دامدەندىرگىش وتتا قىزعان سوڭ ۋىت پايدا بولا ما

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 03:38:31 06/08/2018

    دامدەندىرگىش كوپتەگەن وتباسىلارىندا ساقتالاتىن تاماقتىڭ ءدامىن كەلتىرەتىن قوسپا زات بولىپ، تاماقتىڭ ءدامىن ءتىپتى دە كەلتىرەدى. ءبىراق توراپتا «دامدەندىرگىش وتتا قىزىپ تەمپەراتۋراسى 100℃ تان اسقاندا كۇيگەن گلۋتامين قىشقىلدى ناتري قالىپتاسىپ، دەنساۋلىقتى زاقىمدايدى، ءتىپتى، راكقا شالدىقتىرادى» دەگەن ءسوز تاراپ ءجۇر، شىنىندا دا سولاي ما؟

    دامدەندىرگىشتىڭ نەگىزگى قۇرامى گلۋتامين قىشقىلدى ناتري بولىپ، ول تاماقتاعى حوش ءيىستىڭ كەلۋ قاينارى ەسەپتەلەدى. گلۋتامين قىشقىلدى ناتري 120℃ تان جوعارى تەمپەراتۋرادا كۇيگەن گلۋتامين قىشقىلدى ناتريعا وڭاي اينالادى. ءبىراق كۇيگەن گلۋتامين قىشقىلدى ناتري راك اۋرۋىن تۋدىرمايدى، تەك ءدامى عانا جوعالادى. ونىڭ ۇستىنە، دامدەندىرگىشتىڭ تۇسىندىرمەسىندە تاماقتى قازاننان الاتىن كەزدە سالۋ ايتىلعان. دامدەندىرگىشتى تاماقتى قازاننان الاتىن كەزدە سالسا تەمپەراتۋراسى وتە جوعارى بولمايدى، ابدەن الاڭسىز تۇتىنۋعا بولادى.

    حالىقاراداعى بەدەلدى ورگاندار دامدەندىرگىشتىڭ حاۋىپسىزدىگى جونىندە زور كولەمدە باعالاۋ – زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، قازىرگە دەيىن دامدەندىرگىشتىڭ بەلگىلى زيان كەلتىرىپ شىعاراتىندىعىن بايقاماعان. تەك كەيبىر حايۋاناتتارعا جاسالعان تاجىريبەدەن كەيبىر ەرەكشە سەزىمتال تىشقاندار عانا «جوعارى دوزانى» قابىلداعان جاعدايدا عانا نەرۆ حاراكتەرلى ۋلانۋ كەلىپ شىعۋى مۇمكىن ەكەندىگى بايقالعان. ءبىراق مۇنداي ونىمدىلىككە جەتۋ ءۇشىن، قاجەت ەتەتىن دوزا ادامداردىڭ ازىقتىققا قولداناتىن مولشەرىنەن الدەقايدا جٶعارى بولىپ، قالىپتى تۇتىنۋدا، استە، ول مولشەرگە بارا المايدى.

    قازىر حالىقاراداعى بەدەلدى ورگاندار، ماسەلەن ا ق ش – نىڭ FDA، اق ش – نىڭ مەديتسينا قوعامى، بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ استىق جانە اۋىل شارۋاشىلىق ۇيىمى جانە دۇنيە جۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ازىق – تۇلىك قوسپا بىرلەستىگى ماماندار گرۋپپاسىنداعىلاردىڭ (JECFA) بارلىعى باعالاپ جانە تەكسەرۋ جۇرگىزىپ، ادەتتەگى دامدەندىرگىشتە ەشقانداي حاۋىپ – قاتەر جوق، ازىق – تۇلىككە ىستەتسە بولادى دەگەن قورىتىندى شىعاردى.

    ا ق ش – نىڭ FDA ۇيىمىنىڭ ءبىر مالىمەتىندە: «ءمالىم سالىستىرماداعى ادامدارعا دامدەندىرگىشتىڭ ازدى – كوپتى اسەرى بولادى» دەپ قارالعان. ءبىراق جالپىلاي قاراعاندا، ولار JECFA نىڭ قورىتىندىسىن قولداپ، دامدەندىرگىشتى ازىق – تۇلىك تۇرىندەگى ەڭ حاۋىپسىز «زيانى جوق» زات تۇرىنە جاتقىزعان. وسىعان بايلانىستى، حالىقاراداعى كوپتەگەن مەملەكەتتەر گلۋتامين قىشقىلدى ناتريدى ازىق – تۇلىك قوسپاسى رەتىندە ىستەتۋگە رۇقسات ەتكەن. ماسەلەن، ەۆروپا وداعى، اۆستراليا، جاڭا زەللانديا جانە ەلىمىزدە دامدەندىرگىشتى ىستەتۋگە رۇقسات ەتكەن.

    دەسە دە، قورەكتىك عىلىمى تۇرعىسىنان قاراعاندا، دامدەندىرگىشتەگى ەڭ ۇلكەن ماسەلە ناتري قۇرامىنىڭ جوعارى بولۋى بولىپ، كوپ تۇتىنسا پايداسىز. جوعارى ناتريلى ازىق – تۇلىك جوعارى قان قىسىم اۋرۋىن وڭاي پايدا قىلادى، جانە دە 2 – تيپتى قانتتى نەسەپ اۋرۋى مەن جۇرەك اۋرۋىنا شالدىعۋ حاۋپىن ارتتىرا ءتۇسۋى مۇمكىن.

    حانزۋشادان اۋدارعان: گۇلدانا كۇنبولات قىزى

جاۋاپتى رەداكتور: جازيرا بولاتباي قىزى