شىڭعىس ايتماتوۆ جانە جۇڭگونىڭ جاڭا ءداۋىر ادەبيەتى

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 04:08:24 31/01/2019

  

    اكبار ءماجيت ۇلى

 

    قىرعىز جازۋشىسى شىڭعىس ايتماتوۆ (2008 – 1928) 1958 – جىلى «جاڭا ءداۋىر» جۋرنالىندا جاريالانعان تىرناق الدى شىعارماسى – «جاميلا» پوۆەستىمەن جارق ەتىپ كورىنىپ، سوۆەت ادەبيەتى الەمىندە ٴدۇمپۋ تۋدىردى. 1959 – جىلى فرانسۋز جازۋشىسى لۋي اراگون ونى فرانسۋز تىلىنە ٴتارجىمالادى ءارى وسى پوۆەستتى «الەمدەگى ەڭ كوركەم ماحاببات حيكاياسى» دەپ اتادى. سونىمەن ٴبىر مەزگىل ەۆروپادا كۇشتى اڭىس قوزعادى.

    قىز بالانىڭ كىرشىكسىز سەزىمىن جىرلاعان بۇرىنعى شىعارمالارعا ۇقسامايتىنى، «جاميلا» پوۆەستىندە جاس كەلىنشەكتىڭ پاك ماحابباتى جىرلانعان. بۇل وسى شىعارمانىڭ الەم ادەبيەتى تاريحىنا قوسقان وزگەشە ۇلەسى. شىعارمادا جاميلانىڭ «كونەتوز پالتو كيگەن»، ٴبىراق «جان دۇنيەسى بارلىق ادامنان باي» سوعىستان جارالانىپ قايتقان سالدات دانيارعا دەگەن پاك ماحابباتى جىرلانادى. ال، ونىڭ كۇيەۋى – «مەننىڭ» اعاسى ٴالى الدىڭعى شەپتەن قايتپاعان – دى. اۆتور ەس توقتاتا قويماعان 14 – 13 جاسار بالا «مەنگە» لايىق ٴتاتتى ٴبىر سەزىمدەرمەن جەڭگەسىن باقىلاتادى. جاميلانىڭ دانياردى ۇناتىپ قالۋى، جۇرە كەلە ونىڭ ماحابباتقا ۇلاسۋى، ٴبىر – ٴبىرىن كۇيىپ – جانىپ ٴسۇيۋى، ەكەۋىنىڭ اۋىلدان كەتىپ باقىت جولىنا باتىل قادام تاستاۋى، وسىنىڭ ٴبارى «مەنگە» ەش ٴمىنسىز، كەرەمەت سەزىلەدى. اعاسى ءۇشىن وعان رەنجىگەندى قويىپ، ول ەكەۋىنە شىنايى سۇيىنەدى ءارى مويىنسال بولادى. بۇل شىعارما وسى جاعىنان دا وقىرماندى بەي – جاي قالدىرمايدى.

    ارينە، جۇڭگولىق وقىرمان رەتىندە ءبىز وسى شىعارمانى حانزۋ تىلىنە ٴتارجىمالاعان لي گاڭعا(1997 – 1926) العىس ايتامىز. ول شۇرايلى اۋدارما ارقىلى شىعارمانىڭ ٴتۇپ نۇسقاسىن عاجايىپ دەڭگەيگە كوتەرىپ، وقىرماندى ٴتانتى ەتتى. لي گاڭ 1960 – جىلى «ەڭبەكتەگى بەينەسى كورنەكتى» بولعاندىقتان «وڭشىلىدىق قالپاعى» الىنىپ تاستالىپ، ۋحۋ قالاسىنداعى انحۇي ۋنيۆەرسيتەتىنە (بۇرىنعى انحۇي پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتى) قايتىپ كەلەدى. ول دارىستەن سىرتقى بوس ۋاقىتتارىندا اۋدارمامەن اينالىسىپ، «جاميلانى» ٴبىر نەشە ايدا عانا اۋدارىپ شىعادى. وسى شۇرايلى اۋدارما «الەم ادەبيەتى» جۋرنالىنىڭ 1961 – جىلعى 10 – سانىندا جاريالانىپ، كۇشتى اڭىس قوزعاپ، ادەبيەت الەمىنىڭ ادەمى تاقىرىبىنا اينالدى.

    ايتماتوۆ 1963 – جىلى «تاۋ مەن دالا حيكايالارى» اتتى پوۆەستتەر جيناعى ٴۇشىن سوۆەت وداعىنىڭ ەڭ جوعارى ادەبيەت سيلىعى – لەنين سيلىعىن الدى. «تاۋ مەن دالا حيكايالارىنا» «جاميلا»، «شىنارىم، مەنىڭ شىرايلىم»، «بوتانىڭ جانارى»، «العاشقى مۇعالىم» سىندى 4 پوۆەست ەنگىزىلگەن. وسىنىڭ ٴبارى ماحاببات تاقىرىبىنا قۇرىلعان كوركەم پروزالار. «جاميلادان» باسقا پوۆەستتەرى جاڭا ءداۋىردىڭ العاشقى مەزگىلىندە عانا حانزۋ تىلىنە ءتارجىمالانىپ، ٴبىزدىڭ وقىرماندارمەن جۇزدەستى.

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى