۋ تاريحىن، نۇسقالىق توركىنىن، وزگەرىس بارىسىن جانە ونىڭ سەبەپتەرىن تانۋعا كومەگىن تيگىزەدى.

    قازىرگى كەزدە باسىلىم كورىپ جاتقان حالىق اندەرى جيناقتارىن اقتارىپ قاراپ كورسەك، ءبىر ءبولىم اندەردىڭ ءان ماتىندەرىندەگى ولەڭ شۋماقتارى بىرنەشە اندەردە قايتالانىپ كەلىپ تۇرعانىن كورەمىز. ال حالىق ءان ولەڭدەرى مەن قارا ولەڭدەرىنىڭ بايلانىسى جونىنەن ايتساق، جالپى ماتىندىك قۇرىلىمى جاعىنان ەكەۋى دە ون ءبىر بۋىندى بولىپ كەلەتىندىكتەن كەز كەلگەن ولەڭ شۋماقتارىنىڭ دا حالىق اندەرىنىڭ ءماتىنى بولىپ، اۋەنىنە ءتۇسىپ، سايكەسىپ كەتەتىنى دە مۇندا تۇر. الايدا، بۇل سول ءبىر حالىقتىق اۋەننىڭ العاشىندا ەشقانداي ءماتىنسىز ايتىلعان نە جازىلعانىنان دەرەك بەرمەيدى. بۇل قايتا ايتۋشىلار، تاراتۋشىلار، وڭدەۋشىلەر ارقىلى وزگەرىسكە وڭاي، تەز ۇشىرايتىندىعىن كورسەتسە كەرەك. مىنە وسى جاعىنان مۇمكىندىگىنشە ىزدەنىپ، سول ءبىر سارىندى حالىقتىق اۋەننىڭ ءتۇپ نۇسقا ءماتىنىن تابۋعا، ونى سول ءتۇپ نۇسقا قالپىندا ايتۋعا قاراي قۇلشىنۋ كەرەك.

    ەندى بەرتىنگى داۋىرلەردە ءىشىنارا حالىق اندەرىنىڭ بەلگىلى ساياسي الەۋمەتتىك جانە قوعامدىق جاعدايدىڭ قاجەتىنە ساي، ءداۋىر رۋحى، زامان بەينەسى ءسىڭىرىلىپ، ازىن–اۋلاق ماتىندىك وزگەرىستەرگە ۇشىراعان حالىق اندەرى دە بار ەكەنى شىندىق. ءبىراق مۇنى دا عىلمي تۇرعىدان ويلاسىپ، ءماتىننىڭ جاڭا داۋىرگە ساي ۆاريانتتالعان نۇسقاسى دەپ ءبىلۋ كەرەك. ودان بەلگىلى استار ىزدەپ، سىڭار جاقتى وي–پىكىر كوتەرۋدىڭ ەش قاجەتى جوق.

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى