انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ٴجازيرا نەسىپبەك
”باقىتگۇل، قان قىسىمىڭ قالاي بولىپ تۇر، ٴسوزسىز، دەم الۋعا كەپىلدىك ەتۋىڭ كەرەك“! 7 ـ ايدىڭ 4 ـ كۇنى شىنجىن قالالىق حالىق شيپاحاناسى تۋىت ٴبولىمىنىڭ شينجياڭعا كومەكتەسۋگە كەلگەن شيپاگەرى لي جيڭجى باقىتگۇل توقتاعۇلمەن بەينە ەكراندا تىلدەستى، ەگىز تۋعان ۇل ـ قىز نارەستەنىڭ جاعدايى جاقسى ەكەندىگىن بىلگەننەن كەيىن، ولاردىڭ اناسىنا قامقورلىقپەن قاداعالاي تاپسىرىپ جاتتى.
بيىل 4 ـ ايدىڭ 12 ـ كۇنى تاشقورعان تاجىك اۆتونوميالى اۋدانى دافتەر اۋىلى راسكام قىستاعىندا تۇراتىن باقىتگۇلدىڭ بوساناتىن اي ـ كۇنى تاياعاندىقتان، تاڭعى ساعات 6دا كۇيەۋى قارۋاشا قادىربەكتىڭ سەرىك بولۋىندا 300 كيلومەتر شالعايداعى اۋداندىق حالىق شيپاحاناسىنا جەتتى. قىسىلتاياڭ ساتتە شىنجىننان شينجياڭعا كومەكتەسۋگە كەلگەن شيپاگەرلەر ونى جانە ونىڭ ەگىز ۇل ـ قىزىن ٴولىم اۋزىنان الىپ قالدى.
7 ـ ايدىڭ 4 ـ كۇنى ”شەكارا بويىنداعى 10 مىڭ شاقىرىمدىق ساپار — اۆتونوميالى رايون قۇرىلعاندىعىنىڭ 70 جىلدىعى كولەمدى جالپىلىق مەديا تىلشىلىك قيمىلى“ وڭتۇستىك شينجياڭ گرۋپپاسىنىڭ مۇشەلەرى تاشقورعان تاجىك اۆتونوميالى اۋداندىق حالىق شيپاحاناسىنا بارىپ، كوپشىلىكتىڭ اۋزىنان وسى ٴبىر اسەرلى اڭگىمەنى تىڭدادى.
ٴومىر مەن ٴولىمنىڭ ۋاقىت تايتالاسىندا 3 جاندى شۇعىل قۇتقاردى
”ەگىز نارەستە، ورنى تەرىس، جاتىردا تىرتىق بار، Rh بولىمسىز قان تيبى، جۇكتىلىك تالماسىنىڭ العاشقى كەزەڭى، قاعاناعى جارىلىپ كەتكەن“... سول كەزدەگى كورىنىستى ەسكە العاندا لي جيڭجىنىڭ بويىن ٴالى كۇنگە دەيىن قورقىنىش بيلەيدى.
”ٴتۇرلى ـ تۇستەگى قيىن دا كۇردەلى اۋرۋلاردىڭ تالايىن كورسەم دە، سول كەزدە مەن دە ساسقالاقتاپ قالدىم“. لي جيڭجى: بۇل جاعداي شىنجىندا بولسا دا وڭايعا سوقپاس ەدى، ونىڭ ۇستىنە ۇستىرتتەگى شيپاحانانىڭ شارت ـ جاعدايى شەكتى عوي، ـ دەدى.
جاعداي قاتەرلى، جۇكتى ايەلدى 300 كيلومەتر شالعايداعى قاشقار قالاسىنا جەتكىزۋ مۇمكىندىگى جوق، لي جيڭجى دەرەۋ قۇرساقتى جارىپ بوساندىرۋعا بەكيدى.
”جۇكتى ايەلدەن قان كوپ كەتسە قايتۋ كەرەك“؟ ـ دەپ سۇرادى ٴتىلشى ساسقالاقتاي.
”ٴبىز جاتىردىڭ قانىن تيۋ داكىسى مەن قان تيۋ شار قالتاسىن جەتكىلىكتى دايىندادىق، بۇلار تاشقورعانعا كەلگەننەن كەيىن مەنىڭ قاتاڭ تالاپ قويۋىممەن تولىقتانعان جابدىقتار بولاتىن، سونداعى ويلاعانىم ەگىز بالا كوتەرگەن، ەرتە بوساناتىن، قان كوپ كەتۋ حاۋىپ ـ قاتەرى بار اسا قاتەرلى جۇكتى ايەلدەرگە حاۋىپسىزدىك قالتقىسىن دايىنداۋ ٴۇشىن بولاتىن“، ـ دەيدى لي جيڭجى.
ساعات 7دەن 30 مينۋت وتكەندە، قۇرساقتى جارىپ بوساندىرۋ وپەراتسياسى باستالدى، شىنجىن قالالىق بالالار شيپاحاناسى جاڭا تۋىلعان نارەستەلەر بولىمىنەن شينجياڭعا كومەكتەسۋگە كەلگەن شيپاگەر پان چيان جاڭا تۋىلعان نارەستەنى قۇتقارۋ ساندىعى سياقتىلاردى كوتەرىپ الىپ وپەراتسيا توسەگىنىڭ قاسىندا كەزكەلگەن ۋاقىتتا قۇتقارۋعا كىرىسۋدىڭ دايىندىعىن ويداعىداي جاساپ بولىپ كۇتىپ تۇردى.
جارتى ساعاتتان كەيىن وپەراتسيا ٴساتتى اياقتادى، ۇلكەنى ۇل، كىشىسى قىز نارەستە ٴبىرىنىڭ ارتىنان ٴبىرى دۇنيەگە كەلدى. الايدا كوپشىلىك ەندى عانا كەڭ تىنىستاي بەرگەندە ەكى نارەستەدە وزدىگىنەن تىنىس الۋى ناشارلاۋ، تۇتاس دەنەسى كوگەرىپ كەتۋ جاعدايى تۋىلدى.
جاعداي قايتادان قيىندادى.
”اسىرەسە، كىشىسىنىڭ تۇلا بويى كوكشىلدەنىپ، تىنىس الۋى السىرەدى، اۋزى ـ مۇرنىنان قان شىعىپ، قانىنداعى وتتەگى شۇعىل تومەندەدى“، ـ دەيدى پان چيان.
”جاڭا تۋعان نارەستەنىڭ وكپەسىنەن قان شىعىپ كەتتى، دەرەۋ توسەك باسىندا قۇتقارۋ جۇرگىزۋ كەرەك“، ـ دەپ ايعايلادى پان چيان، قاسىنداعى نارەستەنىڭ ۇلكەنىنىڭ دە كەزكەلگەن ۋاقىتتا اۋرۋ جاعدايى اسقىنۋ حاۋپى بار ەدى...
”ۇستىرتتە ەرەكشە ٴدارى ـ دارمەكتەر جەتكىلىكسىز، ٴسوز جوق، دەرەۋ جولعا شىعۋىمىز كەرەك“! اۋداندىق حالىق شيپاحاناسى ٴاپ ـ ساتتە ەكى شۇعىل قۇتقارۋ كولىگىن ”جاراقتاپ“ ەكى ”جىلجىمالى ICU بولمەسىنە“ اينالدىرىپ، اربىرىنە ٴبىر نارەستەنى سالىپ الىپ قاشقار قالاسىنا تارتتى، پان چيان جاعدايى ەڭ اۋىر كىشى نارەستە سالىنعان كولىككە سەكىرىپ شىقتى.
تاڭ قىلاڭ بەرە باستادى، قۇتقارۋ كولىگى تاۋ جولىندا ۋاقىتپەن جارىسىپ كەلەدى، كىشى نارەستەنىڭ قانىنداعى وتتەگى ساندىق ٴمانى %80 - 40 اراسىندا قاتتى تولقىپ تۇردى، پان چيان سول قولىمەن وتكىزگىش تۇتىكتى مىقتاپ ۇستاپ، وڭ قولىمەن اۋا وتكىزگىشتى باسىپ جاتىر... شوفەر قۇتقارۋ كولىگىنە قانات بىتىرگەندەي بولىپ، 6 - 7 ساعاتتىق جولدى 3 ساعاتقا قىسقارتىپ، ولاردى امان ـ ەسەن قاشقار ايماقتىق 1 ـ حالىق شيپاحاناسى شۇعىل ەمدەۋ ٴبولىمىنىڭ ەسىك الدىنا ۋاعىندا الىپ كەلدى.
بۇل كەزدە قاشقار ايماقتىق 1 ـ حالىق شيپاحاناسى جاڭا تۋعان نارەستەلەر سالماقتى اۋرۋلار باقىلاۋ، قورعاۋ ٴبولىمى ۇجىمىنداعىلار ەسىك الدىندا كۇتىپ تۇرعان بولاتىن، ولار دەرەۋ ەگىز نارەستەگە قۇتقارۋ جۇرگىزدى. ادامدى قۋانتقانى، ومىرشەڭدىك قۋاتى كۇشتى ەكى ٴسابيدىڭ جاعدايى بىرتىندەپ ورنىعىپ، سول كۇنى تاڭەرتەڭگى ەڭ كوركەم كورىنىسكە اينالدى. ٴومىردىڭ ۇتىلاماسىن اياقتاتقان سوڭ پان چيان قىزمەتتەستەرىمەن بىرگە جىلدام ارتقا قايتىپ، قاتتى شارشاعاندىقتان كولىكتىڭ ىشىندە قاتىپ ۇيىقتاپ كەتتى.
بارلىق ادام جاڭا حاۋىپ ـ قاتەردىڭ ٴتونىپ كەلە جاتقانىن ويلاماعان ەدى.
بوسانعان ايەلدىڭ تۇتقيىل جۇكتىلىك تالماسى ۇستاپ، تاعى دا قاتەر ٴتوندى
4 ـ ايدىڭ 15 ـ كۇنى تۇستە كوپشىلىك باقىتگۇلدىڭ وپەراتسيادان كەيىنگى قالپىنا كەلۋى ويداعىداي دەپ قاراپ وتىرعان كەزدە ونىڭ جاعدايى كۇرت ناشارلادى.
”قان قىسىمى شۇعىل جوعارىلاپ، اياق ـ قولى سىرەسىپ، اۋزىنان اق كوبىك اعىپ، ەسىنەن تاندى ٴارى تىنىس الا الماي قالدى“...، ـ دەدى اۋداندىق حالىق شيپاحاناسى تۋىت ٴبولىمىنىڭ ورىنباسار مەڭگەرۋشىسى گۇلميرا مامەت ەسكە الىپ.
سول كەزدە لي جيڭجى شيپاحانادان 500 مەتردەي جەردەگى جاتاعىنا ەندى عانا قايتىپ بارىپ تۇستە دەم العالى جاتىر ەدى، حاباردى ەستىگەن سوڭ اياعىنا ساندالىن ىلە سالىپ تۇرا جۇگىردى. تاشقورعاننىڭ تەڭىز دەڭگەيىنەن ورتاشا بيىكتىگى 4000 مەتردەن اسادى، لي جيڭجى جىلدام جۇگىرگەندە تۋىلاتىن كۇشتى ۇستىرتتىك اسەرگە دە قاراماي، باقىتگۇلدىڭ قاسىنا جەتتى.
”مەن ونىڭ ٴوڭى قۋارىپ، تىنىسسىز جاتقاندىعىن كوردىم، وتباسىنداعىلار ونى جان ٴۇزدى ەكەن دەپ، ەسىك الدىندا تۇرىپ جىلاي باستادى“، ـ دەيدى لي جيڭجى.
ٴبىراق ەمدەۋ ـ كۇتىمدەۋ ۇجىمى باز كەشپەدى، بۇكىل شيپاحانا بويىنشا جابال شۇعىل قۇتقارىپ، كوپ ٴتۇرلى ٴپان بويىنشا بىرىگىپ دياگنوزىن انىقتادى. 5 مينۋتتىڭ ىشىندە سالماقتى اۋرۋلار مەديتسينالىق بولىمىندەگى ياڭ جىڭيۋە، جۇرەك ىشكى اۋرۋلار بولىمىندەگى حۋاڭ ۋيچاۋ قاتارلى شينجياڭعا كومەكتەسۋگە كەلگەن شيپاگەرلەر تۇگەل جەتىپ كەلدى.
جۇكتىلىك تالماسى ما؟ مي قان تامىرلارى اۋرۋ وزگەرىسى مە؟ الدە وكپە تىعىندالۋى ما؟ دەرەۋ تۇجىرىم جاساۋ قاجەت، لي جيڭجى باقىتگۇلدىڭ شيپاحاناعا جاتۋدان بۇرىنعى اۋرۋ بەلگىلەرىنە نەگىزدەلە وتىرىپ جۇكتىلىك تالماسى دەپ تۇسپالداپ، ٴبىرسىپىرا مامانمەن بىرلەسىپ شۇعىل قۇتقارۋعا كىرىستى.
20 مينۋتتان كەيىن باقىتگۇلدىڭ قان قىسىمى بىرتىندەپ قالىپقا تۇسە باستادى. لي جيڭجى دەرەۋ ودان قان الىپ جانە باس سۇيەگىن CT اسپابىنا سالىپ تەكسەرىپ، ونىڭ باۋىر يقۋاتىندا ماسەلە بار ەكەندىگىن، باس سۇيەگى ىشىنەن جەڭىل دارەجەدە قان شىققاندىعىن بايقادى.
شيپاحانا تاعى ٴبىر رەت قۇتقارۋ كولىگىن ورنالاستىرىپ ناۋقاستى قاشقار ايماقتىق 1 ـ حالىق شيپاحاناسىنا جەتكىزدى. 6 كۇننەن كەيىن باقىتگۇل امان ـ ەسەن شيپاحانادان شىقتى. 12 كۇننەن كەيىن ەگىز تۋعان ۇل مەن قىزى دا ۇيلەرىنە اكەلىندى.
6 ـ ايدىڭ 25 ـ كۇنى باقىتگۇل مەن قارۋاشا اۋداندىق حالىق شيپاحاناسىنا العىس تۋ ۇسىندى. ”ەگەر سىزدەر بولماساڭىزدار، ايەلىم مەن بالالارىمنان ايرىلىپ قالار ەدىم، سىزدەرگە العىسىم شەكسىز“، ـ دەدى قارۋاشا كوز جاسىن ٴسۇرتىپ.
جاۋىنگەرلەر سياقتى ۇستىرتتەن تاپجىلمايمىز
7 ـ ايداعى پامير ٴۇستىرتىنىڭ كورىنىسى اسەم سۋرەتتەي كوز تارتادى، ساياحاتشىلار قايشالىسادى، كوشەلەر قىزۋ دۋمانعا شومعان، وتكەن كۇندەردى ساناپ كورسە، بۇل لي جيڭجىلاردىڭ تاشقورعانعا كەلگەنىنىڭ 8 ـ ايى ەكەن.
”جاڭادان كەلىپ تىزىمگە الدىرعان سول كۇنى ـ اق توتەنشە قاتەرلى ٴىس تۋىلعان بولاتىن“، ـ دەدى لي جيڭجى.
ول 2024 ـ جىلى 12 ـ ايدىڭ 5 ـ كۇنى ەدى، قىس ورتاسىنداعى تاشقورعان اياز قىسىپ جىم ـ جىرت جاتقان، لي جيڭجى مەن قىزمەتتەستەرى ەندى عانا جاتاقتارىنا كىرىپ، جۇكتەرىن قويىپ جاتقاندا شيپاحانادان ”دەرەۋ كەلىپ ادام قۇتقارىڭدار“! دەگەن حابار كەلدى. ٴبىر تاجىك ايەلى جوعارى قان قىسىم، بالا جولداسى ەرتە اجىراپ كەتۋ سالدارىنان بوسانعاننان كەيىن كوپ قان كەتىپ، ەسىنەن تانىپ، شوك بولىپ قالىپتى، جاعداي توتەنشە قاتەرلى ەدى.
”مەن سول كەزدە جاتاقتان جۇگىرىپ كەلدىم، قورقىپ تا كەتتىم، ويتكەنى شىنجىندا بولسام مەن تۋىت بولىمىندەگى باسقا قىزمەتتەستەرىمنەن اقىل سۇرار ەدىم، ٴبىراق سول كەزدە كوپشىلىك بار ٴۇمىتىن ماعان ارتتى، مەنىڭ جەڭىلۋىمە، كەرى شەگىنۋىمە بولمايتىن ەدى“، ـ دەيدى لي جيڭجى.
سوڭىندا مول تاجىريبەسى مەن سابىرلى كوڭىل كۇيىمەن لي جيڭجى ەمدەۋ ـ كۇتىمدەۋ ۇجىمىنداعىلاردى باستاپ 4 ساعات بويى جاپالى شايقاس جۇرگىزىپ، جۇكتى ايەلدىڭ بەتىن بەرى قاراتتى. سول 4 ساعاتتا لي جيڭجى باسىنىڭ قاتتى اۋىرىپ تۇرعانىمەن ساناسپاي، قۇياتىن قان مولشەرىن ٴدال ەسەپتەپ، ٴوزى دايىنداپ العان جاتىردىڭ قانىن تيۋ داكىسى مەن قان تيۋ شار قالتاسىنان پايدالانىپ ناۋقاستىڭ جانىن الىپ قالدى.
”كەيىن مەن جاتىردىڭ قانىن تيۋ داكىسى مەن قان تيۋ شار قالتاسىن جەتكىلىكتى دايىنداۋدى قاتاڭ تالاپ ەتتىم“. لي جيڭجى: شارت ـ جاعداي قانشاما جاپا ـ ماشاقاتتى بولسا دا، ٴبىز جاۋىنگەرلەر سياقتى ۇستىرتتەن تاپجىلمايمىز، ـ دەدى.
لي جيڭجىدان سىرت، تاعى 2 ـ رەت شينجياڭعا كومەكتەسۋگە كەلگەن شىنجىن قالاسى باۋ ـ ان رايونى ورتالىق شيپاحاناسىنىڭ شيپاگەرى تاۋ شۇييىڭ، ۇستىرتتە جۇڭگوشا شيپاگەرلىك مادەنيەتىن تاراتىپ جۇرگەن شىنجىن پيڭلى سۇيەك زاقىمدالۋ ٴبولىمى شيپاحاناسىنىڭ شيپاگەرى دۋان جيڭ، اسقازان ايناسى جانە ىشەك ايناسى ارقىلى تەكسەرۋ ورتالىعى قۇرىلىسىنا دايىندالىپ جاتقان شىنجىن قالالىق جۇڭگوشا شيپاحاناسى اس قورىتۋ ٴبولىمىنىڭ شيپاگەرى جاڭ چياڭ بار... 2010 ـ جىلدان بەرى، شىنجىن قالاسى شينجياڭعا باعىتتامالى كومەكتەسۋ قىزمەتى الدىڭعى شەپ قولباسشىلىق شتابى ىلگەرىندى ـ كەيىندى ەمدەۋ سالاسىنان 53 توپتا جيىنى 579 كادر، دارىندىنى قاشقار قالاسىنا جانە تاشقورعانعا تاڭداپ جىبەرىپ، شينجياڭعا كومەكتەسۋ قارجىسىن ورنالاستىرىپ، جەرگىلىكتى ورىننىڭ ەمدەۋ نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن، شيپاحانالاردىڭ ەمدەۋ، قىزمەت وتەۋ قۋاتىن جوعارىلاتۋدى، جەرگىلىكتى ورىنداعى دارىندىلاردى باۋلۋ ۇلگىسىن كەمەلدەندىرۋدى، جەرگىلىكتى ورىننىڭ ەمدەۋ ـ دەنساۋلىق ساقتاۋ دەڭگەيىن ۇزدىكسىز جاقسارتۋدى قولداپ ـ قۋاتتادى.
”شينجياڭعا كومەكتەسۋگە كەلگەن شيپاگەرلەر قاسىمىزدا بولسا، قايراتىمىز تاسقىندايدى“، ـ دەيدى تاشقورعان حالىق شيپاحاناسىنىڭ بوساندىرۋشى قىزمەتكەرى حالنۇر نياز.