”تيانشان تاۋىن تەسىپ ءوتۋ وڭاي ەمەس، ءبىراق تيانشان تاۋىنىڭ ارعى جاعىندا حالىق بار“

　□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ تىلشىلەرى گو چيان، جاۋ شييا

تاياۋدا ءبىر قىسقا بەينەجازبا توراپتا قىزۋ قارسى الۋعا يە بولدى. ەكراندا ءبىر جاس سەرۋەنباسى اۆتوبۋزدىڭ الدىڭعى قاتارىندا وتىر، اۆتوبۋز دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ ۇزىن جوعارى قارقىندى تاس جول تۋنەلى − تيانشان جەڭىس تۋنەلىندە كەلە جاتىر. ول تايۋاندىق ساياحاتشىلارعا بىلاي دەدى: ”حالىق وسىنداي جۇرۋگە قولايلى جولدى قاجەت ەتتى. تيانشان تاۋىن تەسىپ ءوتۋ وڭاي ەمەس، ءبىراق تيانشان تاۋىنىڭ ارعى جاعىندا حالىق بار...“. سان - ساناقسىز سايتتاستار وسى ءسوزدى ەستىگەندە ايرىقشا اسەرلەندى.

وسى ءسوزدى ايتقان بويجەتكەن ءدىلنۇر تۇرسۇنجان شينجياڭ شيڭجياڭجي حالىقارالىق ساياحات سەرىكتەستىگىنىڭ سەرۋەنباسى. بەينە جازبا 3 - ايدىڭ 18 - كۇنى تۇسىرىلگەن، سول كۇنى ول تايۋاندىق ساياحاتشىلاردى ەرتىپ، كورلادان ۇرىمجىگە قايتىپ كەلە جاتقان ەدى.

”ءسال توسىن سەزىندىم، سايتتاستاردىڭ مويىنداۋىن، شابىتتاندىرۋىن كوردىم، ءتىپتى دە قۇلشىنۋىما تۋرا كەلدى“، - دەدى 4 - ايدىڭ 15 - كۇنى كورىنىس وڭىرىندە ۇيىرمە باستاپ جۇرگەن ول تەلەفوندا.

ءبىر اۋىز ءسوز قالايشا وسىنشاما زور ەنەرگيا تۋدىرا الادى؟

ءدىلنۇر شينجياڭ قازىنا - ەكونوميكا داشۋەسىنىڭ ساياحات باسقارۋ ماماندىعىنان وقۋ تاۋىسىپ، 2021 - جىلى وسى كاسىپكە ارالاسقان، ونىڭ نىساناسى وتە قاراپايىم ەدى: ءتىپتى دە كوپ ادامنىڭ ساياحات ارقىلى ناعىز شينجياڭدى تانۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ.

ءدىلنۇر تۇڭعىش رەت جۇرتشىلىققا كاسىپتىك قابىلەتىمەن ەمەس، ءتۇر - تۇلعاسىمەن تانىلعان ەدى.

2025 - جىلى 3 - ايدا ساياحاتشىلار ءبىر بەينەجازبا ءتۇسىرىپ ينتەرنەت تۇعىرىنا جۇكتەدى، بەينەجازباداعى ءدىلنۇر ارتيست ءدىلراباعا وتە ۇقسايتىندىقتان، كوپتەگەن سايتتاستاردىڭ نازارىن اۋداردى. سايتتاستاردىڭ نازارىنا ىلىنگەندە، ول بۇكپەسىز تۇردە: ”شينجياڭدا كەلىستى جىگىت پەن سۇلۋ بويجەتكەن بارشىلىق، مەنىڭ ءتۇرىم شينجياڭدا تەك ادەتتەگىدەي عانا“، - دەدى.

دەسەدە سەرۋەنباسى سىندى قىزمەت ورنىندا قالۋى ونىڭ ءتۇر - تۇلعاسىمەن قاتىستى ەمەس ەدى.

ونىڭ بەينەجازبا پاراقشاسىنا قاراساڭىز، كورىنىستەر مۇلدە باسقاشا. ول تاقپاقشىعا اينالىپ، جاندى دا قىزىقتى تىلمەن شينجياڭنىڭ جەرگىلىكتى سالت - ساناسىن تانىستىرىپتى: قايتكەندە 100 يۋان جۇمساپ شينجياڭنىڭ بارلىق ءدامدى تاعامدارىنان اۋىز تيۋگە بولادى، قايتكەندە جايلاۋلاردى بەينە جار تاڭداعانداي تاڭداۋعا بولادى، قايتكەندە سەزىمدى ءبي ارقىلى بەينەلەۋگە بولادى... ءدىلنۇر ءوز تاسىلىمەن الىستان كەلگەن قوناقتاردىڭ كۇلكى ءۇنى ىشىندە وسى جەردى تۇسىنۋىنە مۇمكىندىك جاسادى.

ويلامى بار ءدال وسى بويجەتكەن 3 - ايدىڭ 18 - كۇنى باياعى سول ءبىر ءتۇس اۋعان شاقتا ويلاماعان جەردەن جالپاق جۇرتقا بىردەن تانىلدى. ادەيى جوسپارلانعان جوق، اۆتوبۋز تيانشان جەڭىس تۋنەلىندە كەلە جاتقاندا، ول مىڭ جىلعا جالعاسقان ارمان − تيانشان تاۋىن تەسىپ ءوتۋدى تەبىرەنە باياندادى.

تيانشان جەڭىس تۋنەلىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 13. 22 كيلومەتر بولىپ، 16 گەولوگيالىق وپىرىلمالى بەلدەۋدەن وتەدى، ونداعى قۇرىلىس جۇرگىزۋ قيىندىعى دۇنيە جۇزىندە سيرەك كەزدەسەدى. 2025 - جىلى 12 - ايدىڭ 26 - كۇنى ءۇرىمجى − لوپنۇر جوعارى قارقىندى تاس جولىندا تۇتاس جەلى بويىنشا اۆتوكولىك قاتىناپ، 20 مينۋتتا تيانشان تاۋىن ەندەي ءوتۋ رەالدىققا اينالدى.

ءدىلنۇردىڭ تەحنولوگيالىق پارامەتردەن حابارى جوق، ءبىراق ول ”تابيعي بوگەتتى داڭعىل جولعا اينالدىرۋ“ جونىندە شىنايى اسەرگە يە بولعان.

”مەن وڭتۇستىك شينجياڭنىڭ تۋماسىمىن. بۇرىن پويەزبەن ۇيگە قايتۋعا 20 نەشە ساعات ۋاقىت كەتەتىن، قازىر ءۇيىم ءتىپتى دە جاقىنداي ءتۇستى“، - دەدى ءدىلنۇر.

ءار جولى ساياحاتشىلاردى باستاپ تۋنەلدەن وتكەندە، ول ساياحاتشىلارعا وسى جولعا وڭاي - وسپاق قول جەتپەگەندىگىن اڭگىمەلەيدى. قۇرىلىسشىلاردىڭ نولدەن تومەن 40 سەلتسي گرادۋستا سۇراپىل شايقاس جۇرگىزگەن حيكاياسىنا ول بەس ساۋساعىنداي قانىق ەدى.

بۇل جولى تايۋاندىق ساياحاتشىلارعا ول تاعى دا جۇرەك ءسوزىن ايتتى.

تايۋاندىق ساياحاتشىلار ءۇن - ءتۇنسىز تىڭداپ، ءبىر ءسات ءۇنسىز قالعاننان كەيىن، اۆتوبۋز ءىشىن شاپالاق ءۇنى كەرنەدى: ”شىنىمەن كەرەمەت“، ”ءسىزدىڭ ىقىلاستى ءتۇسىندىرۋىڭىز ءبىزدىڭ شينجياڭدى ءتىپتى دە تەرەڭ تانۋىمىزعا مۇمكىندىك جاسادى“. تايۋاندىق ساياحاتشى ان ران بىلاي دەدى: شينجياڭعا قادام تاستاعاندا عانا سول ءبىر كەرەمەت ينجەنەريالاردىڭ استارىندا تۇگەلدەي بۇقارانىڭ تۇرمىسىن بارعان سايىن جاقسارتۋ ماقساتى جاتقاندىعىن بايقاۋعا بولادى.

ءدىلنۇردىڭ وسىنداي تابيعي بەينەلەنگەن سەزىمى كوپتەگەن ادامنىڭ جۇرەگىنەن ورىن الدى.

”مەن وسى بەينەجازبانى كوردىم، 2 رەت قايتالاپ كوردىم، وسى ينجەنەرياعا قاتىناسقانىمدى ماقتانىش سەزىنەمىن!“، - دەدى جۇڭگو قاتىناس قۇرىلىسى شينجياڭ ءۇرىمجى − لوپنۇر تاس جولى PPP كوتەرمەگە الۋ نىسانى ءۇرىمجى − لوپنۇر توپىراق قۇرىلىسى 5 - مەردىگەرلىك بولىگى نىسان ءبولىمىنىڭ TBM باس ينجەنەرى سۇي حۋاشين.

”’تيانشان تاۋىنىڭ ارعى جاعىندا حالىق بار‘ دەگەن ءبىر اۋىز ءسوز اق نيەت، شىن ىقىلاسقا تولى بولىپ، جاڭا ءداۋىر جاستارىنىڭ مەملەكەت سۇيىسپەنشىلىگى مەن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋىن تولىق ايگىلەدى“، - دەدى ءدىلنۇردىڭ داشۋەدەگى كلاس جەتەكشىسى ليۋ جي.

شينجياڭ شيڭجياڭجي حالىقارالىق ساياحات سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى يان كۇن بىلاي دەدى: سوڭعى 2 جىلدا شينجياڭنىڭ ساياحاتى ءۇرتىس جانداندى، تيانشان جەڭىس تۋنەلىندە كولىك قاتىناعاننان كەيىن، وڭتۇستىك - سولتۇستىك شينجياڭنىڭ قاتىناسى بارىنشا تەزدەپ، ءتىپتى دە كوپ ساياحاتشىنىڭ وسى جەردىڭ وزگەرىسىن تەرەڭ سەزىنۋىنە مۇمكىندىك جاسالدى، ”ءدىلنۇردىڭ تايۋاندىق ساياحاتشىلارعا ايتقان ءسوزى ويلاماعان جەردەن بۇعازدى ەندەي وتكەن تىلدەسۋ بولدى. ول ادامدارعا شىنايى، ستەرەولدى، تىرشىلىك تىنىسىنا تولعان شينجياڭدى كورسەتتى، سونداي - اق جۇڭگونىڭ بايتاق دالاسىندا قارىشتاپ دامىعان دامۋ حيكاياسىن كورسەتتى“.

تىلشىلىك اياقتالار كەزدە ءتىلشى ءدىلنۇردان: ”الدا قانداي ويلارىڭ بار“؟ - دەپ سۇرادى.

ول ويلانا: ”شينجياڭ حيكاياسىن اناعۇرلىم كوپ ادامعا بايانداپ بەرەمىن“، - دەدى.

”تيانشان تاۋىن تەسىپ ءوتۋ وڭاي ەمەس، ءبىراق تيانشان تاۋىنىڭ ارعى جاعىندا حالىق بار“. وسى ءسوزدىڭ سالماعى ءبىر جاس سەرۋەنباسىنىڭ ىزىندە جاسىرىنىپ جاتىر، كەرەمەت ينجەنەرياداعى ءاربىر قۇرىلىسشىنىڭ ماڭداي تەرىندە جاسىرىنىپ جاتىر، سونداي - اق شينجياڭعا تۇڭعىش رەت الىستان كەلگەن قوناقتاردىڭ جانارىندا جاسىرىنىپ جاتىر.