ىلە وبلىسى جايلىم ەكولوگياسىن قورعاۋ، قالپىنا كەلتىرۋ تەبىنىن ۇزدىكسىز ارتتىردى

تۇياق كەستى جايلىمدا تىڭ تىرشىلىك تىنىسى قاۋلاپ، ەكولوگيالىق قالتقى اناعۇرلىم بەكەمدەلدى

تىلشىلەرىمىز دۋ لەي، حان شاشا حابارلايدى. جۋىردا ٴتىلشىنىڭ ىلە وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جايلىم مەكەمەسىنەن ۇعىسۋىنشا، سوڭعى جىلداردان بەرى ىلە وبلىسى جايلىم ەكولوگياسىن قورعاۋ، قالپىنا كەلتىرۋ تەبىنىن ۇزدىكسىز ارتتىرىپ، ۇلان ـ بايتاق ساحارانىڭ تىڭ ومىرشەڭدىك كۇشىن قاۋلاتقان. 5 جىلدان بەرى جايلىمنىڭ جالپىلىق وسىمدىك جامىلعىلارىمەن كومكەرىلۋ مولشەرى %63.51 تەن %64.9 كە جوعارىلاپ، ەكولوگيالىق قالتقى اناعۇرلىم بەكەمدەلگەن.

سۋرەتتە: موڭعۇلكۇرە اۋدانىنىڭ 2023 - جىلعى جايلىمدى تولىقتاپ سۋارۋىنان كورىنىس. 

(ىلە وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جايلىم مەكەمەسى قامداعان)

”تۇياق كەستى بولعان جايلىمنىڭ قايتادان جاسىل جەلەك جامىلعانىن كورگەندە ٴبىرىنشى شەپتەگى قىزمەتكەرلەرىمىز ايرىقشا ٴسۇيىندى“. ىلە وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جايلىم مەكەمەسى جايلىم باسقارماسىنىڭ كادرى ۋىن جۇن بىلاي دەدى: ”وسى بىرنەشە جىلدا عىلمي قالپىنا كەلتىرۋ جانە قاتاڭ باسقارۋ، قورعاۋ ارقىلى جايلىمنىڭ ەكولوگيالىق قالتقىسى اناعۇرلىم بەكەمدەلدى. بۇرىن−عى كەيبىر تۇياق كەستى بولعان جايلىمدا قازىر ٴشوپ قاۋلاپ ٴوسىپ، جابايى جانۋارلار دا قايتا ورالدى“. 

ۋىن جۇن بىلاي دەپ تانىستىردى: ىلە وبلىسىنا توتە قاراستى ورىنداردا 47 ميلليون 668 مىڭ مۋ تابيعي جايلىم، 852 مىڭ 900 مۋ ەكپە جايلىم، ٴبىر ميلليون 438 مىڭ 900 مۋ باسقا دا جايلىم بار.

”14 ـ بەسجىلدىق“ كەزىندە ىلە وبلىسى جوبانى جەتەكشى ەتىپ، «ىلە وبلىسىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى مەن جايلىم دامۋىنىڭ ”14- بەسجىلدىق“ جوباسى»، «ىلە وبلىسىنا توتە قاراستى ورىنداردىڭ جايلىمدى قورعاۋ، گۇلدەندىرۋ، پايدالانۋ جوباسى (2021 − 2025 - جىل)»، «ىلە وزەنى الابىنىڭ ەكولوگياسىن قورعاۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ ينجەنەريا جوباسى (2021 − 2025 - جىل)» سياقتى كوپتەگەن جوبالاردى ىركەس - تىركەس باسىپ تاراتىپ، جايلىم ەكولوگياسىن قورعاۋدى، قالپىنا كەلتىرۋدى باعالاۋ جۇيەسىنە ەنگىزىپ، توركوزدەندىرىپ باسقارۋدى تياناقتاندىرىپ، ورمان، جايلىم بايلىعىن باسقارۋدىڭ ”ەڭ سوڭعى ٴبىر شاقىرىم“ ماسەلەسىن ٴونىمدى شەشتى.

عىلمي قالپىنا كەلتىرۋ جاعىندا، ىلە وبلىسىنا توتە قاراستى ورىندار ”ٴۇش تەرىستىك“ ينجەنەرياسى مەن ىلە اڭعارىنىڭ ەكولوگياسىن جان - جاقتى جونگە سالۋ نىسانىنا سۇيەنىپ، جەردى جىرتپاي تولىقتاپ ەگۋ سياقتى تەحنولوگيالاردى كۇش سالا جالپىلاستىرىپ، تابيعي قالپىنا كەلتىرۋ مەن جاساندى جولمەن قالپىنا كەلتىرۋدى ۇشتاستىرۋعا تاباندى بولىپ، جاساندى جولمەن ٴشوپ ەگۋ، جايلىمدى شۇرايلاندىرۋ، قورشاپ ٴوسىرۋ سياقتى ٴتۇيىندى ينجەنەريالاردى ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتتى. ”14 ـ بەسجىلدىق“ كەزىندە ىلە وبلىسىنا توتە قاراستى ورىندار 3 ميلليون 777 مىڭ 400 م−ۋ جايلىم−دى قالپىنا كەلتىرىپ، جونگە سالعاندىقتان، 2025 ـ جىلى تابيعي جايلىمنىڭ  ٴشوپ ٴتۇسىمى جالپى مولشەرى 20 ميلليون 546 مىڭ 300 توننا بولىپ، بۇكىل شينجياڭنىڭ بەستەن ٴبىرىن ۇستادى.

مال جايۋعا تيىم سالۋ، تىنىقتىرۋ جانە جايلىم مەن مالدىڭ تەپە ـ تەڭدىگىن ساقتاۋ ٴتۇزىمىن تياناقتاندىرۋ جاعىندا ”14 ـ بەسجىلدىق“ كەزىندە ىلە وبلىسىنا توتە قاراستى ورىندار جىلىنا ورتا ەسەپپەن 235 ميلليون يۋان كومەك قاراجات، سيلىق قاراجات تاراتىپ، 4 ميلليون 220 مىڭ 100 مۋ جايلىمدا مال باعۋعا تيىم سالدى. مۇنىڭ ىشىندە سۋ قاينارىن ساقتاۋ رايونىندا مال جايۋعا تيىم سالىنعان ٴوڭىر 2 ميلليون 540 مىڭ مۋ، جايل−ىم مەن مالدىڭ تەپە - تەڭدىگىن باسقارۋ ٴوڭىرى 39 ميلليون 187 مىڭ 700 مۋ بولىپ، 43 مىڭ 400 مالشى وتباسىنىڭ جىلدىق ورتاشا كىرىسى 5400 يۋان ارتىپ، تابيعي جايلىمدا مال باعۋ قىسىمى ٴونىمدى باسەڭدەپ، جايلىم ەكولوگياسىنىڭ تۇياق كەستى بولۋ اۋقىمى نەگىزىنەن تەجەلىپ، نەگىزگى جايلىمدى بەلگىلەۋ قىزمەتى تارتىپپەن ىلگەرىلەتىلدى. 

جايلىمداعى بيولوگيالىق اپاتتاردان ساقتانۋ جانە ونى تىزگىندەۋ جاعىندا بىرلەسىپ ساقتانۋ، بىرلەسىپ وڭاۋ مەحانيزمىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىردى، ”14 ـ بەسجىلدىق“ كەزىندە ىلە وبلىسىنا توتە قاراستى ورىندار 16 ميلليون 709 مىڭ 300 مۋ جايلىمداعى زياندى ورگانيزمدەردەن ساقتانۋ جانە ونى وڭاۋدى ورىنداپ، شەگىرتكەدەن جاسىل ساقتانۋ ـ تىزگىندەۋ مولشەرىن %99.13 كە جەتكىزىپ، تىشقان اپاتىنان جاسىل ساقتانۋ ـ تىزگىندەۋ مولشەرىن %100 كە جەتكىزىپ، اۋدان، قالالاردىڭ بارىندە ”تىشقان اپاتىنان ساقتانۋدان ۇلگى كورسەتۋ رايونى“ جاپپاي قۇرىلدى. ٴورت ٴسوندىرۋ، ورتتەن ساقتانۋ قۋاتى ۇزدىكسىز جوعارىلاپ، 180 ميلليون يۋان قارجى قوسىپ، 389.4 كيلومەتر ورتتەن ساقتانۋ، شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ جولىن جاڭادان سالىپ، وزگەرتىپ سالىپ، 19 ميلليون 260 مىڭ يۋان قارجى قوسىپ، وڭتۇستىك ورمان وڭىرىندەگى قاتەرلى وڭىرلەردى جان ـ جاقتى وڭاۋ ينجەنەرياسىن اتقارىپ، شەكارا وڭىردە 128.9 كيلومەتر ورمان، جايلىمدى ورتتەن ساقتاۋ، اۋاشالاۋ بەلدەۋىن قۇرىپ، ”14 ـ بەسجىلدىق“ كەزىندە اۋىر، ەرەكشە اۋىر ورمان، جايلىم ٴورت اپاتى تۋىلمادى.

بۇدان سىرت، ىلە وبلىسىنا توتە قاراستى ورىندار ”ۇشقىشسىز اپپارات + جاساندى زەردە + جەر بەتىن باقىلاۋ - ولشەۋ“ سىندى كوپ ولشەمدى جۇيە جونىندە بەلسەنە ىزدەنىس جاساپ، جايلىم ەكولوگياسىن جان - جاقتى باقىلاۋ - ولشەۋدەن ۇلگى الاتىن 300 بولەك جەر اشقان - دى، جايلىم ەكولوگياسىن باقىلاۋ - ولشەۋ  (اقاۋسىزدىقتى باعالاۋ) ناتيجەسىندە كورسەتىلۋىنشە، اقاۋسىز جايلىم اۋماعىنىڭ سالىستىرماسى %82.49 كە جەتكەن. موڭعۇلكۇرە اۋدانى، تەكەس اۋدانى مەملەكەت بويىنشا جايلىم مال شارۋاشىلىعىنىڭ تيپىن وزگەرتىپ، دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى تۇيىندە سىناق ەتەتىن اۋدان، قالالارعا ەنگىزىلىپ، جيىنى 331 ميلليون يۋان قارجى قوسىلىپ، ”تابىنعا ٴبولىپ مال باعۋ“، ”مال شارۋاشىلىق وڭىرىندە تولدەتىپ، اۋىل شارۋاشىلىق وڭىرىندە جەتىلدىرۋ“ سياقتى ٴوندىرىس ۇلگىسى جونىندە ٴساتتى ىزدەنىس جاسالدى. سونىمەن بىرگە، جايلىم ەكولوگياسى مەن مادەنيەت يقۋاتىن تولىق اشىپ، نارات، قاراجون، تاڭبالى جانە موڭعۇلكۇرە ساحاراسى سياقتى ساياحات تانىسقىسىن تانىمال ەتىپ، قار ـ مۇز مادەنيەت، دەنە تاربيە نىساندارىن بەلسەنە اشىپ، ”جايلىم + كاسىپ سالاسى“ توعىسپالى دامۋىن ىلگەرىلەتىپ، تۇنىق سۋ، جاسىل تاۋدى شىن مانىندە باعالى بايلىققا اينالدىردى.