ەلىتە سەزىندىرۋ ارقىلى جىبەك جولى مۇراسىن ”جانداندىردى“

تىلشىلەرىمىز مىڭ شيا، ٴلادينا، ەرىكتى ٴتىلشى يۋان شىشياڭ حابارلايدى. تاريحتى سويلەتىپ، مادەني مۇرالارعا ٴۇن قاتقىزدى. جۋىق جىلداردان بەرى ىلە وبلىسى ”مادەني مۇرالاردى جانداندىرۋ“ سىندى جاڭالىق اشۋ جولىن ۇزدىكسىز قاراستىردى. ىلە وبلىستىق مۇراجاي عىلىم - تەحنولوگيالىق قۋات ۇستەۋ ارقىلى مادەنيەت تاراتىپ، ادامداردىڭ تاريحتى ٴتۇسىنۋ ٴتاسىلىن وزگەرتتى. بيىل بۇل مۇراجاي 3 ميلليون 260 مىڭ يۋان قارجى قوسىپ، جارتى جىلدان استام ۋاقىت جۇمساپ سيفرلاندىرۋ ارقىلى دارەجەسىن جوعارىلاتىپ، VR، MR، ٴۇش ولشەمدى مودەل قۇرۋ سياقتى تەحنولوگيالاردان پايدالانىپ، مادەني ەسكەرتكىشتەردى كورمە شكابىنان ”شىعارىپ“، بايىرعى جۇرتتاردى كوز الدىعا ”اكەلۋگە“ مۇمكىندىك جاساپ، اناعۇرلىم جاندى، اناعۇرلىم تىكە تاسىلمەن كورەرمەندەرمەن جۇزدەستىردى.

12 - ايدىڭ 15 - كۇنى وبلىستىق مۇراجايدىڭ جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعاسى نەگىزگى تاقىرىپتىق كورمە زالىندا قىزمەتكەرلەر جاڭادان جاسالعان سيفرلاندىرۋ ارقىلى ەلىتە سەزىنۋ كەڭىستىگىنە سىناق جۇرگىزىپ جاتتى. بۇل ارادا كورەرمەندەر مادەني مۇرالاردى تەك اينەك سىرتىنان كورىپ قانا قالماي، قايتا ٴوز قولدارىمەن ەكراندى ٴتۇرتۋ بارىسىندا مەملەكەتتىك 1 - دارەجەلى مادەني ەسكەرتكىشتەردى ”قوزعاۋ“ ارقىلى ۇلكەيتىپ، ونىڭ ٴۇش ولشەمدى مودەلىن ەگجەي - تەگجەيلى كورە الادى، ٴتىپتى، كۇرە بايىرعى قالاسىنىڭ ەسكى جۇرتى، المالى بايىرعى قالاسىنىڭ ەسكى جۇرتى سياقتى تاريحي جۇرتتارعا ”جاقىنداپ“، ۋاقىت پەن كەڭىستىكتەن ەندەي وتكەن مادەنيەتتىڭ تارتىمدىلىعىن تەرەڭ سەزىنە الادى.

”ٴبىز سيفرلاندىرۋ ٴتاسىلى ارقىلى فيزيكالىق كەڭىستىك شەكتەمەسىن بۇزىپ، مادەني ەسكەرتكىشتەرگە شىنىمەن دە ’جان ٴبىتىرۋدى‘ ٴۇمىت ەتەمىز“. وبلىستىق مۇراجايدىڭ ورىنباسار باستىعى حى شۋەچيۇڭ بىلاي دەدى: ”سيفرلاندىرۋ ــ عىلىم ـ تەحنولوگيانىڭ ورىن الماسۋى عانا ەمەس، ونان دا ماڭىزدىسى، مادەنيەت تاراتۋ تاسىلىندە جاڭالىق اشۋ ارقىلى جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعا تانىمىن بەكەمدەۋگە ىشكى مادەنيەتتىك قوزعاۋشى كۇشىن ۇستەۋ“.

ساياحاتشى رىن ۋيشاڭ ەلىتە سەزىنۋ سيفرلى كەڭىستىگىن كورگەننەن كەيىن تاڭدانعانىنان: ”بايىرعى قالانىڭ دۋماندى كورىنىسىن ٴوز كوزىممەن كورگەندەي بولدىم، قۇرىلىس قۇرىلىمى، قالانىڭ ورنالاسۋى انىق كورىنىپ، ەرەكشە كۇيگە شومدىم“، - دەدى.

سونىمەن بىرگە، موڭعۇلكۇرە اۋدانىنىڭ مادەني ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ قىزمەتى دە ”كونەنى كونەدەي قالپىنا كەلتىرۋ“ ٴداستۇرلى ۇلگىسىنە ”سيفرلى قۋات ۇستەۋدەي“ تىڭ ساتىعا قادام تاستادى. بۇل اۋدان شىڭيوۋ بۇتحاناسى، كەدەن ەسكەرتكىشى سياقتى ٴتۇيىندى مادەني ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ، جوندەۋدى ورىنداپ قانا قويماي، تاعى ”تۇراقتى مادەني ەسكەرتكىشتەردى كەسكىنگە اينالدىرىپ باسقارۋ جۇيەسىن“ زەرتتەپ اشىپ، مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ ”تارالۋى كەڭ، باسقارۋى قيىن بولۋ“ سىندى قيىن ماسەلەلەردى ٴونىمدى شەشتى. شينجياڭعا باعىتتامالى كومەكتەسۋ مەحانيزمىنە سۇيەنىپ، مادەنيەت كورمەسى ماماندارىن ەنگىزدى، موڭعۇلكۇرە اۋدانى مادەني مۇرا بايلىعىن سيفرلاندىرىپ ساقتاۋ مەن زەردەلى باسقارۋدى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىپ، مۇنان كەيىنگى ايگىلەۋگە، پايدالانۋعا بەرىك نەگىز قالادى.

موڭعۇلكۇرە اۋداندىق مادەنيەت سارايىنىڭ كادرى دۇڭ شياڭچيدىڭ ايتۋىنشا: ولار مادەني مۇرالاردى سيفرلاندىرۋ تابىسىن كادەگە جاراتۋدى تەرەڭدەتىپ، ارناۋلى عىلمي كىتاپ شىعارىپ، شاتى بايىرعى جولى، شاتى بايىرعى قالاسى سياقتىلاردى وزەك ەتكەن زەرتتەۋ ـ ۇيرەنۋ تەكشەسىن قۇرىپ، مادەني مۇرا بايلىعىن ”ساقتاپ قالۋدان“ ”پايدالانۋعا“ دەيىنگى جالپى بەتتىك بۇرىلىس جاساۋدى ىلگەرىلەتكەندىكتەن، شىڭيوۋ بۇتحاناسى، كەدەن ەسكەرتكىشى سياقتى ٴتۇيىندى مادەني مۇرالار ناقتى قالپىنا كەلتىرىلدى.

بيىل جىل باسىنان بەرى ىلە وبلىسى 2025 ـ جىلعى ”ٴتورتتى جالپىلاستىرۋ“ قىزمەتىن ورىنداپ، 1357 تۇراقتى مادەني ەسكەرتكىشتى، 162 جاڭادان بايقالعان مادەني ەسكەرتكىشتى قايتا تەكسەرىپ، قورعاۋ، جوندەۋ جانە ”ۇشتەن ساقتانۋ“ ينجەنەرياسىنان بەسەۋىن اتقارىپ، نەگىزگى قۇرىلىسقا الدىن الا ورنالاستىرىلعان ارحەولوگيالىق تەكسەرۋدى 30 نەشە رەت ورىستەتۋگە سايكەسىپ، مادەني ەسكەرتكىش بايلىعىن ىشكەرىلەي اشۋدىڭ تاريحي دالەلدەۋ قۇنىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتىپ، مادەني ەسكەرتكىشتەردەن يكەمدى پايدالانۋ دەڭگەيىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتتى.

سۋرەتتە: ساياحاتشىلار ەلىتە سەزىنۋ سيفرلى كەڭىستىكتى كورۋدە.   سۋرەتتى مىڭ شيا تۇسىرگەن