تىلشىلەرىمىز جاۋ شياۋفاڭ، ٴلادينا، ەرىكتى ٴتىلشى ٴساليما حابارلايدى. جازعى دەمالىستىڭ كەلۋىمەن ىلە وبلىسىنداعى ٴارقايسى كورىنىس وڭىرلەرىندە، كورىنىس تۇيىندەرىندە ساياحاتشىلار ٴيىن تىرەسىپ، ساياحاتتىق تۇتىنۋ بازارى ۇزدىكسىز قىزا ٴتۇستى. وزگەشە جاراتىلىستىق كورىنىس پەن مادەنيەت مايەگىنەن پايدالانا وتىرىپ، قۇلجا قالاسىنىڭ ىلە كونە قالا مادەنيەت ـ ساياحات رايونى، سونداي ـ اق تەكەس اۋدانى جىبەك جاعا داڭعىلى سياقتىلاردى ۋاكىلدىك ەتكەن ەرەكشەلىككە يە كوشە اۋماقتارىن ساياحاتشىلاردىڭ ات باسىن بۇرىپ، ەستەلىك قالدىراتىن دۋماندى نىسانالى جەرىنە اينالدىرعاندىقتان، ەرەكشەلىككە يە كوشە اۋماقتارىنىڭ ساياحات ماركا اسەرى كۇن سايىن كورنەكتىلەندى.
بەيزاتتىق مادەني مۇرالاردى ەلىتە سەزىنۋ تۇيىندەرى ىلە كونە قالا وزەكتى رايونىندا بوي كورسەتتى
مەملەكەتتىك 4A دارەجەلى ساياحات كورىنىس رايونى − ىلە كونە قالا مادەنيەت ـ ساياحات رايونىنىڭ وزەكتى رايونىندا، ”بەيزاتتىق مادەني مۇرا شەبەرلەر مادەنيەتى“ نەگىزگى تاقىرىپ ەتىلگەن ەلىتە سەزىنۋ كوشە اۋماعى ىلە ساياحاتىنىڭ تاعى ٴبىر جارقىن تۇيىنىنە اينالدى. وسى كوشە اۋماعىنىڭ جالپى قۇرىلىس كولەمى 5000 شارشى مەتر بولىپ، مۇندا 28 دۇكەن، 16 بەيزاتتىق مۇرا ماركاسى شوعىرلاندىرىلىپ، ۇلتتاردىڭ جاندى ونەرىنە مۇراگەرلىك ەتۋ مەن جەرگىلىكتى ەرەكشەلىككە يە ايگىلى ماركالاردى دا قامتىعان، ساياحاتشىلارعا ەلىتە سەزىنۋ بارىسىندا بەيزاتتىق مۇرانىڭ باۋرامدىلعى مەن قۋاتىن سەزىندىردى.
كوشە اۋماعىن ارالاساڭىز مۋيە كيىز شەبەرحاناسىنىڭ قازاق ۇلتىنىڭ كيىز باسۋ ونەرىن ايگىلەپ تۇرعانىن، يۆان اتاي شەبەرحاناسىنان ورىس ۇلتىنىڭ كاۋاس اشىتاتىن ارپاسىنىڭ حوش ٴيىسى اڭقىپ تۇرعانىن، يزھار قولدا جاسالعان بالمۇزداعى وزبەك ۇلتىنىڭ عاسىرلىق ٴداستۇرىن جالعاستىرىپ كەلگەندىگىن، حالىقتىق جورا - جوسىنداعى ٴيىس ماي قاپشىعى، قاراپايىم شەبەردىڭ قولمەن جاساعان تەرى جابدىقتارى ٴداستۇرلى تەرى جاساۋ ونەرىن ايگىلەپ تۇرعانىن كورەسىز. وسى ٴار ٴتۇرلى ونەردىڭ استارىنان جۇڭحۋا ۇلتى ۇلى شاڭىراعىنداعى ٴار ۇلت مادەنيەتىنىڭ ٴوزارا توعىسقاندىعىنىڭ جاندى كورىنىسىن بايقاۋعا بولادى.
قاراپايىم شەبەرلەردىڭ بەيزاتتىق مۇرالار شەبەرحاناسىنان ساياحاتشىلار ٴداستۇرلى تەرى جاساۋ ونەرىن كوردى. قوي تەرىسىنە سالىنعان سۋرەت، تەرىدەن جاسالعان توڭازىتقىش جاپسىرماسى سياقتى مادەني جاسامپازدىق ونىمدەرى ساياحاتشىلاردى بـاۋرادى. لياۋنيڭنەن كەلگەن ساياحاتشى چىن شۋان - ي تىلشىگە بىلاي دەدى: ”وسى بەيزاتتىق مادەني مۇرا تۋىندىلارىن كورىپ، ۇيدەگىلەرگە ەستەلىك بۇيىم الۋ ويىنا كەلدىم. بۇل تۋىندىلار شينجياڭ ەرەكشەلىگىنە ۋاكىلدىك ەتەدى. بۇل ونەر ۇرپاقتان - ۇرپاققا جالعاسىپ كەلگەن، بەيزاتتىق مۇرالارعا مۇراگەرلىك ەتۋ بىزبەن بىرگە ەكەن“.
كونە كوشە اۋماقتارىنا ”شەبەرلىك الۋەتى“ ۇستەلدى
بۇگىنگى كۇندە، ىلە كونە قالا مادەنيەت - ساياحات رايونى سىندى وسى بايىرعى ساياحات كوشەسى اۋماعى ەندىگارى ”كەلبەتىمەن“ عانا كورىنىپ قالماستان، ونان دا ماڭىزدىسى ونىڭ ”شەبەرلىك الۋەتى“ دە ارتا تۇسكەن. قازىرگە دەيىن كوشەنىڭ وزەكتى رايونداعى تيجارات جۇرگىزۋشى ساۋداگەرلەر سانى 28 گە جەتكەن، بۇل ارانىڭ ٴداستۇرلى ساۋدا كوشەلەرىنە ۇقسامايتىنى، وسىنداعى قوجايىنداردىڭ دەنى بەيزاتتىق مۇرا شەبەرلەرى ەدى.
كوشە اۋماعىنداعى دۇكەننىڭ قىزمەتكەرى مانزيرا ابدۇسالام بىلاي دەپ تانىستىردى: ”وسى 2 كۇندە ساياحاتشىلار ٴبىرشاما كوپ بولدى، ٴبىزدىڭ دۇكەنىمىزدە، باستىسى، تەرىدەن جاسالعان توڭازىتقىش جاپسىرماسى، ىلمە اشەكەي، تەرىدەن قولمەن جاسالعان ستاكان توسەنىشى سياقتىلار ساتىلادى. قازىر ساياحاتشىلار وزدەرى بىلعارى بىلەزىكتى جاساي الاتىن بولدى“.
كوشە اۋماعىنا تاعى جەرگىلىكتى ەرەكشەلىككە يە 8 ۋاكىلدىك ماركا شوعىرلاندىرىلعان، جۇيەدەن جىڭفي ٴسۇت مادەنيەتى شەبەرحاناسى، وسىمدىكتەن جاسالعان سابىن، ايگىلى ماركاداعى ۇلتتىق كيىم - كەشەك سياقتىلاردى قامتيدى. وسى ماركالار ىلەنىڭ ونىمدەرى مەن جاڭالىق اشۋ تەحنولوگياسىن ٴبىر تۇلعالاندىرىپ، ساياحاتشىلاردىڭ ىلەنىڭ ٴدامى مەن ەرەكشەلىگىن الا قايتۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.
بەيجيڭدىك ساياحاتشى شۇي ميڭ كوشە اۋماعىنداعى ٴدامدى تاعامداردان اۋىز تيگەننەن كەيىن، بىلاي دەپ القادى: ”ٴبىر اۋىز سوزبەن ايتقاندا ٴدامى ٴتىل ۇيىرەدى ەكەن. مۇنىمەن قوسا، اقشا قاپشىعى، توڭازىتقىش جاپسىرماسى سياقتى ەستەلىك بۇيىمدارى كوزدىڭ جاۋىن الادى ەكەن، تۋىس - تۋعان، دوس - جاراندارىما ساتىپ الدىم، كەلەسى جولى تاعى كەلەمىن“.
جالاڭ ونەردەن كوپ نەگىزدى سەزىنۋگە دەيىن، ٴداستۇرلى شەبەرلەردەن بەيزاتتىق مادەني مۇرادا جاڭالىق اشۋشىلارعا دەيىن، 5000 شارشى مەترلىك بەيزاتتىق مادەني مۇرا رايونى ىلە كونە قالا مادەنيەت ـ ساياحات رايونىنىڭ مادەنيەت پەن ساياحاتتى توعىستىرا دامىتۋىنىڭ جاندى ىقشام كورىنىسى دەۋگە بولادى. بۇل ارادا تاريحي مادەنيەت جۇلگەسى ەندىگارى ەستەمە رەتىندە عانا ەمەس، ساياحاتشىلار تەرى بۇيىمدارىن جاساۋ، كاۋاس دايىنداۋ، كيىز باسۋ سياقتىلاردى ٴوز قولىمەن جاساپ ٴداستۇرلى ونەردىڭ وسى زامانعى تۇرمىستاعى جاندى جالعاستىرۋشىسىنا اينالعان.
جىبەك جاعا حالىقتىق سالت ـ سانا جاياۋلار كوشەسى ۇزدىكسىز دۋمانعا بولەندى
تەكەس اۋدانى جىبەك جاعا حالىقتىق سالت ـ سانا جاياۋلار كوشەسى بۇرىنعى ەكولوگيالىق كوشە كەلبەتى، قويۋ حالىقتىق سالت ـ سانا مادەنيەتى جانە باي مازمۇندى ەلىتە سەزىنۋ نىسانىنا سۇيەنىپ، جەر ـ جەردەگى ساياحاتشىلاردى وسىندا ات باسىن بۇرۋعا باۋرادى. كوشە اۋماعىنىڭ جالپى كولەمى 190 مىڭ شارشى مەتر بولىپ، 16 بايىرعى كوشە جولىمەن تۇتاسىپ جاتقان ەرەكشەلىككە يە ۇلتتىق سالت - سانا تۇرعىندار اۋلاسى جانە 4 دەربەس ساۋدا عيماراتىنان قۇرالىپ، جەرگىلىكتى ورىننىڭ اۋەلگى ەكولوگيالىق كوشەلەرىنىڭ جۇلگەسى مەن سالت - سانا بەت - بەينەسىن تولىق ساقتاعان.
ەرەكشە وڭىرلىك ابزالدىلىققا جانە كوپ نەگىزدى حالىقتىق سالت ـ سانا مادەنيەتى مايەگىنە سۇيەنگەن جىبەك جاعا داڭعىلى ساياحاتشىلاردىڭ تەكەس اۋدانىن ساياحاتتاۋداعى ات باسىن بۇرىپ، ەستەلىك قالدىراتىن وزەكتى ورىنعا اينالدىردى. كوپتەگەن ساياحاتشى كوشە ـ كوشەلەردى ارالاپ، سۋرەتكە ٴتۇسىپ، ەستەلىك قالدىردى نەمەسە ەرەكشەلىككە يە ساۋدا دۇكەندەرىندەگى قولونەر نىساندارىن سەزىنىپ، سەگىز تاڭبالى قالاشىقتىڭ وزگەشە تارتىمدىلىعىن ۇعىندى. مۇنىڭ ىشىندە، حالىقتىق سالت ـ سانانى نەگىز ەتكەن قولونەر جاسامپازدىعى ايگىلەنگەن جياڭيۇي فارفور ىدىس جاساۋ شەبەرحاناسى ەرەكشەلىككە يە بەيزاتتىق مۇرا قولونەرىن سەزىنەتىن، كوشە اۋماعىنداعى ات باسىن بۇراتىن قىزعىندى ورىنعا اينالدى.
جياڭيۇي فارفور ىدىس جاساۋ شەبەرحاناسىنىڭ باستىعى جاۋ يانيان بىلاي دەپ تانىستىردى: ”ٴبىز نەگىزىنەن تازا قولونەر بۇيىمدارىن جاسايمىز، از ۇلتتاردىڭ ىدىس - اياقتارىنا قولىمىزبەن بايىرعى ورنەكتەردى سالامىز، بۇلار باق - ىرىستى، كوركەيىپ - گۇلدەنۋدى، العا باسۋدى جانە تاماشا تۇرمىس كەشىرىپ جاتقانىمىزدى بىلدىرەدى“.
گانسۋدان كەلگەن ساياحاتشى تو شياۋيان جىبەك جاعا داڭعىلىندا فارفور قولونەر بۇيىمدارىن جاساپ كوردى. ول تىلشىگە: ”بۇگىن فارفور جاساۋ شەبەرحاناسىندا فارفور جاساعانىم وتە ٴماندى بولدى، ايتارلىقتاي جەڭىلدەپ قالۋمەن بىرگە، ٴوزىم جاساعان فارفور بۇيىمداردى ۇيگە الىپ قايتاتىن بولدىم، دۇكەن يەسى پوچتادان جولداپ بەرەدى ەكەن. جىبەك جاعا داڭعىلىنىڭ اۋانى ەرەكشە تاماشا، كوپتەگەن قىزىقتى نىسانداردى سەزىنۋگە بولادى، بۇل رەتكى ساياحاتىم ەرەكشە كەرەمەت بولدى“.
بيىل جىل باسىنان بەرى، مادەنيەت - ساياحات ىستەرىنىڭ دامۋ ورلەۋىن مىقتى يگەرىپ، ساياحات كاسىپ كۇيىن بايىتىپ، ساياحاتشىلاردىڭ سەزىنۋىن جوعارىلاتۋ ٴۇشىن، تەكەس اۋدانى جىبەك جاعا داڭعىلى اۋماعىنداعى كوشە رايوندارىنىڭ ساپاسىن جوعارىلاتۋدى، جاڭالاۋدى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىپ، مادەنيەت ساياحاتتاعى سەزىنۋ ولقىلىقتارىن ۇزدىكسىز تولىقتاپ، ساياحاتتاۋ مازمۇنىن بايىتىپ، سايكەستى قىزمەت وتەۋدى كەمەلدەندىرىپ، ٴداستۇرلى حالىقتىق سالت ـ سانا كوشەلەرىنىڭ تىڭ ومىرشەڭدىك كۇشىن تاسقىنداتتى.
تەكەس اۋدانى تەكەس قالاشىعى پارتكومىنىڭ مۇشەسى، ۇگىت القاسى ميھىراي بەكتۇرعان مىنالاردى ٴبىلدىردى: ”قازىرگى ساياحات ورلەۋىنە بىرلەستىرىپ، ٴبىز جىبەك جاعا داڭعىلى اۋماعىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋ، جاڭالاۋدى ۇزدىكسىز ورىستەتتىك. قازىر جىبەك جاعا داڭعىلى اۋماعىندا 66 حالىقتىق تۇسەلحانا، ساۋدامەن شۇعىلداناتىن 47 وتباسى تۇرادى. بيىل ٴبىز مادەنيەت ـ ساياحات جاعىنداعى ەلىتە سەزىنۋ نىساندارىن، مىسالى، فارفور قولونەرى، زەرتتەۋ ـ ۇيرەنۋ سياقتى ەرەكشە سەزىنۋ كاسىپ كۇيىن ٴتۇيىندى تۇردە تولىقتادىق. ٴبىز بەيزاتتىق مادەني مۇرالاردىڭ حالىقتىق سالت - سانا كەشىرمەسىن ۇزدىكسىز تەرەڭدەتىپ، كوشە اۋماعى ورتاسىن اناعۇرلىم ساپالىلاندىرىپ، قىزمەت وتەۋدىڭ سايكەستى قۇرىلعىلارىن كەمەلدەندىرىپ، ساياحاتشىلاردىڭ ايالداۋ ۋاقىتىن ۇزارتىپ، كوشە اۋماعىنداعى مادەنيەت - ساياحات كاسىپ سالاسىنىڭ ساپاسىن جوعارىلاتىپ، دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى ىلگەرىلەتىپ، بۇقارانى كىرىسىن ۇزدىكسىز ارتتىرۋعا باستايمىز“.
بيىل ىلە وبلىسى ساياحات حاۋىپسىزدىگى، نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىسى، كاسىپ سالاسىن دامىتۋ، قىزمەت وتەۋ ساپاسى سىندى ”ٴتورت ٴتۇيىندى“ ٴجىتى قاداعالاپ، ارتۋ مولشەرىن ۇزدىكسىز ۇلعايتىپ، ىركىندى مولشەرىن ساپالىلاندىرىپ، اينىمالى شامانى كەمەلدەندىرە ٴتۇستى. ٴبىر جاعىنان، جوعارى دارەجەلى قوناقجاي، سارا حالىقتىق تۇسەلحانا، كورىنىس جولى قىزمەت وتەۋ پۋنكتى، زەردەلى ساياحات سياقتى جاڭا نەگىزدىك قۇرىلىستاعى تىزبەكتى تولىقتاۋ، تىزبەكتى كۇشەيتۋدى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىپ، كوتەرىمدىلىك قۋاتىنا قاراي ادام اعىنىن ورنالاستىرۋعا كەپىلدىك ەتسە؛ ەندى ٴبىر جاعىنان، ”ساياحات +“ ۇلگىسىندە تىڭ ساتىعا قادام تاستاپ، جىلقى مادەنيەتى كاسىپ سالاسى تىزبەگىن اتقا ٴمىنىپ كورۋدەن جارىس ىستەرى، مادەنيەت جاسامپازدىعى، اس ـ سۋ جالپى تىزبەگىنە دەيىن كەڭەيتتى، شەكارا اتتاعان ساياحاتتا ”شەكارادان ٴوتۋدىڭ“ دارەجەسىن ”ەرۋلەپ تۇتىنۋعا“ دەيىن كوتەردى، مادەنيەت كورمە سارايلارىندا ”ەكسكۋرسيالاۋدان“ ”ەلىتە سەزىنۋ جاعىنداعى تۇتىنۋ جاعدايىنا“ قاراي بۇرىلىس جاسادى.
بۇگىنگى تاڭدا ىلە ساپالى ەكولوگيالىق بايلىق پەن ۇلتتىق سالت ـ سانا مادەنيەتىنە سۇيەنىپ، ەرەكشەلىككە يە كوشە رايوندارىن ۇلتتاردىڭ ارالاسۋىن، ىشتەسۋىن، توعىسۋىن ايگىلەۋدىڭ جاندى تەرەزەسىنە، سونداي ـ اق مادەنيەت، ساياحات كاسىبىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتەتىن پارمەندى قوزعالتقىشقا اينالدىرۋدا.