لۋشۇننىڭ ەسكەرىلمەگەن ٴبىر قىرى

  • كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى
  • 04:12:42 31/01/2019

 

    شاڭ چاڭباۋ

 

    لۋشۇننىڭ ادەبيەتشى، پروفەسسور، ەسكى ادەبي ءتىل مامانى، باسپاگەر... دەگەن سياقتى ات – اتاعى جەتىپ جاتقانىمەن، ٴبىراق، كوپ جۇرت ونىڭ تاعى ٴبىر ماڭىزدى قىرى – اۋدارماشىلىعىن ەسكەرمەيدى.

    نەگە ٴبىز سونشا كوپ قىرىنىڭ ىشىنەن اۋدارماشىلىعىن ايرىقشا اتاپ وتىرمىز؟ لۋشۇن مىرزا اۋدارما جاعىندا زايىرى قانشالىق نارسە تىندىردى؟ سانى جاعىنان ايتساق، كەيبىر وقىمىستىلاردىڭ ايتۋىنشا جالپى 15 مەملەكەتتەگى 77 جازۋشىنىڭ 225 شىعارماسىن اۋدارىپتى. بۇل تەگى قانشالىق دۇنيە؟ لي شينيۇي پرافسسور مەن لۋشۇننىڭ ۇلى جوۋ حاييىڭ قۇراستىرعان «لۋشۇن شىعارمالارىنىڭ تولىق جيناعىندا» اۋدارمالارى 8 تومدى قۇراپ، جالپى 4 ميلليون ءارىپ شاماسىندا ەكەن. بۇل ونىڭ اڭگىمە، شالقىما، فەلياتوندارىنىڭ جالپى سانىنان دا اسىپ تۇسەدى. 1903 – جىلى جاپونيادا وقىپ جۇرگەن كەزىندە اۋدارعان «شەتەل اڭگىمەلەرى» دەگەن اۋدارما كىتابىنان باستاپ ەسەپتەسەك، 1936 – جىلى ومىردەن وتكەنگە دەيىنگى 30 جىلدان استام ۋاقىتتا اۋدارمامەن ۇزبەي اينالىسىپتى.

    مەيلى بارلىق تىندىرعان شارۋاسى، الدە نەشە ونداعان جىلدى ءبىر كۇنگىدەي وتكىزگەن قىزمەت رۋحى جونىنەن الىپ ايتساق تا، ونىڭ اۋدارما ىستەرىنە جۇمساعان زەيىن قۋاتىنىڭ كىسىنى تاڭ قالدىراتىنىن كورۋگە بولادى. وسى تۇرعىدان لين شيانجىنىڭ «لۋشۇن الەمى» دەگەن ەستەلىك كىتابىن قامتىعان كوپتەگەن ەسسەلەرىندە وكىنەرلىگى ونىڭ اۋدارماشىلىعى جونىندە كوپ توقتالماعان.

    ىقپالى جاعىنان العاندا دا، لۋشۇن ورىس، جاپون، اعىلشىن، فرانسۋز، نەمىس، امەريكان، پولياك، نيدەرلاند، ۆەنگەر، چەح سياقتى ەلدەردىڭ جازۋشىلارىن دا قاعىس قالدىرماپتى. لۋشۇن اۋدارعان شىعارمالاردىڭ ساپاسى دا ايتا قالسىن بولعان. ايتالىق، جاپون جازۋشىسى كۇرباگاۋا حاكۋسوننىڭ «ازاپتىڭ سيمۆولىنىڭ»، گوگولدىڭ «ٴولى جاندارىنىڭ» اۋدارماسى سول كەزدە – اق مويىندالعان. ٴتىپتى، بۇگىنگە دەيىن ىقپالىنان ايىرىلماي كەلەدى. «كىشى جون» كىتابىنىڭ اۋدارماسى 1928 – 1959 – جىلدار ارالىعىندا شياڭگاڭدا جانە ۇلى قۇرلىقتا جەتى رەت باسىلعان. وكىنىشتىسى قازىر مۇنى بىلەتىندەر ساناۋلى عانا. كەيبىر اۋدارمالارى سول كەزدە كوزگە تۇسە قويماعانىمەن، جۇرت كەيىن باسقاشا قاراعان. سۇن يۇي پروفەسسور مىنا ٴبىر اڭگىمەنى ايتىپ ەدى: 2014 – جىلى موسكۆا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ٴبىراز شىعارمالاردى الىپ جۇڭگوعا تاجىريبە الماستىرۋعا كەلىپتى. ال سول شىعارمالاردىڭ ىشىندە بۇرىنعى سوۆەت وداعىنىڭ ەۆرەي جازۋشىسى يساك بابەلدىڭ «ودەسسانىڭ حيكاياسى»، «اتتى اسكەرلەر اترەتى» سياقتى تۋىندىلارى بار ەكەن. سۇن يۇي پروفەسسور بۇل جازۋشىنىڭ شىعارمالارىن 1931 – جىلى لۋشۇن اۋدارعانىن، لۇشۇن ساقتاعان كىتاپتار ىشىندە «ودەسسانىڭ حيكاياسىنىڭ» نەمىس تىلىندەگى نۇسقاسى بار ەكەنىن ايتقاندا الگى پروفەسسور قاتتى تاڭ قالىپتى. ويتكەنى بابەل ەۆروپا مەن ا ق ش – ىندا جاقىنعى جىلداردان بەرى عانا ٴدۇمپۋ تۋدىرعان. ەندەشە، لۋشۇن سول كەزدىڭ وزىندە – اق وسىنى بايقاي العان.

جاۋاپتى رەداكتور: گۇلدەن ماقسات قىزى